Nowy Jork - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta w Stanach Zjednoczonych. Zapoznaj się również z: inne artykuły o tej nazwie.

Nowy Jork (ang. City of New York, również New York, New York City) – najludniejsze miasto w Stanach Zjednoczonych, a zarazem centrum jednej z najludniejszych aglomeracji na świecie. Nowy Jork wywiera znaczący wpływ na światowy biznes, finanse, media, sztukę, modę, badania naukowe, technologię, edukację oraz rozrywkę. Będąc między innymi siedzibą Organizacji Narodów Zjednoczonych, Nowy Jork stanowi ważne centrum spraw międzynarodowych i powszechnie uważany jest za kulturalną stolicę świata.

Art déco – styl w sztuce: architekturze, malarstwie, grafice oraz w architekturze wnętrz, rozpowszechniony w latach 1919–1939. Nazwa wywodzi się od francuskiego art – sztuka i décoratif – dekoracyjny, w rozumieniu jakie język polski łączy z urządzaniem wnętrz (czyli "dekorowaniem"); termin décoratif nie oznacza w tym wypadku "zdobienia".
Megamiasto – miejska jednostka osadnicza charakteryzująca się bardzo dużą powierzchnią i liczbą mieszkańców. Megamiasta tworzą się w wyniku "eksplozji miast". Jest to proces napływu ludności (głównie ze wsi lub małych miasteczek) do większego miasta (często stolicy) w poszukiwaniu pracy i lepszych warunków życia. W tym wypadku przedmieścia nie rozwijają się zbyt intensywnie (miasto ma dość zwarty układ przestrzenny). Na ogromną skalę tworzą się za to slumsy.

Położony na wybrzeżu Atlantyku, w północno–wschodniej części Stanów Zjednoczonych, Nowy Jork składa się z pięciu okręgów, określanych mianem boroughs: Bronxu, Brooklynu, Manhattanu, Queens, Staten Island.

Zgodnie z danymi spisu powszechnego z 2010 roku, za sprawą populacji której liczebność wynosi 8 175 133 osób, zamieszkującej 790 km², Nowy Jork jest najgęściej zaludnionym miastem na terenie Stanów Zjednoczonych. Nowy Jork stanowi również najbardziej zróżnicowane językowo miasto na świecie, jako że na jego obszarze mówi się w ponad 800 językach. Zaludnienie obszaru metropolitalnego Nowy Jork wynosi ok. 18,9 milionów mieszkańców, rozlokowanych na 17 400 km², dzięki czemu aglomeracja nowojorska wchodzi w skład najludniejszych łącznych powierzchni statystycznych w Stanach Zjednoczonych. Nowy Jork jest najczęściej wyszukiwanym miejscem na świecie za pośrednictwem Google; statystyki z września 2011 roku mówiły, że łączna liczba wyszukań dla hasła "Nowy Jork" wyniosła 4,6 miliardów.

Pennsylvania Station (Penn Station) - główna stacja węzłowa Nowego Jorku, obsługująca zarówno podróżujących metrem nowojorskim jak i koleją naziemną pomiędzy New Jersey (Newark) a centrum Nowego Jorku. Stacja mieści się pod ziemią (pod Pennsylvania Plaza), w środkowej części Manhattanu. Jej właścicielem są koleje Amtrak. Penn Station obsługuje największą liczbę pasażerów w USA (w 2006 r było to 7,546,208 osób).
WNET (także THIRTEEN, channel 13) – niekomercyjna, amerykańska stacja telewizyjna w Newark, New Jersey, obejmująca swoim sygnałem obszar metropolitalnego Nowego Jorku. WNET jest flagową stacją telewizji publicznej PBS.

Historyczne korzenie Nowego Jorku sięgają roku 1624, kiedy to miasto zostało założone jako faktoria handlowa przez holenderskich kolonistów; w 1626 roku nadali oni mu nazwę Nowego Amsterdamu. W 1664 roku kontrolę nad miastem, a także otaczającymi je terenami przejęli Anglicy. Po tym, jak król angielski Karol II Stuart przekazał te ziemie swojemu bratu, Jakubowi II – księciu Yorku, nazwę Nowy Amsterdam zmieniono na Nowy Jork. W latach 1785–1790 Nowy Jork pełnił rolę stolicy Stanów Zjednoczonych. Począwszy od 1790 roku, Nowy Jork pozostaje największym amerykańskim miastem.

US Open, United States Open – międzynarodowe mistrzostwa USA w tenisie, jeden z czterech turniejów zaliczanych do Wielkiego Szlema, rozgrywany w Stanach Zjednoczonych od 1881 roku, na przełomie sierpnia i września. Od 1978 odbywa się w Nowym Jorku, w dzielnicy Queens na twardych kortach Flushing Meadows.
Konsulat Generalny RP w Nowym Jorku (Consulate General of the Republic of Poland in New York), założony w 1919, jest jednym z trzech konsulatów generalnych i jedną z najważniejszych polskich placówek konsularnych w Stanach Zjednoczonych. Zatrudnia ponad 30 osób.

Wiele nowojorskich obszarów znanych jest jako popularne cele turystyczne, odnotowując niemalże 50 milionów zwiedzających rocznie. Times Square, określany mianem „Skrzyżowania Świata” – jasno rozświetlony punkt centralny teatru broadwayowskiego, jest jednym z najbardziej ruchliwych przejść dla pieszych na świecie, a zarazem centrum światowego przemysłu muzycznego. W mieście znajduje się kilka światowej sławy mostów, wieżowców oraz parków. Finansowa dzielnica Nowego Jorku, na czele z Wall Street w Lower Manhattan, pełni funkcję finansowej stolicy świata i siedziby New York Stock Exchange – największej na świecie giełdy papierów wartościowych, pod względem kapitalizacji notowanych na niej spółek. Rynek nieruchomości na nowojorskim Manhattanie znajduje się w czołówce najdroższych rynków świata. Zlokalizowane na Manhattanie Chinatown zawiera najwyższy współczynnik koncentracji ludności chińskiej na półkuli zachodniej. W przeciwieństwie do większości innych systemów metra na świecie, New York City Subway kursuje całą dobę, we wszystkie dni tygodnia. W Nowym Jorku działają liczne uniwersytety i college, włączając w to prestiżowe Columbia University, New York University oraz Rockefeller University, które należą do stu najlepszych szkół wyższych na świecie.

New York City Ballet – zespół baletowy założony w roku 1948 przez George Balanchine’a oraz Lincolna Kirsteina. Zespół ma dwie stałe siedziby: w mieszczącym się w nowojorskim Lincoln Center New York State Theater oraz w znajdującym się w Saratoga Springs w stanie New York ośrodku Saratoga Performing Arts Center.
Styl międzynarodowy – prąd architektury modernistycznej, z którym często jest ona utożsamiana, rozwijający się od około 1922 w Europie, a później na całym świecie.

Historia

Nowy Amsterdam w 1664 roku, czyli w roku, w którym kontrolę nad tym obszarem przejęła Wielka Brytania, przemianowując go na Nowy Jork

Obszar współczesnego Nowego Jorku, zamieszkiwany wtedy przez indiańskie plemię Delawarów, został odkryty przez Europejczyków w 1524 roku; na czele wyprawy stał wówczas Giovanni da Verrazzano będący na usługach francuskiego dworu królewskiego. Verrazzano nadał tym ziemiom nieoficjalną nazwę „Nouvelle Angoulême” (Nowe Angoulême). Zasiedlanie regionu przez Europejczyków rozpoczęło się w 1614 roku, wraz z utworzeniem na południowym krańcu dzisiejszego Manhattanu holenderskiej osady handlu futrami. W konsekwencji, obszary te zyskały przydomek „Nieuw Amsterdam” (Nowy Amsterdam). W 1626 roku Peter Minuit, wykupił wyspę Manhattan od plemienia Delawarów za dobra o wartości 60 guldenów holenderskich (w 2006 roku była to równowartość tysiąca dolarów). Jedna z obalonych legend mówi, że Delawarowie odsprzedali wyspę za szklane paciorki, których wartość szacowano na 24 dolary.

Efektywność energetyczna, czyli efektywne wykorzystanie energii, ma na celu zmniejszenia ilości energii potrzebnej do dostarczania produktów i usług. Przykładowo izolacja termiczna budynku pozwala na użycie mniejszej ilości energii do jego ogrzewania i chłodzenia – tak by osiągnąć i utrzymać komfortową temperaturę. Instalowanie lamp fluorescencyjnych (świetlówek) albo świetlików zmniejsza ilość energii potrzebnej do uzyskania takiego samego poziomu oświetlenia jak przy użyciu tradycyjnych żarówek. Świetlówki kompaktowe zużywają o dwie trzecie mniej energii, a ich czas pracy jest od 6 do 10 razy dłuższy niż tradycyjnych żarówek. Poprawa efektywności energetycznej jest najczęściej osiągana przez zastosowanie wydajniejszych technologii lub procesów produkcyjnych.
Awangarda (franc. avant garde – "straż przednia") – zespół tendencji i trendów w sztuce XX wieku odrzucający dotychczasowe style, kreujący własny świat, nie naśladujący rzeczywistości, szukający odrębnego języka wyrazu. Twórcy awangardy odrzucali dorobek kulturowy i poszukiwali nowych, oryginalnych rozwiązań ideowo-artystycznych. Zjawisko pojawiło się ok. 1910 roku i wiązało się z powstaniem nowych kierunków w sztuce takich jak:

Pod koniec II wojny angielsko–holenderskiej, w 1664 roku, Holendrzy przejęli kontrolę nad wyspą Run na morzu Banda, w zamian przekazując Anglikom władzę nad Nowym Amsterdamem. Ci z kolei zmienili jego nazwę na „New York” (Nowy Jork), na cześć Jakuba II Stuarta – księcia Yorku. Wojny pomiędzy plemionami indiańskimi, a także epidemie wywołane przyjazdem Europejczyków dziesiątkowały ludność Delawarów w latach 60. i 70. XVII wieku. W 1700 roku liczność ich populacji wynosiła 200 osób. W 1702 roku liczba mieszkańców Nowego Jorku zmniejszyła się o 10% w wyniku żółtej febry. Od tego czasu, w okresie 1702–1800, miasto nawiedziło co najmniej siedem wielkich epidemii żółtej febry.

Kanał Erie (ang. Erie Canal) – otwarty w 1825 historyczny szlak wodny o długości 584 km, część śródlądowego szlaku wodnego między Wielkimi Jeziorami i Atlantykiem. Dawny system połączeń wodnych zaczyna się w Buffalo nad rzeką Niagara, a kończy w Albany nad rzeką Hudson. Kanał funkcjonował do 1918, kiedy oficjalnie zastąpił go nowocześniejszy, równolegle biegnący New York State Barge Canal, dziś największy element systemu kanałów żeglugowych w USA. Nowszy kanał z kolei utracił znaczenie gospodarcze w drugiej połowie XX wieku i w latach 90. został oficjalnie zamknięty dla przewozu ładunków. W ostatnich latach jest stopniowo przystosowywany do żeglugi rekreacyjnej, a wiele jego odcinków zostało ponownie przemianowane na Erie Canal. Większe miasta leżące na trasie kanału to Syracuse, Rochester i Buffalo.
IAAF Indoor Permit Meetings – cykl halowych mityngów lekkoatletycznych organizowanych zimą przez IAAF. Zawody są odpowiednikiem letniego cyklu imprez – World Challenge Meetings (dawniej World Athletics Tour).

