Obwód archangielski - Polski Serwis Naukowy

Krajobraz rejonu plesieckiego

Wyspy Sołowieckie, w tle klasztor prawosławny

Dwina

Burunduk – jeden z przedstawicieli lokalnej fauny

Niedźwiedź polarny w osadzie Warandej w Nienieckim OA

Diagram pokazujący wielkość opadów i temperatury w regionie na przykładzie jego stolicy – Archangielska

Obwód archangielski (ros. Архангельская область) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej.

Zjednoczona Rosja (powszechnie, błędnie nazywana Jedna Rosja) (ros Единая Россия) – największa partia polityczna w Federacji Rosyjskiej, obecnie w posiadaniu 238 z 445 miejsc w Dumie Państwowej. Określa się jako partia konserwatywna i popiera politykę administracji prezydenta Dmitrija Miedwiediewa, jest także zapleczem politycznym premiera Rosji, Władimira Putina. Partia została założona 2 grudnia 2001 na zjeździe scalającym trzy organizacje partyjne: Jedność (z liderem Siergiejem Szojgu), Ojczyzna (z liderem Jurijem Łużkowem) i Cała Rosja (z lider Mintimierem Szajmijewem), powstała z niej nowa Wszechrosyjska Polityczna Partia Jedność i Ojczyzna – Jedna Rosja.
Rosyjska Północ – obszar kulturowy obejmujący cztery regiony Federacji Rosyjskiej: Republikę Karelii, obwód archangielski, obwód wołogodzki i obwód murmański. Termin Rosyjska Północ pojawił się na przełomie XIX i XX wieku, gdy rosyjscy uczeni odkryli, że miejscowa ludność przekazywała sobie z pokolenia na pokolenie w formie ustnej staroruskie podania, legendy, byliny i pieśni. Zauważono też, że w architekturze północnej przetrwało do naszych czasów wiele staroruskich technik budowlanych, które popadły w zapomnienie w innych regionach Rosji. Tradycje ugrofińskie, staroruskie i monastyczne rozwijały się w izolacji w warunkach surowego klimatu, tworząc odrębną kulturę Rosyjskiej Północy.

Geografia

Położenie i powierzchnia

Obwód leży w północno-zachodniej części Rosji, w północnej części Niziny Wschodnioeuropejskiej. Obwód ma dostęp do licznych akwenów: Morza Białego, Morza Barentsa, Morza Peczorskiego i Morza Karskiego.

Na terenie obwodu znajduje się przylądek Fligely, uważany za najbardziej na północ wysunięty punkt Eurazji (81°51′N, 59°14′E) i mys Żełanija, będący położoną najdalej na wschód częścią Europy.

Region (włączając Nieniecki Okręg Autonomiczny) ma powierzchnię 587.400 km² i graniczy z obwodem kirowskim, obwodem wołogodzkim, Republiką Karelii i republiką Komi.

Mors (koń morski, łac. Odobenus rosmarus) – duży gatunek drapieżnego ssaka morskiego, jedyny współcześnie żyjący przedstawiciel dawniej licznej w gatunki rodziny morsowatych (Odobenidae) i jedyny gatunek z rodzaju Odobenus. Mors pełnił ważną rolę w życiu ludzi z Arktyki, którzy polowali na niego dla mięsa, skór, tłuszczu, ciosów i kości.
Wieczna lub wieloletnia zmarzlina, zwana też czasem wieczną marzłocią lub marzłocią trwałą lub zlodowaceniem podziemnym lub (ang.) permafrostem – zjawisko trwałego (minimum dwa kolejne lata) utrzymywania się części skorupy ziemskiej w temperaturze poniżej punktu zamarzania wody niezależnie od pory roku. Powstaje w warunkach suchego i jednocześnie zimnego klimatu (o średniej temperaturze powietrza poniżej -11 stopni Celsjusza). Obejmuje około 4/5 Alaski, większość północnej Kanady i ²/3 Syberii (ciągła zmarzlina występuje prawie wyłącznie we wschodniej Syberii, w zachodniej jest obecna tylko na północnym wybrzeżu oceanu). Ciągła zmarzlina sięga aż do północnej Mongolii, punktowo występuje też w Górach Skandynawskich i w Grenlandii. Natomiast nieciągłe zmarzliny zajmują także większość Tybetu, są też znane z Alp.

