Obrona Port Artur - Polski Serwis Naukowy

Od 1898 do 1904 roku Port Artur (Port Arthur, obecnie Lüshun) w Chinach był główną, ufortyfikowaną bazą morską rosyjskiej floty wojennej Oceanu Spokojnego. Podczas wojny rosyjsko-japońskiej 1904-1905 eskadra rosyjska bazująca w Port Artur brała udział w głównych zmaganiach morskich pierwszej fazy wojny, a od lipca 1904 do stycznia 1905 o samą fortecę toczyły się ciężkie walki lądowe.

Pietropawłowsk (Петропавловск) rosyjski pancernik generacji przeddrednotów, typu Połtawa (określanego też niekiedy typem Pietropawłowsk). Służył w Imperialnej Marynarki Wojennej Rosji.
Wariag (ros. Варяг) - rosyjski krążownik pancernopokładowy z początku XX wieku, wsławiony podczas wojny rosyjsko-japońskiej, jeden z najsłynniejszych okrętów carskiej floty rosyjskiej. Zatopiony w 1904 pod Czemulpo, służył po podniesieniu jako japoński okręt szkolny Soya, po czym ponownie wrócił pod banderę rosyjską. Nazwę "Wariag" od hist. pol. Wareg, nosiły też inne okręty rosyjskie.

(W nawiasach daty według rosyjskiego kalendarza juliańskiego)

Baza

Obszar działań - Port Artur w głębi po lewej.

Port Artur został zdobyty przez Japończyków podczas wojny japońsko-chińskiej w listopadzie 1894, lecz w traktacie pokojowym kończącym wojnę Rosja, Niemcy i Francja wymogły na Japonii zwrot tego terytorium Chinom. Wkrótce potem, 28 (16) marca 1898 Rosja wydzierżawiła od Chin Port Artur i część półwyspu kwantuńskiego na 25 lat. Budowę umocnień i fortyfikacji (projekt pułkownika Konstantego Wieliczko), ze względu na brak środków, rozpoczęto na większą skalę dopiero w 1901. Do stycznia 1904 na kierunku nadmorskim wykonano 9 z 25 planowanych baterii stałych, 12 baterii polowych, a na kierunku lądowym z 6 fortów, 5 umocnień i 3 baterii, zbudowano: 1 fort, 3 umocnienia i 5 baterii stałych.

Kalendarz juliański – do 1918 a w Grecji aż do 1923. Został zastąpiony przez kalendarz gregoriański, jednak niektóre kościoły wciąż jeszcze posługują się kalendarzem juliańskim.
Pobieda – jeden z ośmiu rosyjskich przeddrednotów, które zostały przechwycone przez Imperialną Marynarkę Japońską w czasie wojny rosyjsko-japońskiej. Został zatopiony, następnie podniesiony z dna i wcielony jako "Suwo" (周防).

Garnizon półwyspu składał się z 4. i 7. Wschodnich Dywizji Strzelców. Dowódcą Kwantuńskiego Rejonu Umocnionego był gen. lejtn. A. Stessel, dowódcą obrony lądowej gen. lejtn. Kondratienko. Twierdza była główną bazą Eskadry Pacyfiku. Rosjanie rozbudowali też port. Z planowanych 590 dział artylerii nadbrzeżnej, do 1904 znalazło się tam 131 dział na stanowiskach stacjonarnych i 207 dział artylerii polowej. Największymi z nich były haubice kalibru 280 mm. Port Artur zapewniał bardzo dobre warunki do bazowania floty - wschodni basen portowy i zachodni basen (wewnętrzna reda) osłonięte były wokół pasmami gór, a jedyne wejście na wewnętrzną redę prowadziło przez stosunkowo wąski przesmyk między Półwyspem Tygrysim, a głównym lądem. Przed tym wejściem znajdowała się zewnętrzna reda. W porcie wybudowany był suchy dok, lecz jego wadą były niewielkie rozmiary, uniemożliwiające dokowanie pancerników. Nowy dok znajdował się w chwili rozpoczęcia wojny dopiero w budowie.

Naniwa (jap. 浪速, Naniwa) — pierwszy krążownik pancernopokładowy zbudowany specjalnie dla Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej; dał nazwę klasie dwóch krążowników (drugim był "Takachiho"). Zbudowany przez stocznię Armstrong Whitworth w Wielkiej Brytanii, został nazwany od dawnej prowincji japońskiej, Naniwa, stanowiącej obecnie część Osaki.
Takasago (jap. 高砂, Takasago) – krążownik pancernopokładowy japońskiej marynarki wojennej z przełomu XIX i XX wieków, zbudowany w Wielkiej Brytanii. Jedyny okręt swojego typu. Służył aktywnie podczas wojny japońsko-rosyjskiej, w trakcie której został utracony w 1904 na minie.