Pod rządami Anglików wzrosło znaczenie Nowego Jorku jako portu handlowego. W 1735 roku, w mieście odbył się proces sądowy Johna Petera Zengera, który był ważnym czynnikiem w rozwoju wolności prasy w Stanach Zjednoczonych. Sprawa ta pomogła ponadto stworzyć podwaliny zasad i zakresu odpowiedzialności mediów i rządu w funkcjonowaniu demokracji. W 1754 roku, na mocy królewskiego aktu fundacyjnego wydanego przez Jerzego II Hanowerskiego, założony został Columbia University, działający wówczas jako King's College.

Fortune 500 to ranking 500 największych firm na świecie według przychodów. Lista jest kompilowana i publikowana co roku przez amerykański magazyn gospodarczy Fortune. Pierwsza lista została opublikowana w roku 1955. Listę otwierała firma General Motors z przychodem (Revenues) 9.823,5 milionów $ i zyskiem (Profits) 806.0 milionów . General Motors utrzymał się na liście Fortune w roku 2005 zajmując 3. miejsce z przychodem 193.517 milionów i dochodem 2.805 milionów $.
Hot dog – rodzaj kanapki z gorącą parówką lub kiełbaską z zimnym sosem (majonez, ketchup). Danie typowo amerykańskie oraz przykład jedzenia typu fast food.

19 października 1765 roku w Nowym Jorku, z inicjatywy Synów Wolności, odbył się kongres w sprawie ustawy o pieczęciach – zgromadzenie przedstawicieli trzynastu kolonii, które dało podwaliny Kongresowi Kontynentalnemu. Kongres w sprawie ustawy o pieczęciach zaskutkował przyjęciem Deklaracji praw i zażaleń, która stanowiła pierwsze pismo reprezentujące naród amerykański. Zawierała ona wiele praw i skarg, wyrażonych później w Deklaracji niepodległości Stanów Zjednoczonych, łącznie z prawem do własnej reprezentacji w kongresie brytyjskim.

Artykuły konfederacji i wieczystej unii (ang. Articles of Confederation and Perpetual Union), w skrócie często określane po prostu jako artykuły konfederacji to zasady ustrojowe przyjęte wspólnie przez 13 byłych kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej. Zasady zostały uzgodnione przez Kongres Kontynentalny 15 listopada 1777 roku i weszły w życie 1 marca 1781 roku, gdy zostały ratyfikowane przez wszystkie trzynaście stanów, które przyjęły nazwę Stanów Zjednoczonych Ameryki. Artykuły konfederacji zostały zastąpione przez Konstytucję Stanów Zjednoczonych 1 marca 1789 roku.
Sycylia (wł. Sicilia) – największa wyspa na Morzu Śródziemnym (25 710 km²), leżąca na południowy zachód od Półwyspu Apenińskiego, od którego oddziela ją wąska Cieśnina Mesyńska. Wyspę zamieszkuje około 5 milionów mieszkańców.

Bitwa na Long Island – największa potyczka rewolucji amerykańskiej, rozegrała się w Brooklynie, w 1776 roku

Pierwsza wielka bitwa rewolucji amerykańskiej, a zarazem największa potyczka wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych – bitwa na Long Island, miała miejsce w Nowym Jorku, w sierpniu 1776 roku. Zwycięstwo Brytyjczyków sprawiło, że rozbili w Nowym Jorku swoją militarną i polityczną bazę dla operacji wojennych w Ameryce Północnej. Kontrolowane przez nich miasto stało się schronieniem dla lojalistów, popierających utrzymanie kontroli brytyjskiej nad koloniami. Jednocześnie generał George Washington utworzył w Nowym Jorku centrum sieci wywiadowczej. Na mocy pokoju wersalskiego ostatni ślad po rządach brytyjskich w byłych dwunastu koloniach – oddział armii stacjonujący w Nowym Jorku, opuścił Stany Zjednoczone w 1783 roku. Wydarzenie to, określane mianem Dnia Ewakuacji, było celebrowane przez kilka kolejnych dni.

Bronx – dzielnica Nowego Jorku, położona w północnej części miasta, głównie na stałym lądzie, choć obejmuje także swoim zasięgiem parę mniejszych wysp. Tworzy ona hrabstwo o tej samej nazwie.
World Series jest to trofeum baseballowe , o które walczą zwycięzca National oraz American League. World Series gra się od 1903 , a pierwszym zwycięzcą byli Boston Pilgrims. World Series rozgrywany jest najczęściej w październiku, po eliminacjach oraz mistrzostwach obydwu lig. Gra się do 4 wygranych meczów - zasada best of 7 (oprócz lat 1903, 1919, 1920, 1921, gdy grano do 5 zwycięstw). Najczęściej bo aż 27 razy, triumfował zespół New York Yankees.

Krótko po zakończeniu wojny, w 1785 roku, Kongres Konfederacji ustanowił Nowy Jork stolicą Stanów Zjednoczonych. Była to ostatnia stolica państwa z obowiązującymi artykułami konfederacji i wieczystej unii, i zarazem pierwsza stolica, gdy weszła w życie Konstytucja Stanów Zjednoczonych. W 1789 roku George Washington został zaprzysiężony na stanowisko pierwszego w historii Prezydenta Stanów Zjednoczonych; po raz pierwszy do życia powołano również Kongres Stanów Zjednoczonych oraz Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych; zaprezentowano ponadto Bill of Rights – wszystkie te wydarzenia miały miejsce w Federal Hall na Wall Street. W 1790 roku Nowy Jork prześcignął Filadelfię i stał się największym miastem w Stanach Zjednoczonych.

Greenpoint - najbardziej wysunięta na północ dzielnica Brooklynu w Nowym Jorku. Dzielnica graniczy od południowego zachodu z dzielnicą Williamsburg, od południowego wschodu z autostradą Brooklyn-Queens oraz dzielnicą East Williamsburg, od północy z rzeką Newtown Creek oraz poprzez Most Pułaskiego z dzielnicą Long Island City należącą do Queensu, a od zachodu z cieśniną East River.
Izrael (. W populacji liczącej 7,59 miliona większość stanowią . Drugą co do wielkości grupę stanowią Arabowie (20%). Mniejszą grupą etniczną są Samarytanie. Pod względem wyznaniowym w Izraelu występuje duże zróżnicowanie – obok Żydów (judaizm) mieszkają Arabowie (głównie muzułmanie), chrześcijanie i druzowie, jak również inne mniejsze grupy religijne.

W XIX wieku dynamiczny rozwój oraz napływ imigrantów powodował silnie przekształcenia w strukturze Nowego Jorku. Wizjonerska propozycja, zwana planem komisarzy z 1811 roku, rozszerzyła miejską siatkę uliczną, obejmując cały Manhattan, zaś otwarcie kanału Erie w 1819 roku połączyło port na Atlantyku z wielkimi rynkami rolnymi na północy Stanów Zjednoczonych. Lokalna polityka była wówczas zdominowana przez Tammany Hall – maszynę polityczną wspieraną przez irlandzkich imigrantów. W latach 30. i 40. XIX wieku Nowy Jork zamieszkiwały postaci amerykańskiej literatury, a w tym m.in.: William Cullen Bryant, Washington Irving, Herman Melville, Rufus Wilmot Griswold, John Keese, Nathaniel Parker Willis, a także Edgar Allan Poe. Z inicjatywy członków starych rodów arystokratycznych, w 1857 roku utworzony został Central Park – pierwszy park krajobrazowy na terenie amerykańskiego miasta. Niewolnictwo w Nowym Jorku występowało do 1827 roku, jednak w latach 30. XIX wieku miasto stało się centrum międzyrasowej działalności abolicjonistów na Północy. Dlatego też Manhattan i Brooklyn były zamieszkiwane przez znaczącą jak na owe czasy liczbę wolnej czarnoskórej ludności. W 1840 roku liczebność czarnej populacji Nowego Jorku wynosiła ponad 16 tysięcy osób. Wybuch wielkiego głodu w Irlandii wywarł duży wpływ na napływ ludności irlandzkiej do Nowego Jorku – w 1860 roku jeden na czterech mieszkańców miasta, a więc ponad 200 tysięcy, urodził się w Irlandii.

Al-Kaida (albo Al-Qaeda, po arabsku القاعدة dosłownie baza) – sunnicka organizacja posługująca się metodami terrorystycznymi, stworzona w 1988 roku przez Abdallaha Azzama. Początkowo Al-Kaida miała na celu przeciwstawiać się radzieckiej napaści na Afganistan, przekształciła się w pansunnickie ugrupowanie, którego głównym celem stało się zwalczanie wpływów Izraela, USA i szeroko pojętego Zachodu w krajach muzułmańskich.
Filadelfia (wymowa: /ˌfɪləˈdɛlfiə/)) (ang. Philadelphia) – miasto na północno-wschodnim wybrzeżu USA, w stanie Pensylwania, u ujścia rzeki Delaware do Atlantyku. Największe pod względem liczby ludności miasto w Pensylwanii i szóste w kraju.

Widok z lotu ptaka na Manhattan i Nowy Jork, uwieczniony na obrazie z 1873 roku

Przymusowy pobór do wojska, ogłoszony w ramach wojny secesyjnej, doprowadził w 1863 roku do wielkich rozruchów w Nowym Jorku, które obecnie uznaje się za jeden z najgorszych incydentów wywodzących się z niepokojów społecznych w amerykańskiej historii.

Delta Airlines – amerykańskie linie lotnicze, założone w 1929 roku w stanie Luizjana. (nazwa Delta pochodzi od delty Missisipi). Obecnie siedziba główna spółki znajduje się w Atlancie w stanie Georgia. Linie obsługują trasy ze Stanów Zjednoczonych do Europy, Azji, na Bliski Wschód, Ameryki Łacińskiej i Kanady. Linia posiada również szeroką ofertę połączeń wewnętrznych w USA.Członek aliansu SkyTeam. Flota: 600 samolotów
Salsa — rodzaj muzyki opartej na metrum 4/4 o bardzo rozbudowanej sekcji rytmicznej, której serce stanowi clave (dwa okrągłe kawałki drewna, którymi uderza się o siebie), rozwinięta sekcja dęta i melodia wygrywana przez zapętlone, grane na pianinie frazy.

W 1898 roku rozpoczęło się kształtowanie nowoczesnego Nowego Jorku, poprzez konsolidację Brooklynu (dotychczas niezależnego miasta), hrabstwa Nowy Jork (które wówczas zawierało część obszaru Bronksu), hrabstwa Richmond, a także zachodnich obszarów hrabstwa Queens. Otwarcie pierwszej linii metra w 1904 roku pomogło zintegrować poszczególne części Nowego Jorku w jedną całość. W pierwszej połowie XX wieku miasto stało się światowym centrum przemysłu, handlu i komunikacji. Z rozwojem wiązały się jednak liczne straty, takie jak chociażby katastrofa parowca General Slocum, w wyniku której śmierć poniosło 1 021 pasażerów.

Kwatera główna ONZ (Sekretariat ONZ) - modernistyczny kompleks budynków zlokalizowany w Nowym Jorku, nad East River, pomiędzy East River Drive, a 1st Avenue. Należy do Organizacji Narodów Zjednoczonych, mieszcząc zarządy różnych agend tej struktury, przede wszystkim Sekretariat.
Hollywood – dzielnica miasta Los Angeles w Stanach Zjednoczonych i najważniejszy ośrodek amerykańskiej kinematografii. Słowo Hollywood jest używane jako skrótowa, popularna nazwa dla amerykańskiego przemysłu filmowo-telewizyjnego. Hollywood może pochodzić ze słów Holy i Wood (ang. Święty Las), lub holly (ang. ostrokrzew) i wood (ang. las).

