Obrona w głąb - Polski Serwis Naukowy

Obrona w głąb (głęboka obrona, elastyczna obrona) – strategia wojskowa polegająca na opóźnianiu postępu ofensywy przeciwnika. Również metoda projektowania zabezpieczeń.

Obrona w głąb zakłada opóźnianie ataku i zadawanie strat przeciwnikowi przy stopniowym oddawaniu mu terytorium, wycofywaniu się w jego w głąb, zamiast budowy twardej, sztywnej linii obrony. Działanie takie ma spowodować utratę impetu i inicjatywy przez atakującego i rozproszenie jego sił na większym obszarze. Dzięki temu obrońca może przeprowadzać punktowe ataki nękające na mniejsze pododdziały przeciwnika.

Koszulka paliwowa − powłoka ochronna prętu paliwowego, pod którą znajdują się pastylki paliwa jądrowego, stosowana w celu hermetycznej separacji paliwa od wnętrza reaktora, ochrony mechanicznej i chemicznej paliwa przed działaniem chłodziwa. Ma ona grubość od 0,5 do 1,5 mm. Stanowi jedną z barier ochronnych w reaktorze jądrowym, zatrzymuje bowiem produkty rozszczepienia.

Pożar – niekontrolowany proces spalania w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Warunkiem zapoczątkowania i przebiegu procesu jakim jest pożar (podobnie jak w procesie spalania) jest istnienie czworokąta spalania:

W sprzyjających warunkach, rozciągnięciu linii zaopatrzenia przeciwnika i rozproszeniu jego sił, obrońca dysponujący mniej licznymi siłami, może zmusić w ten sposób agresora do wycofania się na pozycje sprzed ofensywy.

Idea obrony w głąb, tj. kontrolowanego oddawania terytorium w zamian za opóźnianie ataku, wykorzystywana jest w zastosowaniach niemilitarnych, gdzie oznacza wielowarstwową ochronę przed skutkami pewnych działań, np. godzenia się na pewne uszkodzenia w zamian za ograniczenie lub opóźnienie dalszych skutków procesu.

Redundancja (łac. redundantia – powódź, nadmiar, zbytek), inaczej nadmiarowość w stosunku do tego, co konieczne lub zwykłe. Określenie może odnosić się zarówno do nadmiaru zbędnego lub szkodliwego, niecelowo zużywającego zasoby, jak i do pożądanego zabezpieczenia na wypadek uszkodzenia części systemu.

Kontrola jakości (ang. quality control) – świadome działania przedsiębiorstwa wobec problemu jakości towarów i usług, w którym istotną część odpowiedzialności przejmuje naczelne kierownictwo organizacji.

Przykładem zastosowania tej strategii jest bitwa o Peleliu.

Projektowanie obiektów jądrowych

Obrona w głąb stanowi jedną z fundamentalnych zasad projektowania elektrowni jądrowych i innych obiektów jądrowych. Zasada ta zakłada trzy poziomy bezpieczeństwa: prewencję (zapobieganie usterkom), nadzór (wykrywanie i przewidywanie awarii) oraz minimalizację skutków.

Reaktor jądrowy – urządzenie, w którym przeprowadza się z kontrolowaną szybkością reakcje jądrowe; na obecnym etapie rozwoju nauki i techniki (rok 2011) są to przede wszystkim reakcje rozszczepienia jąder atomowych. Reakcje te mają charakter łańcuchowy - produkty reakcji (w tym głównie neutrony) mogą zainicjować kilka następnych. Aby uniknąć lawinowego wzrostu szybkości reakcji, reaktor dzieli się na strefy wypełnione na przemian paliwem, chłodziwem oraz moderatorem, czyli substancją spowalniającą neutrony. Szybkość reakcji kontrolowana jest m.in. przez zmianę wzajemnego położenia lub proporcji tych składników, a także przez wprowadzanie dodatkowych substancji pochłaniających lub spowalniających neutrony, zawartych w tzw. prętach regulacyjnych (służących do normalnej regulacji parametrów reakcji) oraz prętach bezpieczeństwa (stosowanych do awaryjnego wyłączania reaktora). Substancjami używanymi do pochłaniania neutronów termicznych są m.in. bor i kadm, natomiast jako moderatorów używa się m.in. berylu, grafitu, a także wody, pełniącej równocześnie rolę chłodziwa.

Strategia - nauka o używaniu metod siłowych (bezpośrednio lub w postaci gróźb) w celu realizacji interesów politycznych. Bada dostępne środki militarne oraz koncepcje opisujące użycie tych środków.

