Oblężenie Białego Kamienia - Polski Serwis Naukowy

Oblężenie Białego Kamienia miało miejsce od 31 maja do 30 września 1602 podczas wojny polsko-szwedzkiej 1600-1611.

Dwa tygodnie po zdobyciu Fellina armia koronna (2000 żołnierzy) dowodzona przez hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego obległa Biały Kamień, który był ważnym węzłem komunikacyjnym w Estonii. Położony wśród bagien zbudowany w czasach krzyżackich zamek miał silną artylerię i załogę liczącą 700 żołnierzy, chłopów i mieszczan. Zamek posiadał 30-metrową basztę, na rogach natomiast nowoczesne bastiony.

Bastion (także beluarda, belward lub bulwar) – w dawnych fortyfikacjach o narysie bastionowym, podstawowy element umocnień wznoszony na załamaniach obwałowania twierdzy (na wysuniętych narożnikach). Wywodzi się z wcześniej stosowanych bastei. Bastiony jako element fortyfikacji używane były od połowy XVI do połowy XIX wieku.

Stanisław Żółkiewski herbu Lubicz (ur. 1547 w Turynce pod Lwowem, zm. 7 października 1620 pod Mohylowem, kilka kilometrów od granicy na Dniestrze w Mołdawii podczas odwrotu spod bitwy pod Cecorą) – polski magnat, od 1618 hetman wielki koronny i kanclerz wielki koronny, hetman polny koronny od 1588 do 1618, wojewoda kijowski od 1608, kasztelan lwowski od 1590, sekretarz królewski od 1573, zwycięzca wielu kampanii przeciwko Rosji, Szwecji, Imperium Osmańskiemu i Tatarom, pisarz.

Początkowo wojska polskie ograniczyły się do blokady twierdzy. Ponieważ pod Rewalem zbierała się odsiecz, posłano tam hetmana polnego koronnego Stanisława Żółkiewskiego. Klęska Szwedów w bitwie pod Rewlem 30 czerwca odebrała obrońcom Białego Kamienia nadzieję na pomoc. W sierpniu przybyła długo oczekiwana zaciężna piechota i można było przystąpić do poważnych prac oblężniczych. Początki były trudne, a artyleria nie potrafiła naruszyć potężnych bastionów.

Hetman wielki koronny – z urzędu minister Korony Królestwa Polskiego. Dowódca wojsk zaciężnych, potem komputowych koronnych, czyli armii polskiej. Jeden z dwóch od czasów unii Polski z Litwą najwyższych zwierzchników wojskowych na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów – drugim był hetman wielki litewski, który był dowódcą wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego, czyli armii litewskiej. Wzajemny stosunek prawny obu ministrów opisano w haśle: hetman wielki litewski.

Wojna polsko-szwedzka o Inflanty 1600-1611 stanowiła dalszy ciąg szwedzko-polskich sporów dotyczących podziału ziem dawnego zakonu kawalerów mieczowych. Dodatkowym czynnikiem była walka o tron szwedzki między Karolem Sudermańskim a Zygmuntem III Wazą.

Oblężenie bardzo utrudniły panujące wówczas ulewne deszcze, które zamieniły okoliczne tereny w wielkie bajoro. Wojsko zaczęły nękać choroby. Gdy pojmany jeniec szwedzki zdradził, że północna kurtyna twierdzy jest osłabiona, Zamoyski natychmiast rozkazał budowę naprzeciw tej kurtyny drewnianego pomostu, na którym ustawił artylerię, by prowadziła ogień w najsłabszą część twierdzy. Rozpoczęła się zażarta walka artyleryjska, gdyż Szwedzi zauważyli grożące im niebezpieczeństwo i skierowali ogień swych dział na świeżo zbudowany pomost. W nocy z 26 września na 27 września umieszczono na pomoście cztery ciężkie działa. Gdy rano otworzyły ogień, osłabiona kurtyna zaczęła się zawalać, a po kilku godzinach powstał w niej ogromny wyłom. Gdy Zamoyski przygotowywał się do szturmu, Szwedzi, widząc beznadziejność swej sytuacji, podpisali 30 września kapitulację.

Literatura

Leszek Podhorodecki, "Rapier i koncerz", Warszawa 1985, ISBN 83-05-11452-X