Midtown Manhattan widziany z Rockefeller Center w 1932 roku

W 1911 roku miała miejsce największa katastrofa przemysłowa w historii Nowego Jorku, aż do czasu zamachów na World Trade Center z z 11 września 2001. Ogromny pożar, jaki opanował fabrykę odzieży Triangle Shirtwaist, kosztował życie 146 pracowników obiektu i pobudził rozwój związku zawodowego International Ladies' Garment Workers' Union. Katastrofa zaskutkowała ponadto zaostrzeniem standardów bezpieczeństwa w fabrykach i ośrodkach przemysłowych w Stanach Zjednoczonych.

Barclays Center – hala sportowa, obecnie w stanie budowy, znajdująca się na Brooklynie w Nowym Jorku. Ma być siedzibą zespołu NBA Brooklyn Nets, w który od sezonu 2012-13 zostanie przekształcona drużyna New Jersey Nets.
Partia Demokratyczna (ang. Democratic Party) – jedna z dwóch głównych sił politycznych w Stanach Zjednoczonych, obok Partii Republikańskiej. Jest to partia łącząca amerykańskie środowiska centrowe i centro-lewicowe. W wyborach prezydenckich popierają jej kandydatów małe ugrupowania lewicowe. Jest najstarszą partią amerykańską i drugą najstarszą na świecie.

W latach 20. XX wieku Nowy Jork był głównym celem podróży Afroamerykanów podczas Wielkiej Migracji z południowych obszarów Stanów Zjednoczonych. W 1916 roku Nowy Jork stał się największym miejskim skupiskiem czarnoskórej ludności w Ameryce Północnej. W erze prohibicji, nastąpił rozkwit Renesansu Harlemu, który pokrył się z boomem gospodarczym, widocznym w panoramie miasta – zmienianej przez konstrukcję nowych drapaczy chmur.

New York, New York – piosenka z filmu o tym samym tytule w reżyserii Martina Scorsese z 1977 roku. Utwór skomponowany przez Johna Kandera do tekstu Freda Ebba w oryginale wykonała Liza Minnelli.
New York Knickerbockers (Knicks) – zawodowy zespół koszykarski w amerykańskiej lidze NBA. Wg magazynu Forbes "Knicks" są najwartościowszym zespołem koszykarskim w USA, wycenia się ich na sumę 608 mln dolarów. Obecnie gra w Konferencji Wschodniej w Atlantic Division. Dwukrotny mistrz ligi NBA: (1970 i 1973).

Na początku lat 20. XX wieku Nowy Jork stał się najbardziej zaludnionym miastem na świecie, wyprzedzając Londyn. Jednocześnie na początku lat 30. tego samego wieku liczba mieszkańców obszaru metropolitalnego Nowy Jork przekroczyła 10 milionów, czyniąc z Nowego Jorku pierwsze megamiasto w historii ludzkości. W trudnych latach wielkiego kryzysu burmistrzem Nowego Jorku wybrany został reformator Fiorello LaGuardia; w tym samym okresie, po ośmiu latach dominacji politycznej, nastąpił upadek Tammany Hall.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Stonewall Inn w Greenwich Village został wyróżniony jako Narodowy Pomnik Historyczny, jako miejsce wybuchu zamieszek na tle dyskryminacji mniejszości seksualnych w 1969 roku

Powracający z II wojny światowej weterani wytworzyli powojenny boom gospodarczy, a także przyczynili się do rozwoju rynku mieszkaniowego we wschodnim Queens. Nowy Jork wyszedł z wojny bez żadnych strat, za to z pozycją wiodącego miasta świata, na czele z Wall Street – czyniącą Stany Zjednoczone największą potęgą gospodarczą globu. Polityczne wpływy Nowego Jorku potwierdziło w 1950 roku oddane do użytku kwatery głównej ONZ, zaś narodziny ekspresjonizmu abstrakcyjnego sprawiły, że Nowy Jork zastąpił Paryż na miejscu światowego centrum sztuki.

Jersey City - miasto w USA, w stanie New Jersey, na półwyspie między ujściami rzek Hudson i Hackensack do Oceanu Atlantyckiego. Około 239 tys. mieszkańców.
Yankee Stadium – stadion ulokowany w Bronksie w Nowym Jorku. Jest domowym obiektem dla drużyny New York Yankees. Obecny stadion zastąpił poprzedni obiekt wybudowany w 1923 roku. Pierwszy mecz na nowym stadionie, przedsezonowy mecz z Chicago Cubs miał miejsce 3 kwietnia 2009, który Jankesi wygrali 7-4. Pierwszy mecz sezonu regularnego miał miejsce niespełna dwa tygodnie później, 16 kwietnia 2009 roku. Mecz ten Jankesi przegrali z Cleveland Indians 10-2.

Samolot linii United Airlines, lot 175., uderza w południową wieżę kompleksu World Trade Center 11 września 2001 roku

W latach 60. XX wieku Nowy Jork zaczął borykać się z problemami gospodarczymi oraz coraz wyższymi wskaźnikami przestępczości. Podczas gdy odrodzenie branży finansowej w latach 80. w znaczny sposób poprawiło sytuację gospodarczą w mieście, przestępczość w Nowym Jorku nieprzerwanie rosła przez kolejną dekadę. W latach 90. wskaźniki przestępczości zaczęły gwałtownie spadać, w związku ze zwiększeniem liczby patroli policyjnych, a także gentryfikacją. Na terenie miasta tworzyły się nowe sektory, takie jak Silicon Alley, które napędzały lokalną gospodarkę. W tym samym okresie populacja Nowego Jorku osiągnęła rekordową liczbę w powszechnym spisie ludności z 2000 roku.

Miasto-ogród - koncepcja miasta satelickiego, osiedla oddalonego od centrum miasta itp., charakteryzującego się niską, luźną zabudową, a przede wszystkim znacznym udziałem terenów zielonych (lasów, ogrodów, parków, itp.) w ogólnej powierzchni miasta. Pojawiła się w odpowiedzi na problem przeludnienia miast.
New York Liberty – zespół ligi WNBA z siedzibą w Nowym Jorku. Siostrzana drużyna New York Knicks. Swoje mecze rozgrywają na hali Madison Square Garden. W lidze WNBA pojawiły się w 1997 roku. Od tamtej pory siedmiokrotnie awansowały do rozgrywek play-off, z czego czterokrotnie awansowały do finałów konferencji. Czterokrotnie dochodziły do meczu o mistrzostwo, ale za każdym razem przegrywały (1997 - Houston, 1999 - Houston, 2000 - Houston, 2002 - Los Angeles). Trenerem jest Pat Coyle.

11 września 2001 roku miało miejsce najbardziej tragiczne wydarzenie w historii Nowego Jorku – w wyniku zamachu terrorystycznego, dwa porwane przez Al-Kaidę samoloty uderzyły w siostrzane wieże World Trade Center, powodując ich zniszczenie oraz śmierć około 3 tysięcy osób. Ataki doprowadziły do tymczasowego exodusu biznesu z Lower Manhattan do Midtown Manhattan, Jersey City oraz Brooklynu; wiele stacji telewizyjnych zmieniło również położenie swoich anten nadawczych. Zamach przyczynił się do masowych działań na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa w mieście, a także w całym państwie. Obecnie w miejscu World Trade Center konstruowane są 1 World Trade Center, World Trade Center Memorial, a także trzy wieże biurowe; skompletowanie wszystkich struktur planowane jest na rok 2014.

George Washington, (pol. Jerzy Waszyngton), (ur. 22 lutego 1732 [1], zm. 14 grudnia 1799) – amerykański generał i polityk, wódz naczelny Armii Kontynentalnej (1775-1784), deputowany do Kongresu Kontynentalnego, pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych (1789-1797), mason [2]. Uważany za ojca narodu amerykańskiego.
National Park Service (Służba Parków Narodowych) to agencja federalna Stanów Zjednoczonych, której zadaniem jest dbanie o zasoby naturalne i historyczne kraju w taki sposób, by mogły służyć w nienaruszonym stanie także przyszłym pokoleniom. Agencja podlega Departamentowi Spraw Wewnętrznych. Została ustanowiona na mocy aktu prawnego Kongresu Stanów Zjednoczonych podpisanego przez prezydenta Woodrowa Wilsona 25 sierpnia 1916 roku. W roku 2006 budżet National Park Service wynosił 2,256 miliarda dolarów.

Geografia

Zdjęcie satelitarne ukazujące "rdzeń" obszaru metropolitalnego Nowego Jorku

Nowy Jork położony jest w północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, w południowo–wschodnim rejonie stanu Nowy Jork, mniej więcej w połowie drogi pomiędzy Waszyngtonem, a Bostonem. Lokalizacja przy ujściu rzeki Hudson do Oceanu Atlantyckiego pomogła w rozwoju miasta jako ważnego punktu handlowego. Nowy Jork w dużej mierze leży na trzech wyspach: Manhattanie, Staten Island i Long Island, co ma znaczący wpływ na wysoką gęstość zaludnienia miasta.

Metro nowojorskie (ang. New York City Subway) - system podziemnej kolei miejskiej w Nowym Jorku. Ma 468 stacji, 26 linii o łącznej długości trasy 369 km i 1056 km długości toru. Dziennie przewozi ok. 5,2 mln osób (2008). Jest drugą po londyńskim metrze najdłuższą siecią metra na świecie, czwartą pod względem rocznej ilości przewożonych pasażerów (1,4 miliarda pasażerów w 2005 r.) oraz drugą najstarszą w USA (starsze jest tylko metro w Bostonie. Metro nowojorskie jest jedną z trzech sieci metra na świecie pracujących 24 godziny na dobę. Opłaty za przejazd dokonuje się za pomocą karty MetroCard. Współpracująca sieć PATH, łączy Manhattan z Jersey City, Hoboken, Harrison oraz Newark, składa się ona z 22,2 km torów.
Wikicytaty to polska wersja serwisu Wikiquote, siostrzanego projektu Wikipedii, który działa jako jedno z przedsięwzięć Fundacji Wikimedia. Angielska wersja powstała 27 czerwca 2003, zaś polska 17 lipca 2004 roku. Wikicytaty są obecnie trzecią pod względem wielkości wersją językową - zawierają ponad 8,5 tysiąca artykułów ustępując tylko projektowi angielskiemu (ponad 17,7 tys. stron) i włoskiemu (ponad 9,7 tys. artykułów). W lipcu 2007 uruchomiono czterdziestą wersję językową.

Rzeka Hudson wpływa poprzez dolinę Hudson do Zatoki Nowojorskiej, tworząc pomiędzy Nowym Jorkiem z miastem Troy estuarium. Oddziela ona również Nowy Jork od New Jersey. Cieśnina East River oddziela Bronx i Manhattan od Long Island, z kolei cieśnina Harlem River dzieli Manhattan i Bronx. Przez Bronx i hrabstwo Westchester przepływa rzeka Bronx – jedyna rzeka w Nowym Jorku, która na całej długości zawiera słodką wodę.

Crips – gang uliczny z Los Angeles, jeden z największych w USA, powstały w 1969 roku. Jego założycielem jest piętnastoletni wówczas Raymond Washington, ale za współtwórcę uważa się również Stanleya "Tookie" Williamsa..
Tokio ?/i (jap. 東京都, Tōkyō-to?) – stolica Japonii położona nad Oceanem Spokojnym (Zatoka Tokijska) na Honsiu – największej z Wysp Japońskich. Główny ośrodek największego zespołu miejskiego świata (metropolis Greater Tokyo Area), który, wraz z Jokohamą, Kawasaki, Saitamą i innymi miastami nad zatoką, skupia 32-43 mln mieszkańców.

