Oś stanisławowska - Polski Serwis Naukowy

Oś Stanisławowska według dzisiejszej siatki ulic i placów. ZU - Zamek Ujazdowski; KP – Kanał Piaseczyński; 1 – pl. Na Rozdrożu; 2 – pl. Zbawiciela; 3 – pl. Politechniki; 4 – pl. Trzech Krzyży; 5 – pl. Unii Lubelskiej; 6 – pl. Konstytucji; 7 – pl. Jazdy Polskiej. Linia fioletowa – brakujące ramię (brak odpowiedniej ulicy). DW, DL odpowiednio droga wodna i droga lądowa z Zamku Ujazdowskiego do Zamku Królewskiego

Oś stanisławowska – zabytkowe, przestrzenne założenie urbanistyczne XVIII-wiecznej Warszawy.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Stanisław August Poniatowski (właściwie Stanisław Antoni Poniatowski) herbu Ciołek (ur. 17 stycznia 1732 w Wołczynie, zm. 12 lutego 1798 w Petersburgu) – ostatni władca Rzeczypospolitej Obojga Narodów, król Polski i wielki książę litewski w latach 1764–1795, jako Stanisław II August; przedtem stolnik wielki litewski od 1755, starosta przemyski od 1753. Od 1777 należał do masonerii.

Oś Stanisławowska poniżej Zamku Ujazdowskiego - widoczny Kanał Piaseczyński

Zainicjowane przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1780, wzorowane na francuskich układach przestrzennych, miało łączyć poprzez układ placów gwiaździstych ówczesną Warszawę z królewską podmiejską posiadłością w Ujazdowie. W ten sposób powstały współczesne place: Na Rozdrożu, Zbawiciela (d. Rotunda), Unii Lubelskiej, Plac Trzech Krzyży, Politechniki. Polne drogi łączące te place awansowały do rangi ulic. Kluczową częścią osi był trakt łączący Ujazdów z polami elekcyjnymi na Woli, nazywany Drogą Królewską. Główną oś założenia stanowi kierunek wyznaczony przez Kanał Piaseczyński, Zamek Ujazdowski, obecną al.Wyzwolenia i ul. Nowowiejską. Autorem osi był prawdopodobnie Efraim Szreger. Oś oparta na schemacie latawca ma promienisty układ dróg.

Osiedle Latawiec to warszawskie osiedle mieszkaniowe w dzielnicy Śródmieście w rejonie Śródmieście Południowe. Zbudowane w latach 1953-1955 i uzupełniane w latach późniejszych. Znajduje się pomiędzy Trasą Łazienkowską i ulicami Marszałkowską, Mokotowską i Koszykową na planie latawca, stąd nazwa osiedla.

Stolica - tygodnik ilustrowany założony w 1946 w Warszawie, zajmujący się tematyką warszawską. Pierwszy numer ukazał się 2 listopada 1946 roku, a pismo istniało do 1990 roku, potem zostało wznowione w 1996 roku jako Nasza Stolica Warszawa. Od 1948 roku wydawany przez Naczelną Radę Odbudowy Warszawy, następnie przez RSW "Prasa" i "Prasa - Książka - Ruch".

W okresie powojennym podjęto próbę rewitalizacji Osi. Była ona jednym (obok ulicy Marszałkowskiej) z dwóch głównych elementów, na której oparto założenie urbanistyczne Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej. W latach 1950 - 1955 Oś obudowano socrealistyczną zabudową: ul. Nowowiejska, plac Zbawiciela, osiedle Latawiec. Przebudowy nie doprowadzono do końca.

Plac Zbawiciela w Warszawie, nazywany też Salwatorem – plac gwiaździsty w Warszawie, w dzielnicy Śródmieście, w części znanej jako Śródmieście Południowe.

W latach 70. Oś została przerwana przez budowę Trasy Łazienkowskiej.

Przypisy

Krzysztof Mordyński, Piękny Socreazlim, "Stolica", 2009, nr 9, s. 30-33.