Obrzyce - Polski Serwis Naukowy

Obrzyce (niem. Obrawalde) – wschodnia część Międzyrzecza, wyrosła wokół założenia szpitalnego dla psychicznie chorych wraz z osiedlem powstałego w latach 1901-1904. Od 1928 w granicach administracyjnych Międzyrzecza.

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Św

Założenie szpitalne

Główny budynek administracyjny

Otwarcie szpitala nastąpiło 2 listopada 1904 roku. Architektem założenia szpitalnego był Kűbler, pochodzący z Międzyrzecza. Całości nadano nazwę Obrawalde (Las Obrzański). Inwestycje zlokalizowano około 2 kilometry na wschód od ówczesnego miasta, przy drodze prowadzącej do Poznania. Szpitalowi nadano nazwę 4 Posenenschen Provinzialirrenstalt Obrawalde bei Meseritz (4 Poznański Prowincjonalny Zakład dla Obłąkanych w Obrzycach koło Międzyrzecza).W pierwszej okresie budowy powstało 13 pawilonów dla chorych, gmach administracyjny, kościół – obecnie Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Św., budynki zaplecza gospodarczego i technicznego oraz domy mieszkalne.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Marchia Graniczna Poznańskie-Prusy Zachodnie, także Pogranicze poznańsko-zachodniopruskie (niem. Grenzmark Posen-Westpreußen) – prowincja Prus w latach 1922-1938 utworzona z części Prus Zachodnich i Prowincji Poznańskiej, które pozostały przy Niemczech po traktacie wersalskim. Stolicą prowincji była Piła. W 1933 roku prowincja miała powierzchnię 7695 km² i liczyła 337 578 mieszkańców.

Zabudowa zakładu jest symetryczna. Główną oś wyznacza od południa budynek administracji a od północy kostnica. Po obu stronach osi głównej usytuowane są pawilony dla chorych. W kolejnych latach szpital był rozbudowywany. Wokół niego powstały także zabudowania mieszkalne dla personelu (obecnie ul. Leśna i część ul. Długiej). Niemal cała zabudowa wzniesiona została w stylu neogotyckim. Całość budowli otoczona jest szlachetnym drzewostanem, a cały układ przestrzenny poprzecinany jest alejkami. Po II wojnie światowej rozwijają się osiedla domów wielo- i jednorodzinnych (min. osiedle 40-lecia).

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Aktion T4, E-Aktion (niem.) – nazwa programu realizowanego w III Rzeszy w latach 1939–1944 polegającego na fizycznej eliminacji (zabijaniu) ludzi niedorozwiniętych psychicznie, przewlekle chorych psychicznie i neurologicznie (schizofrenia, niektóre postacie padaczki, otępienie, pląsawica Huntingtona, stany po zapaleniu mózgowia, ludzie niepoczytalni, chorzy przebywający w zakładach opiekuńczych ponad 5 lat) oraz z niektórymi wrodzonymi zaburzeniami rozwojowymi (niem. "Vernichtung von lebensunwertem Leben" – "likwidacja życia niewartego życia"). Szacuje się, że w okresie szczytowym tego programu, tj. w latach 1940–1941, zabito w jego ramach ponad 70 tys. chorych i niepełnosprawnych, w tym także pensjonariuszy szpitali psychiatrycznych na terenach okupowanych. Od kwietnia 1941 r. program ten rozszerzono o "akcję 14f13" (niem." Aktion 14f13"), obejmującą chorych psychicznie i niepełnosprawnych nie-niemieckich więźniów obozów koncentracyjnych, w ramach której wymordowano ok. 20 tys. osób.

Historia

Oprócz funkcji leczniczych, Obrzyce spełniały także jedną istotną rolę. W latach 1922-1928 pełniły rolę ośrodka administracyjnego, powstałej w 1922 roku Marchii Granicznej. Zarząd prowincji zajmowałc część budynków, gdzie odbywały się min posiedzenia Landtagu prowincji. W lecie 1939 roku rozpoczęły się powolne przygotowania zakładu do akcji T4, która w obrzyckim szpitalu rozpoczęła się w 1942 roku i trwała do ostatnich dni niemieckiego Meseritz w 1945 roku.

Zobacz też

Międzyrzecz

Przypisy

W. Drawmowicz, Obrzyce, dzieje szpitala, Międzyrzecz 2004, s. 9.
Międzyrzecz i okolice, pod. red. T. Łuczak, D. Matyaszczak, Międzyrzecz-Gorzów 1998, s. 159.