Powierzchnia miasta została zmieniona w dużej mierze przez człowieka. Proces rekultywacji terenów wzdłuż nabrzeży był prowadzony już od czasów holenderskich osadników. Te działania są najbardziej widoczne na Dolnym Manhattanie, a zwłaszcza w rejonie Battery Park City – kompleksu zaprojektowanego i utworzonego w latach 1970–1980. Niektóre z naturalnych różnic w wysokościach terenu zostały zniwelowane, zwłaszcza na Manhattanie.

United States Census Bureau (oficjalna nazwa Bureau of the Census) - rządowa agencja wchodząca w skład Departamentu Handlu Stanów Zjednoczonych, która jest odpowiedzialna za spis ludności Stanów Zjednoczonych (United States Census).
Columbia Broadcasting System, albo CBS, to główna stacja radiowa i telewizyjna w Stanach Zjednoczonych. CBS była jednym z trzech komercyjnych kanałów telewizyjnych, dominujących w USA przed powstaniem telewizji kablowej. W epoce radia rozwinęła się na tyle, by wykupić jednego ze swoich założycieli, Columbia Records, którego sprzedała wiele lat później firmie Sony.

Powierzchnia miasta wynosi w sumie 1 214 km²; 425 km² zajmują wody, zaś 789 km² to powierzchnia lądowa. Najwyższym punktem miasta jest Todt Hill na Staten Island, położony na 124.9 m n.p.m..

Klimat

Według klasyfikacji Köppena, w Nowym Jorku panuje wilgotny klimat subtropikalny (Cfa). W mieście występują średnio 234 dni, w trakcie których świeci słońce. Istnieje również 58% możliwych słonecznych dni w roku, co daje w sumie od 2 400 do 2 800 godzin słonecznych rocznie.

Na klimat Nowego Jorku wpływają trzy główne typy mas powietrza: (1) zimne, suche masy powietrza polarno-kontynentalnego (w cyrkulacji zimowej również polarno/arktyczno-kontynentalnego) często napływają z północnego i północno-zachodniego wnętrza kontynentu, przynosząc słoneczną pogodę i niskie temperatury zimą, a ulgę od gorąca latem; (2) napływające z południa, szczególnie w cyrkulacji letniej, ciepłe i wilgotne masy powietrza zwrotnikowego-morskiego, będącego pod wpływem ciepłych, podzwrotnikowych wód Atlantyku; oraz (3) masy powietrza polarno-morskiego (chłodne, wilgotne powietrze, napływające z północnego wschodu znad północnego Atlantyku, pod wpływem wyżów z centrum na północ od Nowego Jorku i/lub pod wpływem wędrujących niżów – co stwarza chłodne, wilgotne i pochmurne warunki pogodowe).

Synowie Wolności (ang. Sons of Liberty) było to tajne stowarzyszenie amerykańskich patriotów działające w trzynastu koloniach przed rewolucją amerykańską. Celem ich działalności było powstrzymanie egzekwowania ustawy o pieczęciach (ang. Stamp Act) wszelkimi środkami, włączając użycie siły. Ludzie należący do Synów Wolności byli przeważnie młodzi i żarliwi. Wpływowi przywódcy rewolucji amerykańskiej, tacy jak John Adams i Samuel Adams nie byli jej członkami, ale wspierali cel prowadzonej przez nią działalności.
NBA (skrót od ang. National Basketball Association) – amerykańska zawodowa liga koszykówki, najbardziej prestiżowa liga koszykarska świata. W jej rozgrywkach biorą udział drużyny z USA i jedna z Kanady.

Zimy w Nowym Jorku są chłodne i wilgotne, jednakże dzięki sąsiedztwu Oceanu Atlantyckiego oraz pobliskim Appalachom, miasto notuje wyższe temperatury i ich łagodniejsze zmiany, niż położone na tych samych szerokościach geograficznych, lecz na lądzie, inne miasta Ameryki Północnej, takie jak chociażby Cincinnati oraz Indianapolis.

Basingstoke – miasto w Wielkiej Brytanii (południowa Anglia), w północno-wschodniej części hrabstwa Hampshire, nad rzeką Loddon. Liczy 80 477 mieszkańców (dane szacunkowe na rok 2006). Basingstoke położone jest 77 km na południowy zachód od Londynu i 48 km na północ od Southampton.
George Walker Bush ?/i [ˈdʒɔːɹdʒ ˈwɑːkɚ bʊʃ] (ur. 6 lipca 1946 w New Haven w Connecticut w USA) – były prezydent Stanów Zjednoczonych wybrany w roku 2000. Sprawował urząd od 20 stycznia 2001 roku do 20 stycznia 2009. W wyborach prezydenckich 13 grudnia 2004 wybrany przez Kolegium Elektorów na drugą kadencję.

Średnia temperatura w styczniu – najmroźniejszym miesiącu tego obszaru, wynosi 0,1 °C (32,1 °F). Zdarza się jednak, że zimowe temperatury mogą być zarówno tak niskie, jak –12 °C (10 °F) i tak wysokie, jak 10 °C (50 °F). Na temperatury w tym okresie duży wpływ ma zimny Prąd Labradorski, opływający północną część wybrzeża atlantyckiego. Jednocześnie w centrum Nowego Jorku temperatury są nieco wyższe niż na jego obrzeżach. Okresy wiosenne i letnie w Nowym Jorku są dość nieprzewidywalne; mogą wahać się od chłodnych do ciepłych, choć zwykle są łagodne i charakteryzują się niską wilgotnością powietrza. Lato jest zazwyczaj gorące i wilgotne, ze średnią temperaturą w lipcu na poziomie 24,7 °C (76,5 °F). W związku ze zjawiskiem miejskiej wyspy ciepła, nocą w Nowym Jorku często obserwuje się wzrost temperatur do około 32 °C (90 °F) – sytuacja ta miejsce średnio w ciągu 18 dni lata. Co 4–6 lat zdarza się również, że temperatura latem, w wyniku tegoż zjawiska, przekracza 38 °C (100 °F).

New York Post – amerykański tabloid wydawany codziennie w Nowym Jorku, od 1976 r. w posiadaniu milionera Ruperta Murdocha (część korporację News Corporation). Jedna z dziesięciu największych gazet codziennych w Stanach Zjednoczonych.
American Broadcasting Company (krócej ABC) - jeden z trzech głównych amerykańskich operatorów sieci telewizyjnej w Ameryce Północnej powstały w 1943 roku (formalnie w 1932 jako Blue Network) w Los Angeles. Założycielem ABC był magnat ubezpieczeniowy Edward J. Noble, który w 1951 sprzedał firmę koncernowi United Paramount. W 1985 nastąpiła fuzja ABC z Capital Cities Communications. W 1996 koncern ten wszedł w skład jednej z największych grup medialnych na świecie, The Walt Disney Company, stając się holdingiem tejże firmy. Poza telewizją ABC działa w dziedzinie radia, telewizji kablowej i satelitarnej.

Roczne opady w Nowym Jorku wynoszą 1260 mm i rozkładają się na wszystkie pory roku. Średnia opadów śniegu zimą, w okresie 1971–2000, równała się 57 centymetrom, jednak wartość ta zazwyczaj zmienia się z roku na rok. Huragany i burze tropikalne są rzadkie na obszarze Nowego Jorku, ale z drugiej strony nie są niespotykane i zawsze istnieje możliwość, że nawiedzą okolicę. Prawdopodobieństwo wystąpienia tych zjawisk pogodowych wzrasta pod koniec sierpnia, wraz z sezonem huraganowym na Atlantyku, którego maksimum przypada na 10 września. W tym okresie, z południa mogą nadciągać pozostałości burz tropikalnych i huraganów, przynosząc ulewne deszcze i niekiedy silne wiatry.

Thomas Michael Menino (ur. 27 grudnia 1942) – burmistrz Bostonu w stanie Massachusetts w USA. Pierwszy burmistrz tego miasta pochodzenia włoskiego, także najdłużej sprawujący ten urząd w historii.
Metropolitan Opera – teatr operowy w Nowym Jorku, pierwotnie (od powstania do 1966 roku) znajdujący się w gmachu przy Broadwayu, pomiędzy Trzydziestą Dziewiątą a Czterdziestą ulicą.

Ekstremalne temperatury w Nowym Jorku wyniosły –26 °C (–15 °F) oraz 41 °C (106 °F) i zostały zanotowane odpowiednio: 9 lutego 1934 roku i 9 lipca 1936 roku.

Panorama

Midtown Manhattan nocą

Lower Manhattan

Lower Manhattan nocą

Architektura

Empire State Building i Chrysler Building, wybudowane w stylu Art déco

Szeregowe kamienice z elewacją z piaskowca w Harlemie

Seagram Building stanowi przykład międzynarodowego stylu architektury nowoczesnej

Panorama Nowego Jorku dzięki licznym drapaczom chmur zdobyła globalną rozpoznawalność, zaś w samym mieście, na przestrzeni lat, powstawały najwyższe budynki na świecie. W sierpniu 2008 roku, w Nowym Jorku znajdowało się 5 538 wieżowców, w tym 50 o wysokościach co najmniej 200 metrów. Jest to jednocześnie większa liczba, niż w jakimkolwiek innym mieście Ameryki Północnej; więcej wieżowców o wysokościach co najmniej 200 metrów znajduje się jedynie w Hongkongu.

New York Rangers – zawodowa drużyna hokejowa występująca w National Hockey League w Dywizji Atlantyckiej. Drużyna została założona w latach 1926-1927. Jej mecze rozgrywane są na hali Madison Square Garden IV (18 200 miejsc) w Nowym Jorku w stanie Nowy Jork.
Wiktionary – projekt Fundacji Wikimedia, którego założeniem jest stworzenie wolnego słownika w każdym języku opartego na mechanizmie wiki (zawierającego m.in. synonimy czy tłumaczenia). Wiktionary jest jednym z siostrzanych projektów Wikipedii.

Nowojorskie budynki reprezentują szeroką gamę stylów architektonicznych. Do najstarszych przykładów tej różnorodności zaliczyć można wybudowany w 1913 roku Woolworth Building, czyli neogotycki wieżowiec z masowo skalowanymi detalami gotyckimi. W 1916 roku, wraz z wejściem w życie przepisów o rozdzielczości zagospodarowania przestrzennego, rozpowszechniono zabudowę oficynową, zaś wysokość wież uzależniano od wielkości obszaru, na którym miały powstać. Działania te miały na celu, by promienie słoneczne mogły swobodnie docierać do ulic Nowego Jorku.

Wieża ciśnień (wieża wodna) – budynek w formie wieży, na którego szczycie znajduje się zbiornik wody, służący do zapewnienia stabilnego ciśnienia w wodociągu. Pokrywa chwilowy wzrost zapotrzebowania. Zbiornik musi być umieszczony powyżej odbiorców, ponieważ działa poprzez zasadę naczyń połączonych. Umieszczony jest zwykle na szczycie wieży, góry, a czasem nawet wieży na wzniesieniu. Na stacjach kolejowych była używana do zasilania parowozów.
Brooklyn – jeden z pięciu okręgów (boroughs) Nowego Jorku, oraz hrabstwo (county), w stanie Nowy Jork, o nazwie Kings. Zamieszkuje go około 2,6 mln. mieszkańców, co daje największą populację ze wszystkich okręgów Nowego Jorku.

Styl art déco, który reprezentuje skompletowany w 1930 roku Chrysler Building, dzięki stożkowej górze i stalowej iglicy, odzwierciedla wymagania rozdzielczości zagospodarowania przestrzennego. Budynek posiada ponadto charakterystyczne ozdoby, takie jak wizerunki orłów na rogach 61. piętra struktury.

