Nowacjanizm - Polski Serwis Naukowy

Nowacjanizm – chrześcijański ruch uważany przez większość przedstawicieli wczesnego Kościoła za schizmatycki (nie heretycki), powstały w połowie III wieku. Wyodrębnił się z Kościoła italskiego, a jego twórcą był rzymski kapłan Nowacjan.

Ruch ten powstał nie wokół różnic doktrynalnych z Kościołem – gdyż skupiał wyznawców teologii ortodoksyjnej – ale w wyniku dyskusji wokół sporu, jak należy postępować z tymi, którzy podczas prześladowań za cesarza Decjusza (249-250) wyparli się wiary chrześcijańskiej, lecz później do Kościoła chcieli powrócić. W powstaniu schizmy też mogły odegrać rolę czynniki osobiste, a mianowicie zawód Nowacjana, liczącego na wybór na papieża w 250. Po wyborze na papieża Korneliusza, który otrzymał poparcie większości zgromadzonych, Nowacjan został nielegalnie wyświęcony na biskupa Rzymu (stając się antypapieżem) oraz założył własną wspólnotę.

I Sobór Nicejski – pierwszy sobór powszechny biskupów chrześcijańskich, zwołany przez cesarza Konstantyna 20 maja 325 roku, w Nicei (około 80 km od Konstantynopola) w celu uczczenia 20 rocznicy jego panowania.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Nowacjanie zajmowali bardzo surowe stanowisko i odmawiali ponownego przyjęcia każdemu, kto załamał się wskutek prześladowań (poglądy te podzielali z powstałymi sześćdziesiąt lat później donatystami). Sami siebie nazywali katarami (gr. katharoi – czyści) dla odróżnienia od innych gmin, które uważali za skażone tolerancyjną postawą wobec grzeszników. Ponownie chrzcili osoby chcące się do nich przyłączyć. W późniejszym okresie działalności jeszcze bardziej usztywnili swoje stanowisko, potępiając ludzi, którzy ponownie wstąpili w związek małżeński oraz odrzucając możliwość odpokutowania przez grzesznika za jakikolwiek grzech ciężki, popełniony po chrzcie.

Kartagina Nowe Miasto (łac. Karthago, późn. Carthago, fenickie Kart Hadaszt – QRT HDŠT, arab. قرطاج = Kartadż lub hebr. קרת חדשת) – starożytne miasto-państwo w północnej Afryce na wybrzeżu Morza Śródziemnego w pobliżu dzisiejszego Tunisu, założone w IX w. p.n.e. przez Fenicjan z Tyru. Bardzo ważny ośrodek handlowy.

Nestoriusz (384-451) - mnich rodem z Syrii, teolog, świetny mówca i kaznodzieja. Jako patriarcha Konstantynopola (428-431) bezwzględnie zwalczał arian i macedonian. Opierając się na naukach Diodora z Tarsu i Teodora z Mopsuestii walczył przeciw herezji apolinaryzmu, głoszącej, że człowieczeństwo Jezusa nie było pełne, co doprowadziło go do przekonań dokładnie odwrotnych. Powstałą w ten sposób herezję, od imienia jej twórcy, nazwano nestorianizmem. Pełny jej wykład Nestoriusz dał w publicznym wystąpieniu na Boże Narodzenie 429 roku.

W latach pięćdziesiątych III wieku nowacjanie szybko się rozwijali. W Kartaginie wybrali konkurencyjnego biskupa, popierał ich biskup Arles Marcjan. We wschodniej części imperium rzymskiego szybko stworzyli sieć małych wspólnot, w IV wieku ich gminy powstały w Hiszpanii i w Egipcie. Nowacjanie tworzyli szczególnie silną wspólnotę w Konstantynopolu, prawdopodobnie należał do nich także historyk Kościoła Sokrates Scholastyk.