Północna część obwodu leży na obszarze wiecznej zmarzliny.

W skład obwodu wchodzą także arktyczne archipelagi Ziemia Franciszka Józefa oraz Nowa Ziemia.

Przynależność administracyjna

Pod względem administracyjnym obwód wchodzi w skład utworzonego w 2000 Północno-Zachodniego Okręgu Federalnego.

Hydrologia

Przez teren obwodu płynie ok. 70 tys. większych i mniejszych cieków wodnych, o łącznej długości ok. 275 tys. km. Największymi rzekami są: Dwina (wraz z Suchoną i Jugiem), Onega, Peczora, Miezień, Wyczegda, Pinega i Waszka. Spośród nich największe znaczenie dla żeglugi posiada Dwina.

Rodina (ros. Партия "РОДИНА") Rodina - Związek narodowo-patriotyczny - jedna z czterech największych partii w Dumie Federacji Rosyjskiej. Jest to koalicja 30 ugrupowań nacjonalistycznych i lewicowych powołana w sierpniu 2003 przez Dmitrija Rogozina. Program tej partii łączy w sobie elementy nacjonalizmu i socjalizmu. W 2003 w wyborach do Dumy zdobyła 9,2 % głosów, wprowadzając 37 parlamentarzystów. Komentatorzy przypuszczają, że ugrupowanie to zostało powołane z inspiracji Władimira Putina, aby odebrać część elektoratu komunistom. W 2006 weszła w skład Sprawiedliwej Rosji.
Jug (ros. Юг) – rzeka na północy europejskiej części Rosji po połączeniu z Suchoną tworzy Dwinę. Źródła w Uwałach Północnych. Nazwa pochodzi z języka fińskich mieszkańców jej dorzecza i oznacza rzekę (fin. joki).

Duża część wód zmagazynowana jest w postaci bagien.

Roślinność

Obszar regionu leży w strefie lasów iglastych północnych oraz strefie tundry, jedynie powierzchnię wysp arktycznych Nowej Ziemi i Ziemi Franciszka Józefa stanowią obszary pustyń lodowych.

Lasy zajmują ponad 50% powierzchni obwodu. W strefie tajgi najszerzej rozprzestrzenionym gatunkiem jest świerk, drugie miejsce zajmuje sosna. Jodła i modrzew spotykane są tylko na wschodzie regionu. Tundrę porastają typowe dla tej formacji roślinnej gatunki: głównie rozmaite mchy, porosty, krzewinki oraz nieliczne rośliny kwiatowe, a także pojedyncze karłowate formy brzóz i wierzb.

Jeleń – zwyczajowa nazwa kilku rodzajów zwierząt z rodziny jeleniowatych. Mianem tym określa się gatunki należące do rodzajów: Cervus, Blastocerus, Ozotoceros, Odocoileus i inne. W Polsce mianem tym określa się jelenia szlachetnego.
Piotr I Aleksiejewicz Wielki, Пётр I Алексеевич (ur. 30 maja/9 czerwca 1672 w Moskwie, zm. 28 stycznia/8 lutego 1725 w Sankt Petersburgu). Syn Aleksego (1645-1676), z dynastii Romanowów.

Fauna

Świat zwierzęcy obwodu jest dość ubogi. Ze ssaków w strefie tundry i na wybrzeżach żyją m.in. niedźwiedź polarny, mors, kilka gatunków fok (np. foka wąsata), a strefie lasów: łoś, jeleń, niedźwiedź brunatny, ryś, rosomak, wilk, lis, wiewiórka, norka, bóbr, piżmak, burunduk i zając.

Z ptaków spotkać tutaj można cietrzewie, głuszce, jarząbki, dzięcioły, gile, sikory, a także zapisane w Czerwonej Księdze zagrożone gatunki jak: orzeł-bielik, rybołów, orzeł przedni, żuraw szary i in.

Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.
Tatarzy (nazwa własna: Tatarlar / Татарлар) - grupa ludów tureckich wschodniej Europy i centralnej Azji. Nazwa Tatar pochodzi prawdopodobnie od słowa Tartar - mitologicznego piekła. Ludziom w napadniętej Europie Wschodniej (XIII wiek) stepowi wojownicy wydawali się przybyszami z piekieł. Nazwa się przyjęła i od słowa Tartarzy (przybysze z piekieł) powstała obecna nazwa Tatarzy.