Przykład stylu międzynarodowego w architekturze Stanów Zjednoczonych stanowi Seagram Building (1957), wyróżniający się za sprawą fasady złożonej ze zrobionych z brązu belek w kształcie I, które stanowią podporę struktury budynku. Z kolei Condé Nast Building (2000) reprezentuje pokaźną grupę amerykańskich ekologicznych, przyjaznych środowisku drapaczy chmur.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Alexander Hamilton (ur. 11 stycznia 1755 lub 1757 w Charlestown, zm. 12 lipca 1804) – polityk amerykański, przywódca Federalistów, twórca dolara amerykańskiego.

Duża część obszarów mieszkalnych Nowego Jorku składa się z klasycznych szeregowców z elewacją z piaskowca, domków miejskich i kamienic, wybudowanych w okresie szybkiego wzrostu w latach 1870–1930. Kamień i cegła stały się głównymi materiałami konstrukcyjnymi w Nowym Jorku po tym, jak wykorzystanie drewna w budowie obiektów zostało ograniczone w następstwie Wielkiego Pożaru z 1835 roku.

Kolej linowa - środek transportu, w którym gondola, krzesło, narciarz trzymający orczyk lub wagon towarowy porusza się ciągnięty przez linę: naziemną lub napowietrzną (Istnieją systemy, gdzie lina nośna stanowi jednocześnie linę napędową).
Waszyngton, D.C., formalnie Dystrykt Kolumbii (ang. Washington, D.C. /ˈwɒʃɪŋtən ˌdiːˈsiː/, District of Columbia), potocznie nazywany Waszyngtonem, Dystryktem lub po prostu D.C. – założona 16 lipca 1790 stolica Stanów Zjednoczonych.

Charakterystyczną cechą wielu budynków Nowego Jorku są drewniane, dachowe wieże ciśnień. W XIX wieku miasto wymagało ich instalacji w obiektach wyższych niż sześć pięter, aby zapobiec zbyt wysokiemu ciśnieniu wody na niższych kondygnacjach, które mogłyby naruszyć sieć miejskich wodociągów.

Na odległych od centrum obszarach Nowego Jorku, w latach 20. XX wieku popularność zyskała koncepcja miasta-ogrodu, rozwijana między innymi w Jackson Heights w Queens.

Hardcore, hard core, akronim HC, Hc punk lub hardcore punk – określenie stylu muzycznego, powstałego pod koniec lat 70. XX w. w Stanach Zjednocznych. Na przestrzeni lat hardcore punk rozwinął się na szereg stylów, wymieszany z innymi podgatunkami do powstania nowych podgatunków.
Pięć Rodzin to główne rodziny mafijne działające w Nowym Jorku, które tradycyjnie dominują nad przestępczością zorganizowaną w tym mieście. Pięć Rodzin, zgodnie z sugestią Salvatore Maranzano, były odpowiedzialne za ustanowienie Komisji, radę która rozdzieliła terytoria pomiędzy wcześniej walczące rodziny i zarządzała aktywami Cosa Nostry w USA. Pięć Rodzin zaczęło działać wspólnie we wczesnych latach 30.

Zapoznaj się również z: Lista najwyższych budynków w Nowym Jorku.

Parki

Statue of Liberty National Monument w New York Harbor, z nieistniejącymi już wieżami World Trade Center w tle

Nowy Jork dysponuje ponad 110 km² parków miejskich, a także plażami publicznymi o łącznej długości 23 kilometrów. Nowojorskie parki miejskie uzupełniają parki federalne oraz stanowe, które zajmują dziesiątki tysięcy akrów powierzchni.

Piąta Aleja (ang. Fifth Avenue) – główna ulica centrum nowojorskiego Manhattanu, jedna z najpopularniejszych i najbardziej rozpoznawalnych ulic handlowych świata.
Edgar Allan Poe (ur. 19 stycznia 1809 w Bostonie, w stanie Massachusetts; zm. 7 października 1849 w Baltimore, w stanie Maryland) – poeta i powieściopisarz amerykański. Pracował także jako krytyk i redaktor. Przedstawiciel romantyzmu w literaturze amerykańskiej. W jego twórczości dominowały wątki fantastyki i horroru. Zapoczątkował gatunek noweli kryminalnej (Zabójstwo przy Rue Morgue, Złoty żuk). Stworzył także pierwszą w literaturze postać detektywa – C. Auguste Dupina, który rozwiązuje zagadki kryminalne stosując metody dedukcji.

Krajowy system parków

Gateway National Recreation Area zajmuje w sumie 10 521,83 hektarów powierzchni, z czego większość znajduje się na terenie miasta Nowy Jork. W skład parku wchodzi między innymi Jamaica Bay Wildlife Refuge na Brooklynie i w Queens, a także ponad 36 km² słonych mokradeł, wysp i wód, które zalicza się głównie do Jamaica Bay. Na obszarze parku – a dokładniej w jego części w Queens – znajduje się również zachodnia część Półwyspu Rockaway, złożona z Jacob Riis Park i Fort Tilden.

Tabloid (z ang. tabloid), brukowiec, bulwarówka – typ gazety, przeważnie dziennika. Także specjalny format edycyjny (ok. 37-40 cm x ok. 27-30 cm).
Budownictwo ekologiczne (także - zrównoważone budownictwo) - działalność człowieka związana z projektowaniem i wznoszeniem obiektów budowlanych przy wykorzystaniu zachowań właściwych dla zrównoważonego rozwoju, w szczególności przejawiająca się w dbałości o środowisko naturalne oraz oszczędne gospodarowanie surowcami w całym cyklu budowlanym: począwszy od projektu, poprzez prace konstrukcyjne, eksploatację budynku (właściwą eksploatację, prace remontowe, konserwatorskie i modernizacyjne) - aż do jego rozbiórki. Koncepcja wyznaczania standardów i zasad budownictwa opartego na elementach najmniej szkodliwych dla środowiska przez cały okres "życia" budynku ma źródło w bardzo ważnym miejscu, jakie zajmuje budownictwo w działalności człowieka. Polega m.in. na wykorzystywaniu materiałów bardziej przyjaznych dla środowiska naturalnego, zmniejszeniu poboru energii, zazielenianiu budynków i terenów do nich przylegających.

Statue of Liberty National Monument zarządzany jest przez National Park Service i zlokalizowany jest jednocześnie w dwóch stanach: Nowy Jork i New Jersey. Wśród pozostałych zabytków i miejsc historycznych na Manhattanie, które są pod kontrolą instytucji federalnych, są: Castle Clinton National Monument, Federal Hall National Memorial, Theodore Roosevelt Birthplace National Historic Site, General Grant National Memorial, African Burial Ground National Monument,; Hamilton Grange National Memorial, a także Stonewall Inn w Greenwich Village, uznany za Narodowy Pomnik Historyczny jako katalizator współczesnego ruchu na rzecz praw gejów.

Żółta febra (łac. Febris flava) – choroba wywoływana przez wirusa należącego do grupy tzw. flavivirusów. Infekcja może przebiegać pod różnymi postaciami klinicznymi – od łagodnych objawów do ciężkiej choroby, kończącej się śmiercią. Słowo "żółta" w nazwie pochodzi od żółtaczki towarzyszącej części zakażeń.
Peter Minuit (ur. ok. 1589 w Wesel, Księstwo Kleve (ob. Nadrenia Północna-Westfalia), zm. 5 sierpnia 1638 na wyspie Saint Christopher) - Walon, dyrektor generalny Nowych Niderlandów (kolonii holenderskiej w półn.-wsch. części Ameryki Północnej) w latach 1626-1633. Założyciel szwedzkiej kolonii Nowa Szwecja w 1638. Słynny głównie z racji zakupu wyspy Manhattan od Indian - Algonkinów (24 maja 1626).

Parki stanowe

W granicach miasta znajduje się siedem parków stanowych, włączając w to Clay Pit Ponds State Park i 11–hektarowy Riverbank State Park, który położony jest 21 metrów ponad poziomem rzeki Hudson. New York City Department of Parks and Recreation

883–akrowy Central Park na Manhattanie jest najczęściej odwiedzanym parkiem w Stanach Zjednoczonych, z ponad 25 milionami gości każdego roku. Na terenie parku znajdują się liczne atrakcje, a wśród nich kilka jezior i stawów, dwa lodowiska, Central Park Zoo, Conservatory Garden oraz 106–hektarowy zbiornik retencyjny Jackie Onasis Reservoir. Do zadaszonych obiektów w Central Parku należy między innymi zamek Belvedere Castle, historyczna karuzela, a także budynek teatru marionetek.

Prospect Park na Brooklynie składa się z 90 akrów łąk, jeziora, a także rozległych lasów. Na terenie parku znajduje się historyczna przełęcz, która odegrała ważną rolę w bitwie na Long Island.

Flushing Meadows–Corona Park w Queens, trzeci pod względem wielkości park w Nowym Jorku, był miejscem organizacji Wystawy Światowej w 1939 i 1964 roku.

Niemalże jedną piątą obszaru Bronksu – 28 km², zajmuje otwarta przestrzeń i parki, a w tym Van Cortlandt Park, Pelham Bay Park, Bronx Zoo oraz New York Botanical Gardens.

W Conference House Park na Staten Island znajduje się historyczny Conference House – miejsce jedynej próby pokojowego zakończenia rewolucji amerykańskiej, w której uczestniczyli Benjamin Franklin (reprezentujący Amerykanów) i Lord Howe (reprezentujący Brytyjczyków). W Conference House Park istnieje rónież Burial Ridge – największe miejsce pochówku Indian w Nowym Jorku.

Central Park – najczęściej odwiedzany park w Stanach Zjednoczonych

Podział administracyjny

Nowy Jork dzieli się na pięć okręgów, określanych mianem boroughs. Każdy z nich pokrywa się z odpowiednim hrabstwem stanu Nowy Jork. Na terenie pięciu okręgów wyróżnić można setki mniejszych dzielnic, z których wiele posiada własną historię i specyfikę. Jeśli każde z boroughs byłoby niezależnym miastem, cztery z nich (Brooklyn, Queens, Manhattan i Bronx) należałyby do najludniejszych miast w Stanach Zjednoczonych.

Kebab (także: kebap) – potrawa kuchni orientalnej. Określenie obejmuje ponad dwadzieścia odmian tej potrawy (m.in. iskender kebab, adana kebabı czy şiş kebabı) i nie jest jednoznaczne. W Polsce słowo kebab oznacza zazwyczaj döner kebap (po turecku ‘obracające się pieczone mięso’), czyli danie kuchni tureckiej w postaci baraniny (może być to również mięso cielęce lub drobiowe, nigdy wieprzowe) skrawanej z pionowego rożna z surówką i owczym serem, współcześnie przekształcone w danie typu fast food, podawane w przaśnym chlebie, picie lub bułce z surówką warzywną oraz różnymi sosami – łagodnymi lub ostrymi. W Niemczech potrawę tę określa się najczęściej jako döner (po turecku ‘obraca się’), odmianę w placku lawasz zaś jako dürüm döner (‘zawinięty döner’), turecka pizza (Türkische Pizza) lub yufka, przy czym ostatnie określenie dotyczy niekiedy jedynie kebabu z mięsa drobiowego. Powszechne jest jedzenie kebabu razem z ayranem.
Lojaliści, zwani także torysami – obok patriotów jedna z dwóch dominujących opcji politycznych w okresie narastającego napięcia pomiędzy koloniami brytyjskimi w Ameryce Północnej a Wielką Brytanią w okresie poprzedzającym rewolucję amerykańską jak i w czasie wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych. Lojaliści stali na pozycjach utrzymania brytyjskiej kontroli nad koloniami. Jednym z najbardziej aktywnych lojalistów był William Franklin, były królewski gubernator New Jersey, syn Benjamina.

