Nowe Zamki - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 47°59′08″N 18°09′28″E / 47.98556, 18.15778

Nowe Zamki (słow. Nové Zámky, niem. Neuhäus[e]l, węg. Érsekújvár, tur. Uyvar, łac. Novum Castrum) - miasto w Słowacji; 41 tys. mieszkańców (2005).

Geografia

Miasto położone jest na obszarze Niziny Naddunajskiej, nad rzeką Nitra, na wysokości 119 m n.p.m. Leży w odległości około 100 km od Bratysławy i około 25 km od granicy z Węgrami. Jest ważnym węzłem komunikacyjnym południowej Słowacji.

Miasto znajduje się w strefie umiarkowanej klimatu kontynentalnego. Średnia temperatura roczna wynosi około 10 °C, przy czym najcieplejszym miesiącem jest lipiec ze średnią temperaturą 20 °C, a najzimniejszym styczeń: -2 °C. Średni opad roczny wynosi 556 mm.

Karol V Lotaryński (ur. 3 kwietnia 1643 w Wiedniu, zm. 18 kwietnia 1690 w Wels) - książę Lotaryngii w latach 1675-1690, syn Mikołaja Franciszka Lotaryńskiego i Klaudii Lotaryńskiej.

Nitra (węg. Nyitra) – rzeka w środkowej Słowacji, w dorzeczu Dunaju. Długość - 169 km, powierzchnia zlewni - 4501 km², średni przepływ u ujścia - 22,5 m³/s.

Historia

Plan "Idealnie ufortyfikowanego miasta Neuhäusel" z ok. 1680 roku.

Miasto posiada wyjątkową historię. Od drugiej połowy X wieku aż do roku 1918 należało (z niewielkimi przerwami) do Królestwa Węgier. W latach 1573-1581 zbudowano tu, na miejscu starszej osady, twierdzę mającą bronić przed najazdami Turków Osmańskich. Wokół twierdzy powstało miasto. W początkach XVII wieku zbudowano nową, potężną fortecę na planie gwiazdy, która była w owym czasie najnowocześniejszą budowlą w Europie.

Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

Język osmańsko-turecki (czasem także używa się określenia: język osmański, tur. Osmanlıca lub Osmanlı Türkçesi, nazwa wł. لسان عثمانی‎, lisân-ı Osmânî) - oficjalny język imperium osmańskiego, wywodzący się z grupy języków tureckich. Zapisywany był alfabetem arabskim.

Turcy próbowali zdobywać ją sześciokrotnie, a udało im się to dopiero w 1663 roku. Była ośrodkiem administracyjnym tureckiego wilajetu - z podległymi sandżakami jak Litra, Leve, Novigrad, Holok, Bukabak i Şefradi (prawdopodobnie Šahy).

Słowackie powiedzenie "Stać jak Turek pod Nowymi Zamkami", znaczy robić coś z poświęceniem i cierpliwością, co przypomina z jaką determinacją Turcy próbowali zdobyć twierdzę.

W roku 1685 odbiły ją siły cesarskie dowodzone przez Karola V, księcia Lotaryngii. W sześć lat później arcybiskup Ostrzyhomia nadał osadzie pod zamkiem prawa miejskie.

Nizina Naddunajska - (słow. Podunajská nížina) - nizina w zachodniej Słowacji, stanowiąca przedłużenie Małej Niziny Węgierskiej na północ od Dunaju. Największy nizinny region Słowacji.

Henrieta Nagyová (ur. 15 grudnia 1978 w Nové Zámky) - tenisistka słowacka. Karierę profesjonalną rozpoczęła w 1994 roku. We wrześniu 2001 r. była notowana na najwyższym w swojej karierze miejscu w rankingu WTA - 21. W kolejnych latach jej kariera została spowolniona przez kontuzje. W sierpniu 2006 zawodniczka ogłosiła zakończenie zawodowej kariery, właśnie z powodu problemów zdrowotnych.