Siły

Główne siły rosyjskiej Eskadry Oceanu Spokojnego w Port Artur (później nazwanej I Eskadrą) składały się przed atakiem z 7 pancerników (przeddrednotów): "Pietropawłowsk", "Sewastopol" i "Połtawa" (typu Połtawa), "Pierieswiet" i "Pobieda" (typu Pierieswiet) oraz "Cesariewicz" i "Retwizan", 1 krążownika pancernego ("Bajan") i 5 krążowników pancernopokładowych ("Askold", "Diana", "Pałłada", "Nowik" i "Bojarin"). Ponadto, w jej skład wchodziły mniejsze jednostki: 4 kanonierki, 25 niszczycieli, 2 kanonierki torpedowe i 2 stawiacze min oraz torpedowce. Dowódcą eskadry był na początku wojny wiceadmirał Oskar Stark, lecz najwyższą władzę sprawował carski namiestnik admirał Jewgienij Aleksiejew. Administracyjnie w skład Eskadry, lecz bez połączenia z nią, wchodził dywizjon krążowników we Władywostoku i krążownik "Wariag" oraz 3 kanonierki stacjonujące w portach chińskich.

Suchy dok – rodzaj budowli hydrotechnicznej w porcie wodnym, najczęściej w stoczni. Jest to wąski basen portowy ze szczelnymi wrotami oraz urządzeniami wypompowującymi z jego wnętrza wodę.
Krążowniki typu Diana – seria trzech rosyjskich okrętów klasy krążowników pancernopokładowych z początku XX wieku, a także nazwa głównego okrętu typu. Nazywane są też w niektórych źródłach typem Pałłada. Najbardziej znanym okrętem tego typu jest zachowana do dziś jako okręt-muzeum "Aurora".

Siłami japońskimi - Połączoną Flotą dowodził admirał Heihachirō Tōgō. Główne siły - 6 pancerników ("Mikasa", "Asahi", "Shikishima", "Hatsuse", "Fuji", "Yashima") wchodziły w skład pierwszej eskadry, w skład której wchodziło ponadto 19 niszczycieli i torpedowców oraz trzeci zespół rozpoznawczy wiceadmirała Dewy w składzie 4 krążowników pancernopokładowych ("Chitose", "Kasagi", "Takasago", "Yoshino").

Rajder to określenie okrętów używanych w trakcie wojny jako korsarskie, do zwalczania i dezorganizowania żeglugi nieprzyjaciela na jego liniach komunikacyjnych (działania rajderskie lub krążownicze). Nie można w tym wypadku mówić o jakiejś klasie okrętów. Słowo "rajder" określa przeznaczenie okrętu w danej chwili i nie determinuje żadnego z parametrów bojowych okrętu.
Pingyuan (平遠) – chiński pancernik obrony wybrzeża z końca XIX wieku (spotyka się też starsze latynizacje nazwy: "Ping Yuen", "Pingyuen" lub "Ping-yüan"). Był to jedyny okręt swojego typu.

Druga eskadra japońska składała się z drugiego zespołu 6 krążowników pancernych wiceadmirała Kamimury ("Izumo", "Iwate", "Asama", "Tokiwa", "Azuma", "Yakumo"), czwartego zespołu 4 krążowników pancernopokładowych ("Naniwa ", "Takachiho", "Akashi", "Niitaka"), następnie 16 niszczycieli i torpedowców. Ponadto, później udział w walkach pod Port Artur wzięła także trzecia eskadra, posiadająca kilkanaście okrętów artyleryjskich o mniejszej wartości bojowej (kilka krążowników pancernopokładowych, starych pancerników i okrętów obrony wybrzeża) oraz torpedowców. Do floty dołączyły także w kwietniu dwa najnowsze krążowniki pancerne "Nisshin" i "Kasuga".

Wojna chińsko-japońska (1894-1895) (w Chinach nazywana wojną jiawu, upr: 甲午战争; trad. 甲午戰爭) – wojna podjęta przez Japonię w celu uzyskania koncesji terytorialnych i gospodarczych od Chin.
Takachiho (jap. 高千穂, Takachiho) – drugi krążownik pancernopokładowy klasy Naniwa, zbudowany specjalnie dla Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej w stoczni Armstrong Whitworth w Wielkiej Brytanii. Razem ze swym okrętem siostrzanym służył w dwóch wojnach i okazał się bardzo udaną jednostką. Nazwa pochodzi od świętej góry w paśmie Kirishima (Park Narodowy Kirishima-Yaku).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)