Ołeksandr Dowżenko - Polski Serwis Naukowy

Grób Dowżenki na Cmentarzu Nowodziewiczym

Aleksandr Pietrowicz Dowżenko (ros. Александр Петрович Довженко; Ołeksandr Petrowycz Dowżenko, ukr. Олександр Петрович Довженко; ur. 11 września 1894 w Sośnicy w obwodzie czernihowskim, zm. 25 listopada 1956 w Moskwie) – ukraiński reżyser, scenarzysta i producent filmowy, jeden z pionierów kina ukraińskiego, pisarz.

Nagroda Stalinowska - nagroda państwowa w ZSRR przyznawana w latach 1940-1954 obywatelom tego państwa za wybitne osiągnięcia w dziedzinie nauki, techniki, literatury i sztuki oraz nowych metod wytwarzania i konstruowania wyrobów.

Obwód czernihowski (ukr. Чернігівська область) jest jednym z 24 obwodów Ukrainy. Leży w północnej części Ukrainy, na północy graniczy z Białorusią i Rosją, na wschodzie z obwodem sumskim, na południowym wschodzie z obwodem połtawskim, na południu i zachodzie z obwodem kijowskim.

W 1914 ukończył hłuchiwskie kolegium nauczycielskie. W latach 1917-19 studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Kijowie, a w 1922-23 udoskonalał warsztat w Berlinie. W 1923-26 pracował jako ilustrator w gazecie "Wisti WUCBK" ("Вісті ВУЦВК") w Charkowie. Tworzył poetyckie obrazy o tematyce rewolucyjnej, później także o wymowie propagandowej. Obok Siergieja Eisensteina i Wsiewołoda Pudowkina uważany za najwybitniejszego twórcę kina radzieckiego.

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

Jagódki miłości, ros. Ягодка любви, Jagodka lubwi – czarno-biała, niema, krótkometrażowa komedia w reżyserii Ołeksandra Dowżenki. Została nakręcona w 1926 roku we Wseukrajinśkim Fotouprawlinniu (Всеукраїнське фотокіноуправління) w Odessie.

W swoich filmach poetycko-filozoficznych o podłożu ekspresjonistycznym nawiązywał do tradycji ludowej i kina poetyckiego m.in. w najbardziej znanym jego filmie Ziemia (Земля, 1930). Był autorem wielu innowacji warsztatowych, zwłaszcza w zakresie montażu.

Dowżenko zmuszony był do realizowania wielu filmów w poetyce socrealizmu, a jego dokument Wyzwolenie (Визволення) z l. 1939-1940, który dotyczył najazdu ZSRR na Polskę, okazał się banalnym plakatem patetyczno-propagandowym.

Siergiej Michajłowicz Eisenstein, ros. Сергей Михайлович Эйзенштейн (ur. 23 stycznia 1898 w Rydze, zm. 11 lutego 1948 w Moskwie) – rosyjski reżyser, scenarzysta, montażysta, operator filmowy, scenograf filmowy i teatralny oraz teoretyk filmu.

Ziemia (Ziemlja) - jeden z najlepszych filmów ukraińskiego reżysera Ołeksandra Dowżenko. Kontrast poetyckiego obrazu natury z propagandą rosyjskich kołchozów.

Zrealizował także filmy Wasia - reformator (Вася - реформатор, 1925), Jagódki miłości (Ягідки кохання, 1926), Teczka kuriera dyplomatycznego (Сумка дипкур'єра, 1927), Zwienigora (Звенигора, 1928), Arsenał (Арсенал, 1928), Iwan (Іван, 1932), Aerograd (Аероград, 1935), Szczors (Щорс, 1939). W okresie wojny Dowżenko zrealizował filmy Bitwa za naszą Radziecką Ukrainę (Битва за нашу Радянську Україну, 1943) і Zwycięstwo na prawobrzeżnej Ukrainie (Перемога на Правобережній Україні, 1945).

Wsiewołod Iłłarionowicz Pudowkin (ros. Всеволод Илларионович Пудовкин, ur. 28 lutego 1893 w Penzie, zm. 30 czerwca 1953 w Rydze) – radziecki teoretyk sztuki, reżyser, scenograf i aktor filmowy. Uznawany za drugiego obok Siergieja Eisensteina mistrza wczesnego kina radzieckiego.

Dowżenko znany jest również jako pisarz i publicysta. Jest autorem opowiadań Maty (Матu), Pered bojem (Перед боєм), Wola do żyttia (Воля до життя). Ugruntował w literaturze ukraińskiej gatunek opowieści filmowej, tworząc takie utwory jak Poema pro more (Поема про море, 1950) i Zaczarowana Desna (Зачарована Десна, 1954-1955). Duże znaczenia dla zrozumienia twórczości Dowżenki ma niedawno opublikowany Dziennik (Щоденник), który zbiera notatki ułożone w chronologicznym porządku - czytane razem tworzą pamiętnik.

Został odznaczony m.in. Orderem Lenina. Dwukrotny laureat Nagrody Stalinowskiej (1941 i 1949) i Nagrody Leninowskiej (1959).

Filmografia

Jako reżyser

1926 Jagódki miłości (Ягoдка любви)

1926 Wasia - reformator (Вася - реформатор)

1927 Teczka kuriera dyplomatycznego (Сумка дипкурьера)

1928 Zwienigora (Звенигора)

1928 Arsenał (Arsienał / Арсенал)

1930 Ziemia (Ziemlja / Зeмля)

1932 Iwan (Ивaн)

1935 Aerograd (Аэроград)

1939 Bukowina, ziemia ukraińska (Буковина, земля Украинская)

1939 Szczors (Щopc)

1940 Wyzwolenie (Oswobożdienije / Освобождение)

1943 Bitwa za naszą Radziecką Ukrainę (Битва за нашу Советскую Украину)

1945 Soviet Earth / Cтpaнa poднaя

1945 Zwycięstwo na prawobrzeżnej Ukrainie (Победа на Правобережной Украине и изгнание немецких захватчиков за пределы украинских советских земель)

1948 Miczurin (Michurin / Мичурин)

1949 Farewell, America (Прощай, Америка!)

1959 Poemat o morzu (Поэма о море)