Oś Saska

Pałac Saski w XVIII w.

Oś Saska, plan Warszawy (1831)

Pałac Saski w 1930 r.

Fontanna w Ogrodzie Saskim

Oś Saska – barokowe założenie urbanistyczne XVIII-wiecznej Warszawy, związane z budową rezydencji królewskiej dla Augusta II Sasa – Pałacu Saskiego. Z powodów finansowych (i politycznych) wiele zaprojektowanych elementów, które miały dopełniać oś, nie zostało w ogóle wybudowanych.

Opis

Koncepcja i realizacja Osi Saskiej była autorstwa drezdeńskich architektów – Matthäusa Pöppelmanna, J. Naumanna, Z. Longuelune, D.J. Jaucha, J.Z. Deyba. Oś ciągnie się od Krakowskiego Przedmieścia do placu Za Żelazną Bramą, przez Ogród Saski, a jej długość wynosi ok. 1650 metrów, przebiega wzdłuż linii łączącej dwa istotne miejsca związane z państwowością polską – kościół św. Wawrzyńca w ówczesnej wsi Wola (dawne pole elekcyjne) i wieś Kamion (miejsce pierwszej wolnej elekcji w 1573 r.). Centralnym punktem tego założenia urbanistycznego był Pałac Saski wraz z ogrodem, a także plac Żelaznej Bramy oraz koszary Mirowskie. Między Krakowskim Przedmieściem a Pałacem Saskim powstał ogromny dziedziniec, który od strony północnej, wschodniej i południowej otoczono murem z bramami wjazdowymi z każdej strony. Od strony zachodniej urządzono bramę wjazdową z wielkimi żelaznymi wrotami, tak masywnie i kunsztownie wykonanymi iż zmieniono nazwę placu Wielopole, znajdującą się przed bramą, na plac Żelaznej Bramy.