Klimat

Na terenie obwodu archangielskiego panuje klimat umiarkowany chłodny, na większości obszaru – typu kontynentalnego, na północnym zachodzie, gdzie istnieje pewien łagodzący wpływ Golfsztrom u – typu morskiego. W północno-wschodniej części regionu panuje klimat subpolarny. Na obszarze regionu lato trwa krótko i jest chłodne, zaś zima jest długa (na krańcach północno-wschodnich nawet 250 dni) i mroźna, z silnymi wiatrami. Średnia temperatura powietrza w styczniu to ok. –26 °C (cieplej na północnym zachodzie, chłodniej na północnym wschodzie), zaś lipca – +15 °C (cieplej na południu, chłodniej na północy i wybrzeżach). Zimą temperatura potrafi spadać poniżej –50 °C; najniższa temperatura zanotowana w samym Archangielsku, gdzie nie jest najchłodniej, to –45,2 °C. Niekiedy latem bywa nawet powyżej +30 °C (w Archangielsku najwyższa zanotowana temperatura to +34,4 °C).

Dzięciołowate (Picidae) – rodzina ptaków z rzędu dzięciołowych (Piciformes). Obejmuje gatunki leśne, zamieszkujące lasy całego świata poza Australią, Nową Gwineą, Madagaskarem i innymi mniejszymi wyspami.
Klimat kontynentalny – jeden z podstawowych rodzajów klimatu. Kształtuje się w głębi lądu. Wyróżnia się największą dobową oraz roczną amplitudą temperatury powietrza. Lata są upalne, a zimy surowe, mroźne. Wraz ze zwiększaniem się odległości od morza maleje wilgotność powietrza, przeciętne zachmurzenie nieba oraz ilość opadów. Zwiększone jest za to zapylenie powietrza.

Opady występują przez cały rok, jednak największe ich nasilenie ma miejsce w sierpniu. Deszczowymi miesiącami są też lipiec, wrzesień i październik. W sumie w regionie spada 500-600 mm opadów.

Cechą charakterystyczną lokalnego klimatu są częste zmiany pogodowe, spowodowane zmianami kierunków, z jakich napływają masy powietrza.

Ekonomia

Podstawą miejscowej gospodarki jest przemysł. Rolnictwo nie odgrywa większej roli. Duże znaczenie gospodarcze posiadają natomiast miejscowe lasy.

Pogoda to zmienne warunki meteorologiczne na danym obszarze kuli ziemskiej. Ogół zjawisk pogodowych na danym obszarze w okresie wieloletnim (przynajmniej 30 lat) określany jest jako klimat.
Niedźwiedź polarny, niedźwiedź biały (Ursus maritimus) – gatunek dużego ssaka drapieżnego z rodziny niedźwiedziowatych, zamieszkującego Arktykę. Jest drapieżnikiem szczytowym w zasięgu swojego występowania. Grube futro i warstwa tłuszczu chronią go przed zimnem. Półprzezroczysta sierść ma zazwyczaj kolor biały lub kremowy, przez co umożliwia zwierzęciu dobry kamuflaż. Skóra jest w rzeczywistości czarna. Niedźwiedź polarny ma krótki ogon i małe uszy, co pomaga mu redukować utratę ciepła. Stosunkowo mała głowa i długie, zwężające się ku tyłowi ciało nadają mu opływowy kształt przydatny do pływania. Jest ssakiem niemal morskim potrzebującym do przetrwania jedynie kawałka pływającego lodu i żywności znajdowanej w wodzie. Przystosował się do życia na lądzie, morzu i lodzie.

Przemysł

Głównymi gałęziami przemysłu rozwijanymi w regionie są przemysł rybny, leśny i celulozowo-papierniczy, a także maszynowy (w tym zbrojeniowy) oraz wydobywczy.

Głównymi centrami przemysłowymi są duże miasta, zwłaszcza Archangielsk, Kotłas, Siewierodwińsk, Nowodwinsk, Koriażma i Wielsk.

