Obiekt transneptunowy - Polski Serwis Naukowy

Występowanie obiektów transneptunowych

Obiekty transneptunowe, transneptuny lub transneptunowce (ang. trans-Neptunian object – TNO) – małe ciała niebieskie wielkości Plutona lub mniejsze, obiegające Słońce po orbitach znajdujących się poza trajektorią Neptuna. Obszar ich występowania nazywany jest także Pasem Kuipera. Znajduje się tam zapewne wiele tysięcy takich planetoid, z których odkryto dotychczas kilkaset. Planetoidy te charakteryzują się najczęściej czerwoną barwą powierzchni, co tłumaczy się faktem, że są wystawione na silne oddziaływanie promieniowania kosmicznego.

Twotino – typ obiektu z pasa Kuipera, określany także jako planetoida oraz obiekt transneptunowy. Cechą charakterystyczną tych ciał niebieskich jest to, iż występuje u nich rezonans orbitalny 2:1 z Neptunem; na jeden obieg twotino przypadają dwa obiegi Neptuna.

Obiekty odłączone – planetoidy krążące w zewnętrznych rejonach Układu Słonecznego, które nigdy nie zbliżają się do Słońca na tyle, aby wpływ grawitacyjny planet (w szczególności Neptuna) mógł zaburzyć ich orbitę. Z tego powodu uważa się je za "odłączone" od reszty Układu Słonecznego.

Klasy obiektów transneptunowych

Wśród obiektów transneptunowych można wyróżnić:

Ciała krążące w pasie Kuipera:

Plutonki – pozostające w rezonansie orbitalnym 3:2 z Neptunem, co oznacza, że na trzy obiegi orbitalne Neptuna przypadają dwa obiegi obiektu transneptunowego. W tej grupie znajduje się Pluton, do plutonków zalicza się także małe ciała.

Twotina – planetoidy transneptunowe krążące wokół Słońca w rezonansie orbitalnym 2:1 z Neptunem, czyli na dwa obiegi orbitalne Neptuna przypada jeden obieg planetoidy.

(Istnieją także inne obiekty pozostające w rezonansie orbitalnym z Neptunem).

Obłok Oorta (znany też pod nazwą Obłoku Öpika-Oorta) – hipotetyczny sferyczny obłok składający się z lodu, pyłu, gazów i planetoid obiegających Słońce w odległości od 300 do 100 000 j.a.[1] Rozciąga się on do około jednej czwartej odległości do Proxima Centauri i około tysiąckrotnie dalej niż Pas Kuipera i dysk rozproszony – gdzie krążą znane obiekty transneptunowe. Zewnętrzne granice Obłoku Oorta wyznaczają granicę grawitacyjnej dominacji Układu Słonecznego [2].

Obiekty pozostające w rezonansie orbitalnym z Neptunem to ciała niebieskie najczęściej z pasa Kuipera (obiekty transneptunowe) o stosunkowo niewielkich rozmiarach (poniżej 3000 km), które obiegają Słońce w specyficznej zależności grawitacyjnej z Neptunem.

Cubewana – obiekty nie wykazujące rezonansów orbitalnych (klasyczne).

Obiekty spoza pasa Kuipera:

Obiekty z dysku rozproszonego – planetoidy, których orbity zostały mocno zmienione w wyniku oddziaływań grawitacyjnych planet olbrzymów, same obiekty zaś wyrzucone na znajdujące się dalej od Słońca trajektorie. Należy do nich największy znany obiekt transneptunowy: 136199 Eris.

Obiekty odłączone - pośrednia kategoria pomiędzy dyskiem rozproszonym a obiektami z obłoku Oorta

Obiekty z obłoku Oorta – ciała (planetoidy, komety, pył i gaz) obiegające Słońce w odległości od 300 do 100 000 j.a.

Największe planetoidy transneptunowe, zaliczone do grupy planet karłowatych, nazywa się plutoidami. Mogą one krążyć zarówno w pasie Kuipera, jak i w dysku rozproszonym. Do największych zaliczamy 90377 Sedna, 134340 Pluton, 136108 Haumea, 136199 Eris oraz 136472 Makemake

Planetoida (planeta + gr. eídos postać), asteroida (gr. asteroeidés – gwiaździsty), planetka (ang. minor planet) – ciało niebieskie o małych rozmiarach - od kilku metrów do czasem ponad 1000 km, obiegające gwiazdę centralną (w Układzie Słonecznym - Słońce), posiadające stałą powierzchnię skalną lub lodową, bardzo często – przede wszystkim w przypadku asteroid mniejszych i mało masywnych – o nieregularnym kształcie, często noszącym znamiona kolizji z innymi podobnymi obiektami.

New Horizons (ang. Nowe Horyzonty) – sonda kosmiczna zbudowana przez amerykańską agencję kosmiczną NASA. Celem jej jest zbadanie Plutona (planety karłowatej na krańcach Układu Słonecznego), jego księżyców Charona, Hydry i Nixa oraz pasa Kuipera. Sonda nie zostanie wprowadzona na orbitę planety, lecz przeleci obok niej w bezpiecznej odległości. Misja będzie miała za zadanie sporządzić dokładne mapy Plutona i jego księżyca Charona, określić skład ich powierzchni oraz zbadać atmosferę Plutona. Po odkryciu Hydry i Nixa, do celów misji zostaną najprawdopodobniej dodane zadania związane z badaniem tych obiektów. 28 lutego 2007 sonda przeleciała koło Jowisza, wykonując obserwacje tej planety, jej księżyców i pierścieni.

Misje badawcze

W kierunku Plutona wysłano sondę kosmiczną New Horizons, która będzie badać także planetoidy z Pasa Kuipera.

Zobacz też

lista planetoid

lista obiektów transneptunowych