Chrzest – w chrześcijaństwie obrzęd nawrócenia i oczyszczenia z grzechów, mający postać sakramentalnego obmycia wodą, któremu towarzyszy słowo (Ef 5,26). Jednoczy on z Tajemnicą paschalną, Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Chrystusa dla uzyskania odrodzenia do nowego życia w Duchu Świętym, życia w wieczności. Jest to obrzęd wyznania wiary, czyniący członkiem Kościoła-Ciała Chrystusa (por. Rz 11,9). Był praktykowany w Judaizmie jako obmycie z rytualnej nieczystości. Do tej pory czynią to chasydzi w specjalnie do tego przeznaczonym baseniku zwanym mykwą. Jako obmycie rytualne jest praktykowany również w wielu innych religiach.

Konstantyn I Wielki łac. Gaius Flavius Valerius Constantinus (ur. 27 lutego 272 w Niszu w dzisiejszej Serbii – zm. 22 maja 337) – cesarz rzymski od 306 roku, święty Kościoła prawosławnego.

Na Soborze Nicejskim w 325, na którym obecny był biskup nowacjański Konstantynopola Acesius, nowacjanie zostali skarceni za wykluczanie grzeszników z Kościoła. Jednocześnie pozwolono księżom nowacjańskim zachować swe stanowiska, jeżeli powrócą do Kościoła. W 326 cesarz Konstantyn I Wielki wydał edykt, na mocy którego pozwolono nowacjanom swobodnie działać, w tym budować i posiadać własne świątynie oraz cmentarze.

Edykt (łac. edictum) - opublikowane zarządzenie lub obwieszczenie, wydawane przez rzymskich urzędników w ramach przysługującego im imperium, ważne przez cały rok urzędowy lub krótszy, z góry określony czas. W węższym znaczeniu sam przepis prawny zawarty w takim akcie.

Decjusz Trajan, Gaius Messius Quintus Decius, (201-251), cesarz rzymski od 249 do 251 roku. Urodził się w Budalii, niedaleko Sirmium w Pannonii. Był pierwszym z szeregu tzw. cesarzy iliryjskich, pochodzących z terenów dawnej Ilirii. Mąż Herennii Etruscylli, ojciec Herenniusza Decjusza i Hostyliana oraz nieznanej z imienia córki - żony Woluzjana.

Mimo oficjalnej tolerancji byli często atakowani przez hierarchię kościelną za rozbijanie jedności Kościoła. Przeciwko nim występował m.in. patriarcha Konstantynopola Nestoriusz (w 428) i patriarcha Aleksandrii Eulogiusz (na przełomie VI i VII wieku). W 429 papież Celestyn I pozbawił ich prawa do posiadania budynków.

Herezja – pojęcie zaczerpnięte z religii i sensu stricto, odnosi się tylko do wydarzeń w obrębie chrześcijaństwa. Podobne do chrześcijańskiej herezji zjawiska zdarzały się w obrębie innych wielkich religii, mając w nich jednak inne znaczenie, inny wymiar i inne skutki. Dlatego można je określać jako herezję tylko umownie, przez analogię. W tym sensie przez herezję rozumie się poglądy jednostek bądź grupy wyznawców danej religii sprzeczne z dogmatami, podstawowymi zasadami, naukami lub ustaleniami autorytetów konstytuującymi tę religię.

Korneliusz, (ur. z Rzymie - zm. czerwcu 253 w Rzymie) – święty Kościoła katolickiego papież w okresie od marca 251 do czerwca 253. Święty ten wymieniany jest w Modlitwie Eucharystycznej Kanonu rzymskiego.

Wspólnoty nowacjańskie przetrwały do VII wieku.

Bibliografia

O'Collins G. SJ, Farrugia E.G. SJ, Leksykon pojęć teologicznych i kościelnych z indeksem angielsko-polskim, Wydawnictwo WAM, Kraków 2002; za pośrednictwem portalu opoka.pl.

Praca zbiorowa, Historia chrześcijaństwa, Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, Warszawa 2002, s. 97,98, ISBN 83-7146-100-3.