Rolnictwo

Rolnictwo, w gospodarce obwodu, z racji trudnych warunków klimatycznych, nie odgrywa większej roli i produkuje tylko na zaspokojenie części własnych potrzeb regionu. Obszary wykorzystywane rolniczo zlokalizowane są na zachodzie i południu obwodu. Uprawiane są głównie rośliny szybko rosnące, które zdążą wyrosnąć i wydać plon w trakcie relatywnie krótkiego okresu bez mrozów. W regionie istnieje także hodowla bydła typu mleczno-mięsnego oraz zwierząt futerkowych.

Diament – minerał z gromady pierwiastków rodzimych. Nazwa pochodzi od gr. ἀδάμας adamas (dopełniacz ἀδάμαντος adamantos, łac. diamentum) = "niepokonany, niezniszczalny" i nawiązuje do wyjątkowej twardości tego minerału. Jest najtwardszą znaną substancją z występujących w przyrodzie.
Sagi - (islandzkie sögur) staroskandynawskie dzieła epickie o bohaterach i rodach - podróżach Wikingów, migracji na Islandię. Pierwotnie były przekazywane ustnie, później (XIII - XIV w.) spisane na Islandii w języku staronordyjskim (wyjątkiem jest datowana na XII wiek Saga o Gotlandczykach, spisana w języku starogotlandzkim).

Transport

Mimo że sieć utwardzonych dróg jest tutaj dość rzadka, głównym rodzajem transportu stosowanym na terenie obwodu jest transport kołowy. Transport kolejowy ma mniejsze znaczenie z uwagi na to, że kolej dociera tylko do niewielu miejscowości (choć pociągi jeżdżą do Archangielska). Gęsta sieć rzeczna umożliwia wykorzystywanie jej do transportu, zwłaszcza towarów; głównym tego typu szlakiem jest Dwina. Z uwagi na duże odległości znaczenie ma także transport powietrzny. Długa linia wybrzeża podnosi znaczenie transportu morskiego, zaś Archangielsk jest jednym z najważniejszych portów na północy Rosji.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Łoś (Alces alces) – największy współcześnie żyjący gatunek ssaka kopytnego z rodziny jeleniowatych, wyróżniający się charakterystycznym porożem i wyjątkowo długimi kończynami. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Alces. Żyje w podmokłych lasach północnej Eurazji i Ameryki Północnej. Występujący w Polsce podgatunek A. a. alces – łoś europejski jest największą żyjącą w Polsce zwierzyną. Rzadki i chroniony.

Kosmodrom

Start rakiety z kosmodromu Plesieck

Na terenie obwodu, ok. 170 km na południe od Archangielska, w pobliżu miasta Mirny znajduje się ważny rosyjski kosmodrom – Plesieck. Wg zamierzeń ma on się stać głównym tego typu obiektem w Rosji.

Bogactwa naturalne

Na terenie obwodu znajdują się złoża surowców energetycznych: ropy naftowej, gazu ziemnego oraz torfu. Ponadto istnieją tutaj pokłady skał i minerałów wykorzystywanych w budownictwie, m.in. gipsu, wapieni i anhydrytów. Istotne znaczenie mają także występujące tutaj diamenty. Na południu regionu istnieją bogate złoża soli kamiennej.

Eurazja – inaczej zwana Euroazją; największy kontynent na kuli ziemskiej, 54,9 mln km², 4,649 mld mieszkańców (2003), podzielony umownie na Europę i Azję. Termin Eurazja wprowadzono w XIX wieku dla podkreślenia ścisłego połączenia Azji z Europą.
Przemysł maszynowy - jest to produkcja maszyn i sprzętu ciężkiego, zwykle na potrzeby innych gałęzi przemysłu. Przemysł maszynowy jest gałęzią przemysłu ciężkiego. Do przemysłu maszynowego nie zalicza się zwykle produkcji pojazdów, statków, urządzeń AGD, oraz przemysłu zbrojeniowego.

