ORP Błyskawica - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 54°31′10.3″N 18°33′04″E / 54.519528, 18.55111

Kamuflaż z lat 1943–1944 tzw. Admiralty Dark Disruptive (1996–2005, 2011–stan obecny)

Kamuflaż z przełomu lat 1941-1942 tzw. Admiralty Light Disruptive (2006–2011)

Widok od dziobu

Kubryk na okręcie

2 podwójne armaty rufowe kalibru 100 mm

Armata przeciwlotnicza Bofors kalibru 40 mm

ORP Błyskawica – niszczyciel typu Grom wprowadzony do służby Marynarki Wojennej w 1937 roku. Od 1976 roku pełniący rolę okrętu-muzeum (zastąpił w tej roli ORP „Burza”). Do wybuchu II wojny światowej jeden z najszybszych i najnowocześniejszych niszczycieli świata. Jest jednostką bliźniaczą ORP „Grom”. Jedyny ocalały polski okręt zbudowany przed wojną, najstarszy na świecie wciąż istniejący niszczyciel oraz jedyna istniejąca jednostka koalicji antyhitlerowskiej, która walczyła od pierwszego do ostatniego dnia wojny.

Operacja Torch (z ang. Pochodnia) – amerykańsko-brytyjska operacja desantowa we francuskiej części Afryki Północnej, rozpoczęta nocą 7/8 listopada 1942.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Historia

We wrześniu 1935 roku miało miejsce położenie stępki w stoczni J. Samuel White & Co. Ltd. w Cowes (Wielka Brytania), a 1 października następnego roku nastąpiło wodowanie. 25 listopada w Gdyni nastąpiło uroczyste podniesienie bandery i okręt wszedł do służby przechodząc wytężony okres szkolenia załogi. W zbliżającej się wojnie obronnej Polski nie miał odegrać jednak żadnej roli, bowiem wraz z bliźniaczym „Gromem” i „Burzą” został 30 sierpnia 1939 roku − w ramach planu Peking − skierowany do Leith (dziś dzielnica Edynburga) w Wielkiej Brytanii.

Na mapach: 54°31′09″N 18°32′44″E / 54.51917, 18.54556 Skwer Kościuszki – reprezentacyjny plac Śródmieścia Gdyni stanowiący wspólnie z ulicą Świętojańską i Molem Południowym wizytówkę Gdyni. Skrzyżowanie skweru z ulicami Świętojańską i 10 Lutego jest punktem centralnym Gdyni.
Niszczyciele typu Grom – dwa duże niszczyciele z okresu międzywojennego i II wojny światowej, zbudowane w Wielkiej Brytanii dla polskiej marynarki wojennej. Były jednymi z najsilniejszych i najszybszych jednostek tej klasy na świecie, walczyły podczas wojny u boku marynarki brytyjskiej. ORP "Grom" został zatopiony przez niemieckie lotnictwo w 1940 pod Narvikiem, a ORP "Błyskawica" przetrwał wojnę i jest obecnie zachowany jako okręt-muzeum w Gdyni.

Wszystkie trzy polskie niszczyciele weszły natychmiast do akcji. „Błyskawica” już 7 września bezskutecznie atakowała okręt podwodny, po czym 18 września wyszła z Liverpoolu eskortując statek z materiałami wojennymi dla Polski. Jednak po pięciu dniach rejsu okazało się, że granice Polski są zamknięte, więc okręt − idąc z Gibraltaru w eskorcie konwoju − wrócił do portów brytyjskich. W końcu września polskie okręty skierowane zostały na południowy odcinek Western Approaches, gdzie okazało się, że nie nadają się do działań na Atlantyku, więc skierowano je do stoczni celem „odciążenia”, a następnie do Harwich, skąd miały operować na Morzu Północnym.

Bitwy morskie pod Narwikiem – starcia między flotą niemiecką a aliancką (norweską i brytyjską) podczas niemieckiej inwazji na Norwegię w kwietniu 1940 roku, w czasie II wojny światowej, toczone w porcie w Narwiku i na wodach okolicznych fiordów. Zapoczątkowało je przewiezienie niemieckiego desantu do Narwiku na pokładach 10 niszczycieli oraz pokonanie przez nie obrony norweskich okrętów i wysadzenie desantu 9 kwietnia. 10 kwietnia doszło do pierwszej bitwy pod Narwikiem, z brytyjskimi niszczycielami, w której obie strony poniosły straty. Ostatecznie niemieckie okręty, zablokowane w fiordzie, zostały zniszczone przez brytyjską flotę w drugiej bitwie pod Narwikiem 13 kwietnia, w której po stronie brytyjskiej wziął udział pancernik HMS "Warspite". Dało to aliantom panowanie na wodach wokół Narwiku, ułatwiając zdobycie tego miasta przez wojska lądowe w bitwie o Narwik, co jednak w ogólnym rozrachunku pozostało bez wpływu na losy kampanii norweskiej.
ZH1 - niemiecki niszczyciel z okresu II wojny światowej, holenderskiego typu Gerard Callenburgh. Jego budowę rozpoczęto pod nazwą "Gerard Callenburgh" dla marynarki holenderskiej, jednak został następnie zdobyty i ukończony przez Niemcy. Służył w latach 1942-1944, zatopiony w bitwie pod Ushant.