Pięć boroughs Nowego Jorku: 1: Manhattan 2: Brooklyn 3: Queens 4: The Bronx 5: Staten Island

Manhattan (hrabstwo Nowy Jork; populacja w 2010 roku: 1 585 873) – najgęściej zaludniona dzielnica; na jej terenie znajduje się Central Park i większość nowojorskich wieżowców, stanowi finansowe centrum miasta i siedzibę wielu korporacji, kwatery głównej ONZ, kilku uniwersytetów i licznych kulturowych atrakcji. Manhattan dzieli się w luźny sposób na regiony Lower, Midtown oraz Uptown. Z kolei Central Park dzieli Uptown Manhattan na Upper East Side i Upper West Side, zaś „ponad” parkiem leży Harlem.

Bronx (hrabstwo Bronx; populacja w 2010 roku: 1 385 108) – najdalej na północ wysunięty okręg Nowego Jorku, siedziba Yankee Stadium (domowego stadionu drużyny New York Yankees) i największej spółdzielni mieszkaniowej w Stanach Zjednoczonych – Co-op City. W Bronksie znajduje się Bronx Zoo – największe miejskie zoo w Stanach Zjednoczonych, zajmujące 265 akrów i zamieszkałe przez ponad 6 tysięcy zwierząt. Bronx jest ponadto miejscem narodzin rapu i kultury hip hopu. Za wyjątkiem niewielkiego skrawka Manhattanu, Bronx jest jedyną dzielnicą Nowego Jorku, która znajduje się na stałym lądzie.

Brooklyn (hrabstwo Kings; populacja w 2010 roku: 2 504 700) – położony w zachodniej części Long Island, najbardziej zaludniony ze wszystkich boroughs; niezależne miasto do 1898 roku. Brooklyn znany jest ze swojej kulturowej, społecznej i etnicznej różnorodności, niezależnej sceny artystycznej, specyfiki poszczególnych dzielnic oraz wyjątkowego zróżnicowania architektonicznego. Jest to jednocześnie jedyna dzielnica poza Manhattanem położona w sąsiedztwie centrum miasta. Na obszarze Brooklynu znajduje się półwysep Coney Island.

Queens (hrabstwo Queens; populacja w 2010 roku: 2 230 722) – terytorialnie największy borough i najbardziej zróżnicowane etnicznie hrabstwo w Stanach Zjednoczonych. Powstałe z kilkunastu małych miasteczek i wiosek założonych przez Holendrów, obecnie Queens stanowi przede wszystkim obszar mieszkalny dla przedstawicieli klasy średniej. Hrabstwo Queens jest jedynym dużym hrabstwem w Stanach Zjednoczonych, gdzie średni dochód Afroamerykanów (wynoszący około 52 tysiące dolarów rocznie) jest większy, niż ludności białej. Queens jest siedzibą stadionu Citi Field (domowego obiektu drużyny baseballowej New York Mets), a także gospodarzem dorocznego turnieju tenisowego US Open. W Queens znajdują się ponadto dwa z trzech najważniejszych portów lotniczych obszaru metropolitalnego Nowy Jork: LaGuardia Airport i John F. Kennedy International Airport (trzecim jest Newark Liberty International Airport w Newark, w New Jersey).

Staten Island (hrabstwo Richmond; populacja w 2010 roku: 468 730) – ma najbardziej podmiejski charakter spośród wszystkich pięciu dzielnic Nowego Jorku. Staten Island połączona jest z Brooklynem przez Verrazano-Narrows Bridge, zaś z Manhattanem przez darmowy prom Staten Island Ferry. Staten Island Ferry jest jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych w Nowym Jorku, jako że zapewnia widok na Statuę Wolności, Wyspę Ellis i dolny Manhattan. Położony w centrum Staten Island, zajmujący powierzchnię 2 500 akrów Greenbelt zawiera około 45 kilometrów szlaków turystycznych i jest jednym z ostatnich nienaruszonych przez człowieka lasów w Nowym Jorku. Powstały w 1984 roku, by chronić naturalną przyrodę wyspy, Greenbelt składa się w sumie z siedmiu parków miejskich.

Kultura

Metropolitan Museum of Art jest jednym z największych muzeów na świecie

Nowy Jork wyróżnia się w sferach sztuki, kuchni, tańca, muzyki, opery i teatrów, kina niezależnego, mody, muzeów i literatury. Właśnie tutaj zradzały się liczne ruchy kulturowe, takie jak Renesans Harlemu, który ustanowił odrębny kanon literatury afroamerykańskiej w Stanach Zjednoczonych; ekspresjonizm abstrakcyjny w malarstwie; a także hip hop, punk, salsa, disco, freestyle i Tin Pan Alley w muzyce. Nowy Jork uważany jest przez wielu za światową stolicę tańca. Miasto samo w sobie często odgrywa wiodącą rolę w książkach, filmach oraz programach telewizyjnych; na przestrzeni lat powstały również liczne utwory mu dedykowane (do najbardziej znanych przykładów należy między innymi „New York, New York” z musicalu o tym samym tytule).

Open Directory Project (zwany także DMoz od Directory Mozilla) – otwarty katolog stron WWW, utrzymywany na serwerach koncernu Time Warner, w którym zarówno drzewo kategorii jak i wszelkie wpisy są redagowane przez wspólnotę redaktorów-ochotników.
HBO (akronim od Home Box Office) – komercyjna, płatna, amerykańska stacja telewizyjna nadająca głównie filmy największych wytwórni filmowych z Hollywood oraz produkująca własne seriale telewizyjne. Transmituje też wiele walk boksu zawodowego. Dostępna jest głównie przez sieci kablowe. W skład HBO na terenie Polski wchodzą 4 kanały: HBO HD, HBO, HBO 2 i HBO Comedy. Spółka HBO jest też właścicielem kanału Cinemax oraz dystrybutorem na terenie Polski kanałów: AXN, a od 2008 roku także Animax. Dodatkowo jest dostępna wypożyczalnia filmów HBO Digital. W Polsce HBO jest producentem programu rozrywkowego HBO Na Stojaka.

Miasto było centrum muzyki jazzowej w latach 40. XX wieku, ekspresjonizmu abstrakcyjnego w latach 50., a także miejscem narodzin hip hopu pod koniec lat 70.. W latach 70. i 80. duży wpływ na rozwój gatunków miała nowojorska scena punkowa i hardcore'owa.

Rozrywka i sztuka

Lincoln Center for the Performing Arts

Nowy Jork odgrywa ważną rolę w amerykańskim przemyśle filmowym, stanowiąc drugie co do wielkości centrum tej branży w Stanach Zjednoczonych. W 1920 roku, w mieście nakręcono obraz Manhatta, reprezentujący wczesny nurt awangardy.

W Nowym Jorku znajdują się ponad 2 tysiące instytucji kulturowych, a także ponad 500 różnorodnych galerii sztuki.

Broadway (ang. szeroka droga) – ulica w Nowym Jorku, w dzielnicy Manhattan; jedna z najdłuższych ulic na świecie. Biegnie od Manhattanu aż do miasta Albany – 150 mil (241km) na północ od Nowego Jorku. W jej środkowej części mieszczą się liczne teatry (rozrywkowe i musicalowe) stanowiące centrum teatralne USA, przyciągające wielu turystów z całego świata. Jest to także jedna z głównych ulic dzielnicy Manhattanu i jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Nowego Jorku i Stanów Zjednoczonych.
Ekwador (Republika Ekwadoru; hiszp. Ecuador, República del Ecuador) – państwo w Ameryce Południowej położone nad Oceanem Spokojnym, jedno z czterech powstałych w wyniku rozpadu Wielkiej Kolumbii w 1830 r. Sąsiaduje od północy z Kolumbią a od południa z Peru. W skład Ekwadoru wchodzą także położone na Oceanie Spokojnym Wyspy Galapagos. Nazwa pochodzi od hiszpańskiego słowa oznaczającego równik. Do Ekwadoru należą wyspy Galapagos, będące jego największą atrakcją turystyczną.

Roczny budżet, jaki na sztukę przeznaczają władze Nowego Jorku jest większy, niż środki, którymi dysponuje agencja rządowa National Endowment for the Arts. Zamożni przemysłowcy wybudowali w XIX wieku sieć ważnych instytucji kulturalnych, takich jak znane Carnegie Hall i Metropolitan Museum of Art, które zyskały międzynarodowe uznanie. Pojawienie się oświetlenia elektrycznego doprowadziło do opracowania pierwszych produkcji teatralnych. W latach 80. XIX wieku nowojorskie teatry na Broadwayu i wzdłuż 42. ulicy zaczęły wystawiać nową formę sztuki scenicznej, znanej jako broadway'owskie musicale. Inspirowane życiem imigrantów produkcje takich twórców, jak Edwarda Harrigana i George'a M. Cohana, wykorzystywały w narracji piosenki, które często odzwierciedlały motywy nadziei i ambicji.

Hip-hop – ruch kulturowy i gatunek muzyczny powstały w Nowym Jorku w Stanach Zjednoczonych we wczesnych latach 70. XX wieku, zainicjowany przez Afroamerykanów i Latynosów. Od momentu powstania w nowojorskiej dzielnicy Bronx hip-hop rozprzestrzenił się na całym świecie.
Bergen – hrabstwo (ang. county) w stanie New Jersey w USA. Według spisu ludności na 2000 roku, liczyło 884118 mieszkańców, w 2006 roku 904037. Stanowi część obszaru metropolitalnego Nowego Jorku (New York metropolitan area).

39 największych nowojorskich teatrów (mieszczących co najmniej 500 widzów) znanych jest jako „Broadway” – nazwa ta zaczerpnięta została od głównej arterii, która przecina Times Square w teatralnej sekcji.

W skład wielkiego kompleksu Lincoln Center for the Performing Arts wchodzi 12 słynnych instytucji, w tym Jazz at Lincoln Center, Metropolitan Opera, New York City Opera, Filharmonia Nowojorska, siedziba New York City Ballet, Vivian Beaumont Theatre oraz Juilliard School. Lincoln Center for the Performing Arts jest największym centrum sztuki w Stanach Zjednoczonych.

World Trade Center (WTC, w języku polskim zwyczajowo, choć gramatycznie i znaczeniowo błędnie nazywany Światowym Centrum Handlu) – kompleks kilku budynków na Manhattanie w Nowym Jorku. Został zaprojektowany przez amerykańskiego architekta japońskiego pochodzenia Minoru Yamasakiego razem z Antonim Brittiochim. Budowa rozpoczęła się 5 sierpnia 1966 r., oficjalne otwarcie nastąpiło 4 kwietnia 1973 r. Kompleks składał się z 7 budynków, z których najwyższe były dwie bliźniacze wieże zwane Twin Towers. Każdego dnia pracowało w nich około 25 000 osób. 11 września 2001 r. 7 budynków WTC zostało zniszczonych w wyniku zamachu terrorystycznego przygotowanego przez Al-Kaidę. W skład zniszczonych budynków wchodzą: One World Trade Center, Two World Trade Center, WTC3, WTC4, WTC5, WTC6 oraz World Trade Center 7.
Condé Nast Building (oficjalnie Four Times Square) jest wieżowcem w Nowym Jorku w Stanach Zjednoczonych. Ma prawie 248 metrów wysokości i 48 pięter. Jest to jeden z najwyższych budynków w mieście. Obecnie zajmuje 11. miejsce w wysokości do dachu, lecz licząc wysokość całkowitą zajmuje 2. miejsce po Empire State Building. Został zaprojektowany przez Fox & Fowle Architects, P.C. Jego budowa zakończyła się w roku 1999, a rozpoczęła w roku 1996. Całkowity koszt budowy wyniósł około 500 mln dolarów. Jego powierzchnia jest wykorzystywana głównie jako biurowa, handlowa i dla gastronomii. Budynek ma też znaczne funkcje telekomunikacyjne. Został wybudowany jako przedstawiciel stylu postmodernistycznego w architekturze. Głównymi dzierżawcami powierzchni budynku są: biurowej - Condé Nast Publications i Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom; handlowej - ESPN Zone i Duane Reade.