Demografia

Muzeum w Małych Korelach, w pobliżu Archangielska

Ośrodek kosmiczny w Plesiecku

Korielski monastyr w Siewierodwińsku (zdjęcie z ok. 1900 r.)

port lotniczy w Plesiecku

Rzeźba Kosmos-2000 w Mirnym

Cerkiew w Kargopolu

Kościół luterański pw. Św. Katarzyny (Kircha Archangielska)

Klasztor prawosławny na Wyspach Sołowieckich

Promenada wzdłuż Dwiny w Archangielsku

Mapa konturowa obwodu z podziałem administracyjnym (mapa nie obejmuje wchodzących w skład obwodu archangielskiego Nienieckiego Okręgu Autonomicznego i Nowej Ziemi)

Teatr w Archangielsku

Wysokościowiec w Archangielsku

Obwód archangielski zamieszkuje 1.291 400 osób (2006) Liczba mieszkańców obwodu od końca lat 80. systematycznie spada. W 2000 żyło tutaj 1.294.993 osoby, zaś w 1989 populację regionu stanowiło 1.516 321 osób. 1/4 ludności zamieszkuje w stolicy regionu – Archangielsku.

Obwód murmański (ros. Мурманская область) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej, położona na północnym zachodzie europejskiej części kraju.
Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie wschodniej, głównie na Ukrainie (także w krajach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich.

Średnia gęstość zaludnienia to ok. 2,2 os./km².

Statystyki demograficzne

Stan na 2002, wg wyników spisu powszechnego; dane dla obwodu archangielskiego wraz z Nienieckim Okręgiem Autonomicznym. Populacja ogółem: 1.336.539

Wg miejsca zamieszkania:

ludność miejska: 999.591 (74,8%)

ludność wiejska: 336.948 (25,2%)

Wg płci:

mężczyźni: 630.011 (47,1%)

kobiety: 706.528 (52,9%)

liczba kobiet przypadająca na 1000 mężczyzn: 1.121

Wg wieku

przeciętny wiek (dla ogółu populacji): 36,5 lat

przeciętny wiek w miastach: 35,4 lat

przeciętny wiek na wsiach: 39,3 lat

przeciętny wiek mężczyzny: 33,3 lat

przeciętny wiek kobiety: 39,3 lat

Liczba gospodarstw domowych ogółem: 509.035 (zamieszkanych przez 1.302.734 osoby)

liczba gospodarstw domowych w miastach: 379.212 (zamieszkanych przez 975.832 osoby)

liczba gospodarstw domowych na wsiach: 129.823 (zamieszkanych przez 326.902 osoby)

Narodowości

Dane spisowe z 2002 dla populacji 1.294 993 osób, tj. obwodu archangielskiego, bez Nienieckiego Okręgu Autonomicznego. Wymieniono tylko grupy posiadające powyżej tysiąca przedstawicieli.

Rewolucja październikowa – przejęcie przez partię bolszewików władzy w Rosji rozpoczęte w Piotrogrodzie w nocy z 7 na 8 listopada 1917 roku (według obowiązującego wtedy w Rosji kalendarza juliańskiego był to 24 i 25 października – stąd nazwa).
Torf – skała osadowa powstała w wyniku zachodzących w szczególnych warunkach przemian obumarłych szczątków roślinnych, najmłodszy węgiel kopalny. Zawiera mniej niż 60% węgla.

Rosjanie – 1.232 996 osób (95,21%)

w tym Pomorcy – 6289 osób (0,49%)

Ukraińcy – 26.529.osób (2,05%)

Białorusini – 9986 osób (0,77%)

Tatarzy – 3072 osób (0,24%)

Azerowie – 2965 osób (0,23%)

Czuwasze – 1786 osób (0,14%)

o nieustalonej narodowości lub bez poczucia przynależności narodowej – 1554 osób (0,12%)

Niemcy – 1546 osób (0,12%)

Mołdawianie – 1280 osób (0,1%)

Komiacy – 1235 osób (0,1%)

Ormianie – 1133 osób (0,09%)

Wyznania

Zdecydowana większość ludności wyznaje prawosławie. Po okresie ateizacji w czasach ZSRR pozostała duża liczba niewierzących. Z nielicznych mniejszości wyznaniowych żyje tutaj niewielka mniejszość muzułmańska (kilka tysięcy osób), a także małe grupki protestantów różnych (zwykle nowych) wyznań.

Czuwasze (czuwask. чǎвашсем, ros. чуваши, tatar. Çuaşlar, Чуашлар) są narodem pochodzenia tureckiego, zamieszkującym Czuwaską Republikę Autonomiczną oraz w mniejszej liczbie sąsiednie Tatarstan i Baszkirię.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)