Obwód murmański - Polski Serwis Naukowy

Główne pasmo górskie obwodu – Chilbiny w okresie zimowym

Obwód murmański (ros. Мурманская область) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej, położona na północnym zachodzie europejskiej części kraju.

Geografia

Powierzchnia

Obwód murmański zajmuje powierzchnię 144,9 tys. km². Obszar ten to teren górzysty i pagórkowaty. W centrum regionu znajduje się niezbyt wysoki masyw górski o nazwie Chilbiny, którego najwyższy szczyt – Judyczwumczorr wznosi się na wysokość 1191 m n.p.m. Przez teren obwodu płyną liczne rzeki; znajduje się tutaj wiele jezior.

Rosyjska Północ – obszar kulturowy obejmujący cztery regiony Federacji Rosyjskiej: Republikę Karelii, obwód archangielski, obwód wołogodzki i obwód murmański. Termin Rosyjska Północ pojawił się na przełomie XIX i XX wieku, gdy rosyjscy uczeni odkryli, że miejscowa ludność przekazywała sobie z pokolenia na pokolenie w formie ustnej staroruskie podania, legendy, byliny i pieśni. Zauważono też, że w architekturze północnej przetrwało do naszych czasów wiele staroruskich technik budowlanych, które popadły w zapomnienie w innych regionach Rosji. Tradycje ugrofińskie, staroruskie i monastyczne rozwijały się w izolacji w warunkach surowego klimatu, tworząc odrębną kulturę Rosyjskiej Północy.
Szerokość geograficzna (ang. latitude, symbol φ) - jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt pomiędzy lokalną osią pionu a płaszczyzną równika. Wartości szerokości geograficznej rozciągają się między 0° na równiku i 90° na biegunach. Szerokość geograficzna może być północna (N; zobacz: półkula północna) lub południowa (S; zobacz: półkula południowa).

Większą część obszaru obwodu pokrywa tundra i lasotundra, a południe regionu porastają lasy tajgi. Na terenie obwodu istnieją duże obszary bagien.

Około połowy obszaru obwodu (w części północnej) znajduje się na terenie, na którym panuje wieczna zmarzlina.

Położenie geograficzne i granice

Mapa obwodu murmańskiego

Obwód murmański położony jest w północnej Europie; większa część obszaru leży na Półwyspie Kolskim. Zdecydowana większość tych terenów (oprócz krańców południowo-wschodnich) znajduje się za kołem podbiegunowym.

Wieczna lub wieloletnia zmarzlina, zwana też czasem wieczną marzłocią lub marzłocią trwałą lub zlodowaceniem podziemnym lub (ang.) permafrostem – zjawisko trwałego (minimum dwa kolejne lata) utrzymywania się części skorupy ziemskiej w temperaturze poniżej punktu zamarzania wody niezależnie od pory roku. Powstaje w warunkach suchego i jednocześnie zimnego klimatu (o średniej temperaturze powietrza poniżej -11 stopni Celsjusza). Obejmuje około 4/5 Alaski, większość północnej Kanady i ²/3 Syberii (ciągła zmarzlina występuje prawie wyłącznie we wschodniej Syberii, w zachodniej jest obecna tylko na północnym wybrzeżu oceanu). Ciągła zmarzlina sięga aż do północnej Mongolii, punktowo występuje też w Górach Skandynawskich i w Grenlandii. Natomiast nieciągłe zmarzliny zajmują także większość Tybetu, są też znane z Alp.
Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

Od południa region graniczy z autonomiczną rosyjską republiką Karelii, od zachodu – z Norwegią i Finlandią. Z pozostałych stron obwód otoczony jest przez wody Morza Białego i Morza Barentsa.

Przynależność administracyjna

Pod względem administracyjnym obwód murmański wchodzi w skład utworzonego w 2000 Północno-Zachodniego Okręgu Federalnego.