W kwietniu 1940 roku oba niszczyciele typu Grom skierowane zostały do Rosyth, skąd wyruszyły do Norwegii, gdzie brały udział w bojach pod Narwikiem i gdzie 5 maja „Grom” został zatopiony. „Błyskawica” zawinęła 12 maja do Scapa Flow, skąd skierowana została ponownie do Harwich, by wziąć udział w operacji Dynamo, czyli ewakuacji brytyjskiego korpusu ekspedycyjnego i wojsk francuskich między 26 maja i 4 czerwca spod Dunkierki.

Wyrzutnia torpedowa — urządzenie służące do wystrzeliwania torped lub innych aparatów pływających z okrętu , wyjątkowo z lądu lub budynku, np. torpedowni.
Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".

Wiosną 1942 roku okręt udał się do macierzystej stoczni w Cowes. W nocy z 4 na 5 maja „Błyskawica”, pod dowództwem kmdr. por. Wojciecha Franckiego, odpierała ogniem dział niemiecki nalot na miasto, a jej załoga pomagała usuwać jego skutki. Rocznica tego zdarzenia jest upamiętniana w Cowes, a w 2004 roku jeden z placów otrzymał nazwę Francki Place.

Marynarka Wojenna Rzeczypospolitej Polskiej – jeden z czterech rodzajów polskich Sił Zbrojnych, obok Wojsk Lądowych, Sił Powietrznych i Wojsk Specjalnych. Odpowiada za obronę wybrzeża i wód terytorialnych. Pod względem organizacyjnym stanowi związek operacyjny – flotę. Od 25 czerwca 2010 roku funkcję dowódcy pełni adm. fl. Tomasz Mathea.
Operacja Deadlight – kryptonim operacji niszczenia niemieckich okrętów podwodnych (U-Bootów), które po kapitulacji Niemiec w II wojnie światowej dostały się w ręce Aliantów.

W listopadzie 1942 roku „Błyskawica” − w ramach operacji Torch − toczyła boje osłonowe konwojów z wojskiem, odpierając ataki niemieckich samolotów i okrętów podwodnych pod Bougie. Następnie, aż do jesieni 1943 roku operowała na Morzu Śródziemnym, by następnie przejść do służby konwojowej na Północnym Atlantyku.

Armata morska 4-calowa (102 mm) Mark XVI (oznaczenie brytyjskie: 4 inch L/45 QF HA Mark XVI, w skrócie Mk. XVI) - brytyjska morska armata uniwersalna kalibru 102 mm z lat 30. XX wieku, występująca przede wszystkim w wersji podwójnie sprzężonej na podstawie Mark XIX. Było to najliczniejszy model działa średniego kalibru na okrętach brytyjskich podczas II wojny światowej, używany także na okrętach sojuszniczych.
Mina morska to środek walki morskiej, przeznaczony do rażenia podwodnej części kadłuba okrętu lub statku. Składa się z ładunku materiału wybuchowego umieszczonego w kulistym lub cylindrycznym kadłubie wodoszczelnym, wyposażonego w urządzenia zapalające i zabezpieczające.

6 czerwca 1944 roku rozpoczęła się operacja Overlord. Polskie okręty, w tym również „Błyskawica”, aktywnie uczestniczyły w działaniach. W nocy z 8 na 9 czerwca doszło do bitwy niszczycieli pod Ushant, w czasie której 10 Flotylla starła się z 6 Flotyllą Kriegsmarine. Podczas trwającego blisko cztery godziny boju brytyjskie, polskie („Błyskawica” i „Piorun”) i kanadyjskie niszczyciele zatopiły dwa niemieckie: ZH1 i Z32.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Tadeusz Gorazdowski (ur. 3 kwietnia 1907 – zm. 25 listopada 1968) to oficer Marynarki Wojennej RP (PMW) dowódca czterech niszczycieli pływających pod polską banderą w czasie II wojny światowej. Wśród innych polskich dowódców wyróżniał się tym, że żaden z jego okrętów nie zatonął, a on nigdy nie stracił ani jednego członka załogi.

