Ołyka - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 50°43′N 25°49′E / 50.717, 25.817

Kolegiata pw. św. Trójcy. Orda, Napoleon

Kolegiata w Ołyce

Zamek Radziwiłłów w Ołyce

Widok na kolegiatę

Ołyka (ukr. Олика) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie (obwód wołyński), na wschód od Łucka, dawna rezydencja magnaterii polskiej.

Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie wschodniej, głównie na Ukrainie (także w krajach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Wzmiankowana była już w 1149 r. Niegdyś ruska osada, dawna stolicą księstwa. Prawa miejskie otrzymała w 1654 r. Ołyka leży nad Putyłówką (dopływ Horynia), na wschód od Łucka.

Należała do Kiszków, a od 1533 r. do Radziwiłłów. Od 1589 aż do 1939 r. stanowiła stolicę ordynacji Radziwiłłów.

Ołykę spalili Kozacy raz w roku 1648, a po raz drugi pod dowództwem Iwana Bohuna w maju 1651 r., jednak właściciele niezwłocznie ją odbudowali, uzyskując w 1654 r. prawa miejskie. W XIX w. bogaciła się na handlu zbożem i drewnem.

Książę – tytuł monarchów państw nie będących królestwami, tytuł feudalny władców wielkich jednostek terytorialnych w ramach monarchii, podległych królowi lub cesarzowi, tytuł członków rodziny monarchy i tytuł arystokratyczny. Jego źródłosłów związany jest ze staropolskim słowem kniądz (ksiądz), staroruskim kniaź, czeskim knieze czy południowosłowiańskim knez. Książę różnił się od króla tym, że nie był koronowany. Książę może władać lub być właścicielem księstwa. Na terenie pogańskiej Słowiańszczyzny wyraz książę oznaczał po prostu władcę terytorialnego lub plemiennego, bez jakiegokolwiek odniesienia do godności chrześcijańskich książąt (princepsów, duksów), królów (reksów) i cesarzy (cezarów, imperatorów).

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Podczas I wojny światowej pod Ołyką wojska rosyjskie i austriackie stoczyły zaciekłą bitwę. Za II Rzeczypospolitej istniała wiejska gmina Ołyka. We wrześniu 1939 roku Ołykę zajęła Armia Czerwona.

Od 27 czerwca 1941 r. okupowana przez Niemcy. 3 lipca 1941 r. miejscowi Ukraińcy dokonali pogromu Żydów zabijając 11 osób. 13 marca 1942 r. w Ołyce Niemcy założyli getto dla ludności żydowskiej. W końcu lipca 1942 r. około 4,5 tys. Żydów – mieszkańców getta rozstrzelano w pobliżu wsi Czemeryn siłami niemieckiej i ukraińskiej policji.

Diecezja łucka (łac. Dioecesis Luceoriensis, ukr. Луцька дієцезія)) – diecezja rzymskokatolicka na Ukrainie. Wchodzi w skład metropolii lwowskiej.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Osobny artykuł: Getto w Ołyce.

W 1943 r. Ołyka stanowiła schronienie dla polskich uchodźców z rzezi wołyńskiej. W Zamku Radziwiłłów razem z Niemcami bronili się przed atakami UPA. Mimo to z rąk ukraińskich nacjonalistów w Ołyce zginęło 87 Polaków. 3 stycznia 1944 r. załoga niemiecka wyjechała z Ołyki wycofując się przed nadciągającymi wojskami sowieckimi. 10 dni później ludność polską w liczbie około 300 osób ewakuowano do ośrodka samoobrony w Przebrażu.

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

Schutzmannschaft (w skrócie: Schuma, pol. Bataliony Ochrony albo Bataliony Policyjne) - ochotnicze oddziały policji pomocniczej, działające w czasie II wojny światowej na terenach podbitych przez III Rzeszę. Były one złożone głównie z ochotników cudzoziemskich i podporządkowane niemieckiej policji porządkowej (Ordnungspolizei).

W Ołyce zachowały się wspaniałe zabytki dawnej świetności miasta – obecnie wszystkie niemal w ruinie. Zgrupowane są wokół zadrzewionego placu, będącego niegdyś rynkiem miasta.

Zabytki

Zamek Radziwiłłów (XVI, XVII w.) – władze ukraińskie umieściły w nim szpital psychiatryczny, zamek zbliża się do stanu nieużyteczności

Kolegiata Świętej Trójcy (XVII w.) – ufundowana przez Albrechta Stanisława Radziwiłła (który został w niej pochowany). Kolegiata w stylu barokowym z rzeźbami apostołów i świętych dłuta wrocławskiego rzeźbiarza Melchiora Erlenberga. Świątynia uznawana była za najpiękniejszy polski kościół Wołynia. Po przejęciu władzy na tych terenach przez Ukraińców i przymusowym wysiedleniu Polaków świątynia została kompletnie zrujnowana

Kościół pw. św. św. Piotra i Pawła (XVI w.) – dawniej kalwiński, obecnie parafialny rzymskokatolicki (dekanat Łuck, diecezja łucka)

Brama miejska (XVII w.)

Ludzie związani z Ołyką

Janusz Chodnikiewicz (ur. 1936) – polski reżyser filmowy

Jakub Ignacy Dederko – polski ksiądz katolicki, biskup miński

Albrecht Stanisław Radziwiłł – kanclerz wielki litewski od 1623, podkanclerzy litewski od 1619

Michał Kazimierz Radziwiłł Rybeńko – książę, hetman polny litewski, marszałek nadworny litewski

Janusz Franciszek Radziwiłł - książę, senator II RP, polski polityk konserwatywny, XIII ordynat na Ołyce

Linki zewnętrzne

Zdjęcia z Ołyki

Ołyka w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII (Netrebka – Perepiat) z 1886 r.

Przypisy

Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939-1945, Warszawa 2000, s. 583.
Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Moskwa 2009, ISBN 978-5-8243-1296-6 s. 687-688.
Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo..., op.cit., s. 584.