Każdego lata w Central Parku odbywa się doroczny festiwal Central Park SummerStage, w trakcie którego mają miejsce darmowe koncerty i przedstawienia.

Turystyka

Times Square jest najczęściej odwiedzaną atrakcją turystyczną w całych Stanach Zjednoczonych

Turystyka jest jedną z najważniejszych gałęzi przemysłu Nowego Jorku; w czasie ostatnich pięciu lat, każdego roku miasto odwiedzało ponad 40 milionów gości ze Stanów Zjednoczonych i ze świata. Do głównych atrakcji należą przede wszystkim: Empire State Building, Statua Wolności, Wyspa Ellis, produkcje teatrów na Broadwayu, muzea takie jak Metropolitan Museum of Art, Central Park, Rockefeller Center, Times Square, zakupy w luksusowych butikach przy Piątej Alei i Madison Avenue, przedsięwzięcia takie jak doroczne parady Halloween Parade oraz Macy's Thanksgiving Day Parade, sezonowe rozrywki pokroju lodowisk działających zimą w Central Parku, a także Tribeca Film Festival. Poza kluczowymi obszarami turystycznymi w Nowym Jorku, dużą popularnością cieszą się również Bronx Zoo, Coney Island oraz New York Botanical Garden.

Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. – México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze: Stanami Zjednoczonymi (na północy); Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu); Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie); Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).
New Jersey ([nuːˈdʒɜ˞ːzi]) - stan w północno-wschodniej części USA, nad Oceanem Atlantyckim. Powierzchnia 20,2 tys. km²; 8,7 mln mieszkańców (2008).

W 2010 roku Nowy Jork odwiedziła rekordowa liczba turystów – 48,7 milionów. Burmistrz miasta, Michael Bloomberg, przyznał, że jego celem jest ustanowienie nowego rekordu w 2012 roku, kiedy to liczba gości w Nowym Jorku ma przekroczyć 50 milionów.

Media

Rockefeller Center, siedziba NBC Studios

Nowy Jork stanowi centrum przemysłu telewizyjnego, muzycznego, wydawniczego, reklamowego i prasowego, a zarazem największy rynek medialny w Ameryce Północnej (wyprzedzając Los Angeles, Chicago i Toronto).

Do nowojorskich konglomeratów medialnych należą m.in.: Time Warner, Thomson Reuters Corporation, News Corporation, The New York Times Company, NBCUniversal, Hearst Corporation oraz Viacom. W Nowym Jorku swoje główne siedziby posiada siedem z ośmiu największych agencji reklamowych na świecie. W mieście działają również centrale dwóch wytwórni płytowych z tzw. „wielkiej czwórki” – Sony Music Entertainment i Warner Music Group. Pozostali przedstawiciele czwórki, Universal Music Group i EMI, posiadają swoje nowojorskie przedstawicielstwa. W Nowym Jorku powstaje 1/3 wszystkich amerykańskich filmów z nurtu kina niezależnego.

Wikinews to wolnodostępny serwis informacyjny oparty na technologii Wiki. Oznacza to, że każdy jego użytkownik (zarówno zarejestrowany, jak i niezarejestrowany) może redagować jego zawartość, dodawać nowe artykuły i tworzyć materiały dziennikarskie. Celem tego obywatelskiego dziennikarstwa jest dbałość zarówno o przestrzeganie praw autorskich, pozwalanie na łatwiejsze udostępnianie treści, lecz także dbałość o wiarygodność.
The Empire State Building – wieżowiec w Nowym Jorku w Stanach Zjednoczonych. Jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli nie tylko miasta, ale także całego kraju. Oficjalne otwarcie poprowadził prezydent Herbert Hoover, który 1 maja 1931 roku w Waszyngtonie nacisnął przycisk zapalający światła budynku. Od chwili wybudowania do 1973 roku ESB był najwyższym budynkiem w Nowym Jorku. Tytuł najwyższej budowli odzyskał 11 września 2001 roku po zamachach terrorystycznych na wieże World Trade Center, które były do tej pory na najwyższych pozycjach. W całym kraju jest obecnie na 2 miejscu po Willis Tower w Chicago. Jego oficjalna wysokość wynosi 381 metrów. Jednak jeśli liczyć również antenę znajdującą się na dachu wysokość ta wzrasta aż do 443,2 metrów. Ma 102 piętra oraz jedno piętro podziemne. Został zaprojektowany w stylu art déco przez Shreve, Lamb & Harmon Associates. American Society of Civil Engineers (ASCE) zaliczyło go do 7 cudów współczesnego świata. Należy do World Federation of Great Towers. Jego nazwa pochodzi od przydomku stanu Nowy Jork, który brzmi właśnie Empire State.

W Nowym Jorku swoje biura posiada ponad 200 dzienników i 350 magazynów, zaś w lokalnym przemyśle wydawniczym zatrudnionych jest około 25 tysięcy osób. Dwie z trzech gazet codziennych o zasięgu krajowym, które wydawane są w Stanach Zjednoczonych, to dzienniki nowojorskie: The Wall Street Journal i The New York Times (który zdobył najwięcej Nagród Pulitzera w kategoriach dziennikarskich w historii tych wyróżnień).

National Institutes of Health (NIH) to część Wydziału Zdrowia i Pomocy Humanitarnej Stanów Zjednoczonych (United States Department of Health and Human Services), najważniejsza instytucja rządowa w Stanach Zjednoczonych zajmująca się badaniami biomedycznymi i związanymi ze zdrowiem.
Punk – w węższym znaczeniu: gatunek muzyczny w obrębie muzyki rockowej (punk rock) lub całokształt muzyki tworzonej przez grupy nawiązujące do ideologii ruchu punk; w szerszym: kontrkultura młodzieżowa czy wręcz kultura alternatywna / ruch kulturowo-społeczno-polityczny, zapoczątkowany w połowie lat 70. XX w., w różnych swoich przejawach istniejący do dziś. Także nazwa, również w złożeniach, stylów w sztuce, literaturze, muzyce, modzie itp. oraz innych przejawów ludzkiej aktywności odwołujących się do pierwotnego znaczenia pojęcia.

Do najpopularniejszych nowojorskich tabloidów należą The New York Daily News (powstały w 1919 roku z inicjatywy Josepha Medilla Pattersona) oraz The New York Post (założony w 1801 roku przez Alexandra Hamiltona). Z kolei The Village Voice ma największy zasięg spośród wszystkich gazet alternatywnych publikowanych w Nowym Jorku.

Nowojorska Biblioteka Publiczna (ang. The New York Public Library, NYPL)- jedna z największych bibliotek publicznych na świecie i jedna z najważniejszych bibliotek naukowo-badawczych w USA. Unikalna struktura instytucji łączy ogromny system publicznych wypożyczalni i czytelni, z równie wielkim systemem zbiorów bibliotecznych służących do prowadzenia badań naukowych, niedostępnych do powszechnego wypożyczania. Cała korporacja funkcjonuje na zasadach non-profit i misji publicznej, zarządzana jest prywatnie, a finansowana z obu stron.
Traktat wersalski lub pokój paryski – traktat zawarty 3 września 1783 w Wersalu, kończącego wojnę o niepodległość USA oraz formalnie zrywającego uzależnienie kolonii w Ameryce Północnej od Wielkiej Brytanii. Na mocy traktatu Anglia uznała niepodległość Stanów Zjednoczonych Ameryki. Ponadto Anglia zrzekła się na rzecz Hiszpanii Florydy i Minorki, na rzecz Francji kilku wysp antylskich, kilku miast w Indiach Wschodnich oraz Senegalu i Gorei w Afryce.

W Nowym Jorku istnieje również szeroki przekrój prasy etnicznej, z ponad 270 gazetami i magazynami wydawanymi w co najmniej 40 językach świata. Najstarszą hiszpańskojęzyczną gazetą codzienną w Nowym Jorku, a zarazem w Stanach Zjednoczonych, jest El Diario La Prensa.

Nowy Jork stanowił miejsce wielkiego rozwoju przemysłu telewizyjnego, który obecnie odgrywa znaczącą rolę w gospodarce miasta. Właśnie tutaj znajdują się siedziby główne czterech najważniejszych amerykańskich sieci telewizyjnych: ABC, CBS, FOX oraz NBC. W mieście znajdują się również centrale licznych kanałów kablowych, takich jak m.in.: MTV, Fox News, HBO i Comedy Central.

Staten Island - jedna z pięciu dzielnic Nowego Jorku mieszcząca się na wyspie o tej samej nazwie leżąca w cieśninie będącej wejściem do Zatoki Nowojorskiej. Pokrywa się z hrabstwem Richmond (najbardziej na południe wysuniętym hrabstwem stanu Nowy Jork). Jako dzielnica funkcjonuje od 1898 r. gdy doszło do reorganizacji Nowego Jorku jako miasta (m.in włączono wtedy Brooklyn w granice metropolii). Do 1975 r. dzielnica była znana jako Richmond.
Midtown Manhattan lub po prostu Midtown – strefa nowojorskiego Manhattanu, siedziba słynnych obszarów pokroju Broadwayu, Times Square oraz Rockefeller Center. W Midtown Manhattan znajdują się najwyższe i zarazem najsłynniejsze budynki Nowego Jorku, a wśród nich Empire State Building i Chrysler Building.

Nowy Jork jest ponadto jednym z najważniejszych ośrodków niekomercyjnych mediów (określanych oficjalnie mianem edukacyjnych; pozbawionych wszelakich reklam). Pierwszym otwartym kanałem, który powstał w Stanach Zjednoczonych, był założony w 1971 roku Manhattan Neighborhood Network. WNET – obejmująca syngnałem obszar metropolitalny Nowego Jorku – jest flagową stacją amerykańskiej telewizji publicznej Public Broadcasting Service (PBS). Natomiast WNYC, publiczna stacja radiowa, będąca własnością miasta do 1997 roku, posiada największą liczbę słuchaczy spośród wszystkich publicznych nadawców radiowych w Stanach Zjednoczonych.

Falafel (arab. فلافل, heb. פלאפל falafel, znany w Egipcie jako طعمية ta`amiyya) – smażone kulki lub kotleciki z przyprawionej ciecierzycy, bądź bobu z sezamem. Jest to bardzo popularna wegetariańska potrawa w krajach arabskich. Często podawany w barach typu fast food jako wegetariańska alternatywa kebabu w picie.
Wielki kryzys, określany też mianem wielkiej depresji – najprawdopodobniej największy kryzys gospodarczy w XX wieku, który, według większości historyków, miał miejsce w latach 1929-1933 i objął, zgodnie z opinią większości ekspertów, praktycznie wszystkie kraje (oprócz ZSRR) oraz praktycznie wszystkie dziedziny gospodarki.

Kuchnia

Pizza nowojorska

Nowojorska kultura kulinarna prezentuje bardzo szeroki przekrój kuchni całego świata, inspirowany wpływami imigrantów.