„Błyskawica” do zakończenia działań wojennych pozostawała u wybrzeży europejskich, kończąc szlak bojowy udziałem w operacji Deadlight, a 28 maja 1946 roku nastąpiło przejęcie okrętu przez Royal Navy, zaś 4 lipca 1947 – powrót do kraju.

W okresie od września 1949 do kwietnia 1950 roku trwał remont i przezbrajanie okrętu, który otrzymał m.in. sowieckie armaty kalibru 100 mm, a w październiku 1957 i w kwietniu 1961 roku miały miejsce kolejne remonty kapitalne, dzięki którym w latach 1964 i 1966 „Błyskawica” zdobywała miano najlepszego okrętu floty.

ORP Grom – niszczyciel (według polskiej przedwojennej nomenklatury kontrtorpedowiec) typu Grom, pełniący służbę w Marynarce Wojennej RP w latach 1937-1940. Zatopiony 4 maja 1940 przez samolot niemiecki.
Węzeł (ang. knot), w skrócie w. (ang. kn lub kt albo kts) - jednostka miary, równa jednej mili morskiej na godzinę, stosowana do określania prędkości morskich jednostek pływających, a także samolotów, helikopterów, szybowców i balonów powietrznych, ponadto w meteorologii - do określania prędkości wiatrów i prądów morskich. W żegludze śródlądowej używa się kilometrów na godzinę.

Okręt dochodził jednak kresu swych dni. 9 sierpnia 1967 roku nastąpiło pęknięcie głównego rurociągu pary, zginęło siedmiu marynarzy, a specjaliści orzekli, że ewentualny remont byłby nieopłacalny. W tej sytuacji 13 czerwca 1969 roku okręt został przeholowany do Świnoujścia, gdzie stał się pływającą baterią przeciwlotniczą bez napędu.

Order Virtuti Militari (. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 22 czerwca 1792 dla uczczenia zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami, po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej, w obronie Konstytucji 3 Maja.
Armata morska Bofors wz. 34/36 była podstawowym uzbrojeniem polskich niszczycieli ORP Grom, ORP Błyskawica oraz stawiacza min ORP Gryf. Armata ta została zaprojektowana w 1934 roku w Szwedzkiej firmie Bofors zaś do użytku weszła w roku 1936.

W roku 1975 „Błyskawica” skreślona została z listy floty, a 1 maja 1976 przejęła od „Burzy” obowiązki okrętu-muzeum i od tego czasu kotwiczy przy Molo Południowym (przedłużenie Skweru Kościuszki) w Gdyni.

28 czerwca 1987 „Błyskawica” jako jedyny polski okręt została udekorowana Krzyżem Złotym Orderu Wojennego Virtuti Militari.

W okresie od 24 lutego 2004 do 10 stycznia 2006 roku trwał remont niszczyciela w Stoczni Marynarki Wojennej (wymiana ponad 30% blach kadłuba), zmiana kamuflażu.

Bolesław Romanowski (ur. 21 marca 1910, zm. 12 sierpnia 1968) – polski komandor, morski oficer pokładowy okrętów podwodnych. W okresie od 1929 do 1964 służył w Marynarce Wojennej. Podczas II wojny światowej dowodził ORP "Jastrząb", ORP "Dzik" i grupą okrętów podwodnych, natomiast po wojnie był dowódcą ORP "Sęp" i dywizjonu okrętów podwodnych. Karierę zakończył na stanowisku zastępcy komendanta Wyższej Szkoły Marynarki Wojennej ds. okrętów szkolnych i praktyki morskiej.
Tadeusz Morgenstern-Podjazd (ur. 9 listopada 1895, zm. 5 października 1973) – polski komandor, w stanie spoczynku awansowany na kontradmirała. Był morskim oficerem pokładowym niszczycieli. W czasie I wojny światowej służył w flocie austro-węgierskiej, a następnie do końca II wojny światowej w polskiej Marynarce Wojennej. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Podczas służby dowodził wieloma okrętami oraz dywizjonem niszczycieli. W latach 1941-1942 był zastępcą szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej, a karierę zakończył jako attaché morski w Stanach Zjednoczonych.