Klimat

Diagram z przedstawionymi temperaturą i opadami w stolicy obwodu – Murmańsku

W południowej części obwodu panuje klimat umiarkowany chłodny typu morskiego, zaś na północy – klimat subpolarny, który jest jednak znacznie łagodzony przez wpływ płynącego w pobliżu ciepłego prądu morskiego – Golfstromu. Ten właśnie prąd sprawia, iż woda w morzu nie zamarza i możliwa jest żegluga przez cały rok, a Murmańsk jest jedynym niezamarzającym rosyjskim portem.

Tatarzy (nazwa własna: Tatarlar / Татарлар) - grupa ludów tureckich wschodniej Europy i centralnej Azji. Nazwa Tatar pochodzi prawdopodobnie od słowa Tartar - mitologicznego piekła. Ludziom w napadniętej Europie Wschodniej (XIII wiek) stepowi wojownicy wydawali się przybyszami z piekieł. Nazwa się przyjęła i od słowa Tartarzy (przybysze z piekieł) powstała obecna nazwa Tatarzy.
Normanowie (st. nord. Norrmaen, ludzie północy) – określenie stosowane w zachodniej Europie dla określenia mieszkańców Skandynawii w okresie ich ekspansji handlowej i terytorialnej w VIII-XII wieku. Od IX wieku Normanowie na podbijanych terenach tworzyli nowe organizacje państwowe, np. Normandię czy Islandię.

Zima w regionie jest surowa, zwłaszcza z dala od wybrzeży morskich, i niezbyt śnieżna. Wcześnie rozpoczyna się okres przymrozków. Średnia temperatura powietrza w miesiącu najchłodniejszym (styczniu) waha się od –8 °C na wybrzeżu do –13 °C, w głębi lądu, a nawet spada jeszcze niżej na obszarach górskich. Najniższa zanotowana w Murmańsku temperatura to –44 °C. Lato jest krótkie i chłodne; średnia temperatura to od +8 °C (na wybrzeżu) do +13 °C wewnątrz kraju.

Gleby bielicowe – ubogie gleby z klasy gleb bielicoziemnych, wytworzone na piaskach, zawierające w profilu poziomy diagnostyczne albic i spodic, o budowie profilu Ol-Of-Oh-AEes-Bh-Bfe-C.
Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) – świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej (jako pracownicy, przedsiębiorcy, rolnicy i in.) albo utraciły ją w znacznym stopniu oraz nie dysponują innymi źródłami dochodu gwarantującymi możliwość utrzymania się. Podstawową cechą świadczenia emerytalnego jest brak jego ekwiwalentności w stosunku do wartości składek z tytułu ubezpieczenia społecznego płaconych przez czas aktywności zawodowej.

Opady w regionie mają głównie postać deszczu; największe ich nasilenie występuje w sierpniu. Rocznie na terenie obwodu notuje się średnio ok. 400 mm opadów.

Położenie na tak wysokiej szerokości geograficznej sprawia, iż zimą w regionie panuje noc polarna, a latem – dzień polarny.

Hydrologia

Rzeka Kola

Jezioro Umboziero

Jezioro Łowoziero

W nieodległej przeszłości geologicznej teren obwodu był w całości pokryty przez lodowiec i wraz z jego topnieniem na powierzchni ziemi pojawiała się gęsta sieć różnego rodzaju pradolin, tworzonych przez wodę z topniejącego lodu. Z tego też powodu sieć rzeczna pokrywająca obszar obwodu jest gęsta. Tutejsze rzeki z powodu bliskości morza nie osiągają dużych długości – największa rzeka regionu – Ponoj ma 426 km długości. Topniejący lodowiec pozostawił zagłębienia, w których powstały liczne jeziora, spośród których największym jest Imandra (powierzchnia 876 km²).

Łoś (Alces alces) – największy współcześnie żyjący gatunek ssaka kopytnego z rodziny jeleniowatych, wyróżniający się charakterystycznym porożem i wyjątkowo długimi kończynami. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Alces. Żyje w podmokłych lasach północnej Eurazji i Ameryki Północnej. Występujący w Polsce podgatunek A. a. alces – łoś europejski jest największą żyjącą w Polsce zwierzyną. Rzadki i chroniony.
Saamowie (Saami lub Sámi), Lapończycy – lud zamieszkujący Laponię – krainę historyczno-geograficzną w Europie Północnej, obecnie w granicach: Norwegii, Finlandii, Rosji oraz Szwecji. Lapończycy to pierwotna ludność całej Skandynawii.