Przybysze z całego świata rozsławili Nowy Jork za sprawą bajgli, sernika nowojorskiego i pizzy nowojorskiej; wszechobecne są również restauracje z kuchnią chińską. W mieście działają ponad 4 tysiące licencjonowanych, mobilnych budek z żywnością, w sporej mierze stanowiących własność imigrantów. Mimo popularności kuchni Bliskiego Wschodu, a w tym falafeli oraz kebabów, bezkonkurencyjnym przysmakiem pozostają precle i hot dogi – budki z tymi przekąskami urosły do miana symboli ulic Nowego Jorku.

Zamach z 11 września 2001 – seria czterech ataków terrorystycznych przeprowadzonych rano we wtorek 11 września 2001 roku na terytorium Stanów Zjednoczonych za pomocą uprowadzonych samolotów. Dokonało go 19 porywaczy, którzy kupili bilety na 4 loty krajowe amerykańskich linii lotniczych. Po przejęciu kontroli nad samolotami skierowali je na znane obiekty na terenie USA. Oficjalnie przyjmuje się, iż wieże uległy zawaleniu na skutek naruszenia stalowej konstrukcji nośnej budynków, częściowo wskutek uderzenia samolotów, i następnie, w wyniku intensywnych pożarów zainicjowanych przez eksplodujące paliwo lotnicze. W zamachu zginęło około 3000 osób.
Port lotniczy Nowy Jork-LaGuardia – lotnisko obsługujący kompleks miejski Nowego Jorku, znajdujący się w nowojorskiej dzielnicy Queens. Nazwa portu pochodzi od nazwiska burmistrza Fiorello LaGuardii.

Nowy Jork jest jednocześnie domem dla niezliczonej liczby najbardziej wyszukanych i zróżnicowanych restauracji haute cuisine w Stanach Zjednoczonych oraz na świecie.

Akcent

Dla obszaru Nowego Jorku charakterystyczny jest dialekt nowojorski, określany także mianem Brooklynese lub New Yorkese. Jest on uważany za jeden z najbardziej rozpoznawalnych akcentów w amerykańskiej odmianie języka angielskiego. Klasyczna wersja tegoż dialektu koncentruje się wśród przedstawicieli średniej klasy pracującej o amerykańsko–europejskim pochodzeniu. W kształtowanie współczesnego dialektu nowojorskiego wkład mieli również przybywający do miasta w ostatnich dekadach imigranci spoza Europy.

Kolumbia (hiszp. Colombia, Republika Kolumbii – República de Colombia) – państwo w północno-zachodniej części Ameryki Południowej leżące nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym.
Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций /Organizacyja Objedinionnych Nacyj/, arab. الأمم المتحدة /al-Umam al-Muttahida/, chiń. 联合国 /Lianheguo/), ONZ – uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.

Tradycyjny akcent nowojorski jest nierotyczny, co oznacza, że dźwięk [ɹ] nie występuje pod koniec sylaby lub bezpośrednio przed spółgłoską; stąd wymowa nazwy miasta brzmi New Yawk. [ɹ] nie pojawia się również w słowach pokroju park [pɑək]/[pɒək], butter [bʌɾə] lub here [hiə].

W najstarszych wersjach dialektu nowojorskiego samogłoski w słowach takich, jak „girl” i „oil” przybierają postać dyftongów [ɜɪ]. Osoby o innych akcentach często odbierają to odwrotnie, jako „zamianę” dźwięków er i oy, stąd girl brzmi jako „goil”, zaś oil brzmi jako „erl”. Nowojorczycy są przez to karykaturowani przez wykorzystanie takiej wymowy, jak „Joizey” (Jersey), „Toidy-Toid Street” (33rd St.) i „terlet” (toilet). Postać grana przez Archiego Bunkera w sitcomie All in the Family z lat 70. XX wieku była przykładem tego typu dialektu nowojorskiego; obecnie jednak ta odmiana akcentu praktycznie całkowicie wyszła z użycia.

Public Broadcasting Service (PBS) (ang. Publiczna Usługa Nadawcza) to amerykańska sieć 354 stacji publicznej telewizji. Jest organizacją non-profit nadającą na terenie Stanów Zjednoczonych, jednak niektóre programy telewizyjne można odbierać w Kanadzie. Jej działania są w dużej mierze finansowane przez Corporation for Public Broadcasting i telewizyjne zbiórki pieniędzy (tzw. pledge drives). Siedziba znajduje się w Arlington w stanie Wirginia. PBS nie jest właścicielem żadnej ze swoich stacji, jedynie udostępnia swój wizerunek. Na antenach pojawia się pasmo dziecięce PBS Kids. Wraz z koncertami, dyskusjami i spektaklami nadawany jest serwis informacyjny PBS Newshour.
Deklaracja Niepodległości Stanów Zjednoczonych – akt prawny autorstwa m.in. Thomasa Jeffersona, uzasadniający prawo Trzynastu Kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej do wolności i niezależności od króla Wielkiej Brytanii, Jerzego III. Ogłoszona 4 lipca 1776 w Filadelfii podczas II Kongresu Kontynentalnego.

Sport

Nowy Yankee Stadium, który jest domowym stadionem drużyny New York Yankees od 2009 roku

Nowojorskie drużyny Major League Baseball zdobyły w sumie 35 trofeów World Series. Nowy Jork jest jednym z pięciu obszarów metropolitalnych (obok Chicago, Washington-Baltimore, Los Angeles i San Francisco Bay Area), na których istnieją dwa zespoły baseballowe, w tym przypadku – New York Yankees oraz New York Mets. Yankees wygrali rekordowych 27 tytułów mistrzowskich, zaś Mets zwyciężyli World Series dwukrotnie. W przeszłości, w mieście funkcjonowały również inne drużyny baseballowe: New York Giants (obecnie San Francisco Giants) i Brooklyn Dodgers (obecnie Los Angeles Dodgers). Oba teamy przeniosły się w 1958 roku do Kalifornii. W Nowym Jorku działają także drużyny Minor League Baseball: Staten Island Yankees oraz Brooklyn Cyclones.

Rozruchy przeciw poborowi (13-16 lipca 1863 roku) – zbrojne zamieszki w Nowym Jorku, jakie wybuchły w związku z przeforsowaniem w Kongresie ustawy o przymusowym poborze do wojska w związku z toczącą się w Ameryce wojną secesyjną. Nowojorskie rozruchy były największym antyrządowym zrywem ludności cywilnej w dziejach Stanów Zjednoczonych. Prezydent Abraham Lincoln kazał wysłać kilka regimentów wojsk federalnych i milicji stanowych dla zaprowadzenia w mieście porządku. Buntownikami byli w większości przedstawiciele klasy robotniczej, oburzeni głównie tym, że pobór dotyczył w pierwszej mierze ich właśnie, podczas gdy zamożni obywatele mogli go uniknąć płacąc 300-dolarowy okup.
EMI Group, wcześniej Electric and Musical Industries Ltd – firma muzyczna z siedzibą w Londynie zawierająca głównie EMI Music należące do wielkiej czwórki wytwórni płytowych oraz EMI Music Publishing.

Nowy Jork reprezentowany jest w lidze National Football League przez New York Jets i New York Giants (oficjalnie: New York Football Giants), mimo że domowy stadion tych drużyn – New Meadowlands Stadium, położony jest nieopodal East Rutherford w New Jersey. W 2014 roku, w New Meadowlands Stadium rozegrany zostanie Super Bowl XLVIII.

Utah – stan na środkowym zachodzie USA. Graniczy na północy z Idaho i Wyoming, na wschodzie z Kolorado, na południu z Arizoną, na zachodzie z Nevadą, na południowym wschodzie z Nowym Meksykiem (w jednym punkcie). Był 45 stanem przyłączonym do Unii Stanów Zjednoczonych 4 stycznia 1896 roku. Nazwa "Utah" pochodzi z języka Indian Ute, oznacza "ludzie gór".
Disco, znane także pod nazwą muzyka dyskotekowa – gatunek muzyki popularnej, głównie, choć nie wyłącznie, przeznaczony do tańca w dyskotekach. Szczególnie popularny w drugiej połowie lat siedemdziesiątych XX wieku.

Maraton nowojorski – największy maraton sportowy na świecie

New York Rangers są przedstawicielami Nowego Jorku w National Hockey League. Na nowojorskim obszarze metropolitalnym działają ponadto dwie inne drużyny z NHL: New Jersey Devils (która wywodzi się z pobliskiego Newark, w New Jersey) oraz New York Islanders (z siedzibą w Uniondale, w hrabstwie Nassau). Jest to jednocześnie jedyny obszar metropolitalny w Stanach Zjednoczonych, który posiada trzech reprezentantów w którejkolwiek z czterech najważniejszych profesjonalnych lig sportowych.

Przestępczość zorganizowana to zjawisko kryminalne występujące w skali międzynarodowej, którego nie można ściśle ograniczyć stanem faktycznym przestępstwa. Obejmuje ona zbiór poszczególnych przestępstw, złożoną postać (formę) aspołecznych zachowań, nie jest zjawiskiem wcześniej nie znanym, występowała w wielu krajach, w różnej formie, a przedmiotem jej zainteresowań były różne obszary życia społeczno-ekonomicznego.
Giovanni da Verrazzano (ur. ok. 1485, zm. 1528) - włoski żeglarz, podróżnik i odkrywca. Sławę przyniosła mu podróż do Ameryki w celu znalezienia przejścia północno-zachodniego na zlecenie króla Francji Franciszka I.

US Open, rozgrywany w Queens, jest czwartym i finałowym turniejem tenisowym zaliczanym do Wielkiego Szlema

New York Knicks reprezentuje miasto w National Basketball Association, zaś drużyna New York Liberty jest przedstawicielem Nowego Jorku w Women's National Basketball Association. Na obszarze metropolitalnym Nowego Jorku gra również drużyna New Jersey Nets, której obiektem domowym jest obecnie Prudential Center w Newark. W 2012 roku New Jersey Nets przeniosą się do Brooklynu, gdzie powstaje nowa arena – Barclays Center. W 1938 roku, w Nowym Jorku odbył się pierwszy krajowy turniej koszykówki na poziomie uniwersyteckim, National Invitation Tournament; od tego czasu, turniej organizowany jest w mieście każdego roku.

W dziedzinie piłki nożnej, Nowy Jork w lidze Major League Soccer reprezentuje drużyna Red Bull New York. "Red Bulls" rozgrywają domowe mecze w Red Bull Arenie, położonej w pobliskim Harrison, w New Jersey.

W Queens rozgrywany jest międzynarodowy turniej tenisowy US Open, zaliczany do Wielkiego Szlema. Maraton Nowojorski jest jednym z największych maratonów na świecie, zaś kompetencje z okresu 2004–2006 zajmują trzy czołowe miejsca na liście światowych maratonów pod względem liczby osób, które dotarły na metę; w 2006 roku Maraton Nowojorski ukończyło 37 866 uczestników. Od 1914 roku w Nowym Jorku organizowany jest halowy mityng lekkoatletyczny Millrose Games, zaliczany do cyklu IAAF Indoor Permit Meetings. Ważną rolę na sportowej scenie Nowego Jorku odgrywa również boks, z wydarzeniami pokroju turnieju boksu amatorskiego Golden Gloves, który rozgrywany jest każdego roku w Madison Square Garden.

Wiele sportów w mieście powiązanych jest z nowojorskimi społecznościami imigrantów. „Palant”, uliczna wersja baseballa, została spopularyzowana w latach 30. XX wieku przez młodzież klasy średniej we włoskich, niemieckich i irlandzkich sąsiedztwach. Jedna z ulic Bronksu nazwana została Stickball Blvd, na cześć najpopularniejszego sportu ulicznego w Nowym Jorku.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)