W lipcu 2006 roku odbyła się w Gdyni uroczystość, podczas której Błyskawica i kanadyjski niszczyciel HMCS „Haida”, również okręt-muzeum, zostały uznane za okręty „bliźniacze”. Oba wchodziły podczas wojny w skład 10 Flotylli Niszczycieli i brały udział w bojach pod Ushant. W uroczystości uczestniczyli żyjący członkowie załóg obu okrętów (w rok później ceremonia została powtórzona w Kanadzie).

Okręt-muzeum – okręt, zwykle zasłużony w pewien sposób podczas służby, który po wycofaniu ze służby liniowej pełni funkcję muzeum. Niekiedy są to również wydobyte z dna i wyremontowane wraki.
Na mapach: ) – skalisty półwysep na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego, u wyjścia Morza Śródziemnego na Ocean Atlantycki. Gibraltar stanowi terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii.

25 listopada 2007 roku „Błyskawica” otrzymała odznaczenie stowarzyszenia The World Ship Trust jako „historycznie ważny okręt”

Dowódcy

kmdr por. Tadeusz Morgenstern-Podjazd: 7 XI 1937 – 4 I 1939
kmdr por. Włodzimierz Kodrębski: 4 I 1939 – 2 X 1939
p.o. kpt. mar. Tadeusz Gorazdowski: 2 X 1939 – 1 XI 1939
p.o. kmdr ppor. Jerzy Umecki: 1 XI 1939 – 16 II 1940
kmdr por. Stanisław Nahorski: 16 II 1940 – 28 V 1940
p.o. kmdr ppor. Wojciech Francki: 5 VI 1940 – 16 VII 1940
kmdr por. Stanisław Hryniewiecki: 16 VII 1940 – 13 IX 1940
p.o. kpt. mar. Tadeusz Gorazdowski (drugi raz): 13 IX 1940 – 27 IX 1940
kmdr ppor. Wojciech Francki (drugi raz): 28 IX 1940 – 20 III 1942
kmdr ppor. Tadeusz Gorazdowski (trzeci raz): 20 III 1942 – 25 V 1942
kmdr ppor. Ludwik Lichodziejewski: 14 VI 1942 – 24 VI 1943
kmdr por. Konrad Namieśniowski: 24 VI 1943 – 4 I 1945
kmdr por. Ludwik Lichodziejewski (drugi raz): 4 I 1945 – XI 1945
kmdr por. Wojciech Francki (trzeci raz): XI 1945 – 28 V 1946
kmdr ppor. Bolesław Romanowski: 20 VI 1947 – 20 VII 1947
kmdr ppor. Wacław Krzywiec: 21 VI 1947 – V 1948
kmdr ppor. Zbigniew Węglarz: V 1948 – 4 VII 1950
kmdr ppor. Zdzisław Studziński: 4 VII 1950 – 24 X 1952
kpt. mar. Stanisław Mielczarek: 25 X 1952 – 23 XI 1954
kpt. mar. Hieronim Kubera: 23 XI 1954 – 18 I 1957
por. mar. Kryspin Lech: 4 II 1957 – 18 VIII 1962
kpt. mar. Tadeusz Morzycki: 18 VIII 1962 – 15 VII 1963
kpt. mar. Józef Żywczak: 12 IX 1963 – 18 VIII 1967
kmdr ppor. Bolesław Kilans: 18 VIII 1967 – 19 V 1968
kpt. mar. Piotr Wolniszewski: 19 V 1969 – 11 VI 1969
kpt. mar. Zenon Sawa: 1969 – 1974
kmdr ppor. Zbigniew Strych: 1974 – 1979
kmdr ppor. Władysław Łomża: 1979 – 1982
kpt. mar. Mieczysław Waryszak: 1982 – 1990
kmdr por. Lesław Paprocki: 1990 – 2002
kmdr por. Jerzy Łubkowski: od 2002 (obecnie)

Lewis – brytyjski lekki karabin maszynowy zaprojektowany jeszcze przed I wojną światową pozostający na wyposażeniu brytyjskich sił zbrojnych do końca II wojny światowej.
Western Approaches – termin używany w Wielkiej Brytanii dla określenia obszaru Oceanu Atlantyckiego, położonego na zachód od Wysp Brytyjskich. Granice obszaru na południu i północy wyznaczają naturalne krańce Wysp Brytyjskich, zaś jego wschodnią granicę wyznaczają zachodnie wybrzeża Wysp, a zachodnią wody Atlantyku, mniej więcej na wysokości Islandii. Obszar ten ma ogromne znaczenie dla Zjednoczonego Królestwa, ze względu na to, że znajdują się tam podejścia do licznych dużych portów morskich.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)