Miasto odgrywało ważną rolę w licznych antyhabsburskich powstaniach XVII wieku. Chcąc na przyszłość zapobiec temu, by forteca stawała się punktem oparcia dla kolejnych zrywów, cesarz Karol VI w roku 1724 kazał ją zburzyć.

Po upadku Austro-Węgry w roku 1918, miasto weszło w skład nowo powstałej Czechosłowacji. W rezultacie tzw. "pierwszego arbitrażu wiedeńskiego należało od 1938 do 1945 roku do Węgier. W czasie II wojny światowej (w listopadzie 1944 i w marcu 1945), miasto zostało poważnie zniszczone alianckimi bombardowaniami. W ich wyniku zginęło blisko 6500 obywateli, czyli około 40% populacji.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Zabytki

Synagoga

Synagoga Česká Bašta wzniesiona została w połowie XIX wieku. Po renowacji w roku 1992 została zarejestrowana jako obiekt zabytkowy. Jest jedną z zaledwie czterech czynnych synagog na Słowacji (w miastach Bratysława, Koszyce, Bardiów i Nowe Zamki) i służy celom religijnym miejscowej społeczności żydowskiej.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

Martina Suchá (ur. 20 listopada 1980 w Novych Zámkach) - słowacka tenisistka o statusie profesjonalnym, występująca na kortach w latach 1996 - 2008; zwyciężczyni dwóch turniejów WTA w grze pojedynczej, reprezentantka kraju w Pucharze Federacji i na letnich igrzyskach olimpijskich w Atenach w 2004 roku. Tenisistka praworęczna z oburęcznym bekhendem.

Kościół i klasztor franciszkanów

Jest to wczesnobarokowa budowla z połowy XVII wieku, modernizowana i przebudowywana w XVIII i pod koniec XIX wieku.

Dane demograficzne

Według spisu z roku 2001 miasto zamieszkiwało 42 262 osób, w tym 69.67% Słowaków, 27.52% Węgrów i innych. Jeśli chodzi o podział według wyznania najwięcej jest katolików (71.72%), a ewangelicy stanowią jedynie 3.36% społeczności.

Porównanie wielkości grup etnicznych:

Słowacja, Republika Słowacka () – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.

Ewangelicy – nazwą tą od XVI wieku określa się w Polsce protestantów z najstarszych Kościołów Reformacji, czyli luteran, kalwinów oraz, od kilkunastu lat, metodystów.

Znane osobistości

Jan Wolzogen, austriacko-polski filozof i teolog

Anton Bernolák, lingwista

Ferenc Helbing, artysta grafik

Lajos Kassák, poeta

Henrieta Nagyová, tenisistka

Martina Suchá, tenisistka

Martin Straňovský, piłkarz ręczny

Przypisy

http://www.novezamky.sk/O_meste/poloha/index_p.shtml (Slovak)
Na dwa tygodnie przed wyzwoleniem.

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona miasta (sł.)

Jan Ludwik Wolzogen (niem.: Johann Ludwig von Wolzogen), baron von Tarenfeldt, Freiherr von Neuhäusel (ur. w 1599 w Nové Zámky, zm. w 1661 na Śląsku), austriacki filozof, teolog, matematyk. Mieszkał wiele lat w Polsce, działając w ruchu braci polskich. Pisał w języku polskim i łacińskim.

Królestwo Węgier (węg. Magyar Királyság, niem. Königreich Ungarn, słow. Uhorské kráľovstvo, rum. Regatul Ungariei, chorw. Kraljevina Ugarska, serb. Краљевина Угарска, łac. Regnum Hungariae) – państwo istniejące w Europie Środkowej od roku 1000 do 1946, z krótką przerwą w latach 1918-1920 oraz 1944-1945, kiedy to władzę przejęli węgierscy faszyści i utworzyli tzw. Państwo Węgierskie.