Na pierwszym poziomie przewiduje się wprowadzanie do projektu rozwiązań sprzyjających bezpieczeństwu eksploatacji. Do najważniejszych z nich należą:

zakaz stosowania materiałów łatwo zapalnych,

dobór geometrii i materiałów rdzenia, tak aby nieprzewidziane zmiany powodowały zmniejszenie mocy reaktora,

dobór napędów układów regulacji, tak aby awarie jego zasilania powodowały wyłączenie reaktora,

objęcie projektu i budowy obiektu programem zapewnienia jakości,

systemy istotne dla funkcjonowania obiektu są różnorodne, nadmiarowe i rozdzielone przestrzennie, żeby z powodu jednej przyczyny nieprzestały działać wszystkie układy na raz,

zapewnienie możliwości inspekcji przed odbiorem obiektu i w trakcie całego jego użytkownika.

Na drugim poziomie uznaje się, że mogą wystąpić błędy personelu i awarie urządzeń, co wymaga przewidzenia układów zabezpieczeń awaryjnych, które zapewnią przerwanie procesów awaryjnych, wyłączenie reaktora i jego wychłodzenie.

Radioaktywność (promieniotwórczość) – zdolność jąder atomowych do rozpadu promieniotwórczego, który najczęściej jest związany z emisją cząstek alfa, cząstek beta oraz promieniowania gamma (promieniowanie elektromagnetyczne o bardzo dużej energii).

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Na poziomie trzecim zakłada się, że układy bezpieczeństwa zawiodą wtedy, gdy powinny były zadziałać. Z uwagi na to tworzy się dodatkowe systemy lokalizacji skutków awarii, aby chronić pracowników i społeczeństwo przed skutkami maksymalnych jednoczesnych awarii różnych układów obiektu.

Bitwa o Peleliu – bitwa stoczona w trakcie wojny na Pacyfiku, w której brały udział wojska Stanów Zjednoczonych i Japonii. Wyspa Peleliu (w archipelagu Palau i obecnie w granicach państwa o tej samej nazwie) była potrzebna Amerykanom jako lotnisko przydatne do prowadzenia dalszej wojny na Pacyfiku. Podobnie jak w przypadku poprzednich bitew wojska amerykańskie ostatecznie odniosły zwycięstwo, ale było ono okupione znacznie wyższymi stratami niż się spodziewano.

Uszkodzenie w kierunku bezpiecznym (ang. fail-safe) – zasada projektowania układu (regulacji, wykonywania, sterowania), aby po uszkodzeniu samoczynnie przechodził w stan bezpieczniejszy.

„Obrona w głąb” polega również na ustanowieniu kolejnych barier fizycznych mających na celu zapobieżenie i ograniczenie przedostania się materiałów radioaktywnych na zewnątrz obiektu. W czasie pracy reaktora cztery szczelne bariery zatrzymują materiały radioaktywne zawarte w rdzeniu reaktora:

Paliwo jądrowe jest to substancja zawierająca materiał rozszczepialny wykorzystywana do uzyskiwania energii w reaktorach jądrowych. Zawiera najczęściej wzbogacony uran (tj. uran charakteryzujący się większą od naturalnej względną zawartością izotopu U, mieszczącą się w granicach od kilku do 90%), w różnych formach fizyko-chemicznych: jako ciało stałe (tlenek, węglik, stop metaliczny, metal; w postaci prętów, pastylek itp.), w postaci ciekłej (jako roztwór siarczanu, lub azotanu uranylu), lub jako gaz (sześciofluorek uranu). Drugim materiałem wykorzystywanym jako paliwo jądrowe jest izotop plutonu Pu. Rodzaj paliwa dopasowany jest do danego typu reaktora. Paliwo powinno składać się z materiałów, które w czasie pracy reaktora nie reagują między sobą ani z chłodziwem.

materiał paliwowy,

koszulka paliwowa,

obieg pierwotny,

obudowa bezpieczeństwa.

Zobacz też

Uszkodzenie w kierunku bezpiecznym

Redundancja

Źródła

Podstawy zapewnienia bezpieczeństwa elektrowni jądrowych. W: Andrzej Strupczewski: Awarie reaktorowe a bezpieczeństwo energetyki jądrowej. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1990, s. 21. (pol.)
EDF Polska: Energia jądrowa – Bezpieczeństwo – Eliminacja zagrożeń. [dostęp 2011-04-13].

Linki zewnętrzne

Bezpieczeństwa elektrowni jądrowych dawniej i dzisiaj (pol.). www.iea.cyf.gov.pl. [dostęp 2011-04-18].