Obszar metropolitalny - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy urbanistyki. Zapoznaj się również z: obszar.

Obszar metropolitalny − spójny funkcjonalnie wielkomiejski układ wielu jednostek osadniczych oraz terenów o wysokim stopniu zurbanizowania, którego główną cechą jest występowanie funkcji metropolitalnych, a także powiązań funkcjonalnych i ekonomicznych. Obszar metropolitalny obejmuje strefę o znacznym bezpośrednim zasięgu stałego oddziaływania oraz tereny potencjalnych możliwości rozwojowych.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Aglomeracja (z łac. agglomeratio – nagromadzenie) – w urbanistyce jest to obszar o intensywnej zabudowie, charakteryzujący się również dużym zagęszczeniem ludności przebywającej na danym terenie okresowo (np. w ciągu dnia) lub stale. Aglomeracje charakteryzują się dużym przepływem osób i towarów oraz znaczną wymianą usług. W brzmieniu bardziej potocznym aglomeracja jest skupiskiem sąsiadujących ze sobą miast i wsi, które stanowią wspólny organizm, poprzez zintegrowanie lub uzupełnianie się rozmaitych form infrastruktury tych miejscowości oraz wzajemne wykorzystywanie potencjałów, którymi te miejscowości dysponują.

Miasto centralne (lub miasta centralne) obszaru metropolitalnego tworzy tzw. hub - centrum rozrządowe całego obszaru, przez które przebiegają wszystkie linie komunikacyjne.

Obszar metropolitalny jest głównym, wielofunkcyjnym ośrodkiem danego regionu, w którym skupiają się funkcje wyższego rzędu: ekonomiczne, naukowe i kulturalne.

Granice obszaru metropolitalnego mogą przekraczać granice jednostek administracyjnych czy państw.

GZM – międzygminny związek obejmujący miasta na prawach powiatu, leżące na obszarze konurbacji śląsko-dąbrowskiej. Dnia 8 czerwca 2007 r. w Rejestrze Związków Międzygminnych pod pozycją 284 dokonano oficjalnej rejestracji Związku.

Rzeszów (łac. Resovia, czes. Řešov, jid. רײַשע, ros. Жешув, ukr. Ряшiв, niem. Reichshof) – miasto w południowo-wschodniej Polsce, stolica województwa podkarpackiego oraz diecezji rzeszowskiej. Rzeszów stanowi powiat grodzki, a także jest siedzibą ziemskiego powiatu rzeszowskiego.

We współczesnym świecie, w krajach rozwiniętych, kontakty między regionami następują właśnie poprzez ich obszary metropolitalne, które pozostają ze sobą w powiązaniach komunikacyjnych i instytucjonalnych.

Rozwijające się obszary metropolitalne tworzą rozległe, gęsto zaludnione i wysoko zurbanizowane obszary zwane megalopolis.

Obszary metropolitalne w Polsce

Według ustawy z 2003 r. obszar metropolitalny jest obszarem wielkiego miasta oraz powiązanego z nim funkcjonalnie bezpośredniego otoczenia, ustalony w koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju.

Amerykańskie Biuro Zarządzania i Budżetu (ang. Office of Management and Budget, OMB) sporządziło formalną definicję obszarów metropolitalnych, które są wyznaczone według granic hrabstw (z wyjątkiem regionu Nowej Anglii, gdzie miasta i miasteczka są ważniejszymi jednostkami niż hrabstwa). Te nazywane są "Metropolitan Statistical Areas" (MSA). Jeżeli dane MSA jest dostatecznie duże tak że można podzielić je na mniejsze obszary metropolitalne, wtedy to MSA jest nazywane "Consolidated Metropolitan Statistical Area" (CMSA), a mniejsze obszary "Primary Metropolitan Statistical Area" (PMSA).

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Dwa ostatnie projekty tego dokumentu z 2010 r. i 2011 r. przedstawiają 12 obszarów metropolitalnych:

obszar metropolitalny Warszawy

obszar metropolitalny konurbacji górnośląskiej (Katowice wraz z 13 miastami wchodzącymi w skład Górnośląskiego Związku Metropolitalnego),

obszar metropolitalny Krakowa,

obszar metropolitalny Łodzi,

obszar metropolitalny Trójmiasta (Gdańsk – Sopot – Gdynia z głównym ośrodkiem miejskim w Gdańsku),

obszar metropolitalny Poznania,

obszar metropolitalny Wrocławia,

obszar metropolitalny Bydgoszczy i Torunia,

obszar metropolitalny Szczecina,

obszar metropolitalny Lublina,

obszar metropolitalny Białegostoku

obszar metropolitalny Rzeszowa.

Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 nie wskazuje granic obszarów metropolitalnych, które mają zostać wytyczone przez właściwe zespoły, w skład których będą wchodzić przedstawiciele właściwych resortów, będą także wchodzić przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego: urzędów miast wchodzących w skład obszaru metropolitalnego, urzędów marszałkowskich oraz wojewódzkich jednostek planowania przestrzennego. Dla wyznaczonych wskutek delimitacji obszarów metropolitalnych będą w przyszłości opracowane plany zagospodarowania przestrzennego oraz strategie rozwoju.

Bydgoszcz (łac. Bidgostia, niem. Bromberg) – miasto w północnej Polsce, położone na historycznych Kujawach, nad rzeką Brdą i Kanałem Bydgoskim, którego wschodni fragment graniczy na Wiśle, siedziba Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego oraz Wojewody Kujawsko-Pomorskiego i największe miasto województwa kujawsko-pomorskiego.

Region - umownie wydzielony obszar, względnie jednorodny, różniący się od terenów sąsiednich cechami naturalnymi bądź nabytymi na przestrzeni dziejów.

W ramach programu ESPON zidentyfikowano obszary funkcjonalne FUA (ang. Functional Urban Area), gdzie wyróżniono Europejskie Metropolitalne Obszary Wzrostu MEGA (ang. Metropolitan European Growth Areas). Wśród MEGA wydzielono 4 charakterystyczne kategorie metropolii. Do takich obszarów zaliczono 8 ośrodków w Polsce:

Białystok (białorus. Беласток, ros. Белосток, lit. Balstogė, esp. Bjalistoko, jid. ביאַליסטאָק) – miasto wojewódzkie w północno-wschodniej Polsce, w Nizinie Północnopodlaskiej leżące nad rzeką Białą. Jest miastem na prawach powiatu, stolicą województwa podlaskiego i siedzibą władz ziemskiego powiatu białostockiego.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

potencjalna metropolia europejska (III rzędu, ang. potential MEGA)

Warszawa

słabo wykształcone metropolie europejskie (IV rzędu, ang. weak MEGA)

Kraków

Katowice (konurbacja górnośląska)

Trójmiasto (Gdańsk–Gdynia–Sopot)