Poza wodami powierzchniowymi na terenie obwodu istnieją bogate zasoby wód podziemnych.

Część wód jest uwięziona w ziemi z powodu wiecznej zmarzliny, występującej na ok. połowie obszaru obwodu murmańskiego.

Rzeki

Największymi rzekami regionu są (w kolejności alfabetycznej):

Jokanga

Kola

Łotta

Niwa

Ponoj

Purnacz

Strielna

Tułoma

Tumcza

Umba

Warzuga

Worona

Dzięki korzystnemu ukształtowaniu powierzchni połączonemu z dużą ilością cieków wodnych istotne znaczenie w gospodarce rejonu odgrywa hydroenergetyka. Łączna moc miejscowych elektrowni wodnych od początku XXI wieku wynosi ok. 3 mld. kWh/rok.

Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie wschodniej, głównie na Ukrainie (także w krajach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich.
Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1918. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.

Jeziora

Największe jeziora (w kolejności alfabetycznej):

Czudziawr

Imandra

Jenoziero

Kanoziero

Łowoziero

Umboziero

Gleby

Na terenie obwodu przeważają typy gleb nie przedstawiające znaczenia pod względem rolniczym. Zaliczą się do nich gleby bielicowe, bielicowe iluwialno-humusowe i bielicowe tundrowe. Na południu przeważają gleby bielicowe bagienne, a na zachodzie – bagienne.

Torf – skała osadowa powstała w wyniku zachodzących w szczególnych warunkach przemian obumarłych szczątków roślinnych, najmłodszy węgiel kopalny. Zawiera mniej niż 60% węgla.
Czuwasze (czuwask. чǎвашсем, ros. чуваши, tatar. Çuaşlar, Чуашлар) są narodem pochodzenia tureckiego, zamieszkującym Czuwaską Republikę Autonomiczną oraz w mniejszej liczbie sąsiednie Tatarstan i Baszkirię.

Świat roślinny

Tajga

Pod względem roślinnym obszar obwodu stanowi na północy tundra, ku południowi przechodząca w lasotundrę, a na południu – tajga.

Na północy obwodu praktycznie nie ma drzew, nie licząc form karłowatych brzozy i osiki. Im dalej na południe, tym częściej spotykane są wysokie drzewa: głównie świerki, rzadziej też sosny. Na południu regionu ciągną się wielkie połacie lasów północnych – tajgi.

Na obszarze tundry rosną głównie różne gatunki mchów i porostów. Tundra rodzi także wiele jadalnych owoców: jagody, moroszki, borówki (bagienne), brusznice, żurawiny i in.

Nikiel (Ni, łac. niccolum) - pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Został odkryty w roku 1751 przez Cronstedta. W 1804 otrzymano go po raz pierwszy w stanie czystym. Przed naszą erą był używany w stopach z miedzią i cynkiem.
Porosty (łac. Lichenes) – tradycyjna nazwa licznej grupy grzybów (ponad 20% wszystkich gatunków grzybów (Fungi), określanych jako zlichenizowane, tworzących obligatoryjne symbiozy głównie z prokariotycznymi cyjanobakteriami (Cyanobacteria) lub eukariotycznymi zielenicami (Chlorophyta). Jako samodzielna jednostka taksonomiczna, przestała istnieć w 1981 roku, w wyniku zmian wprowadzonych przez Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Botanicznej. Pojęcie to ujmowane jest obecnie w kategoriach ekologicznych (podobnie jak grzyby mikoryzowe), a nie systematycznych.

Spore obszary regionu (zwłaszcza na południowym wschodzie) stanowią bagna i pokrywa je roślinność typowa dla obszarów podmokłych.

Fauna

Fauna obwodu murmańskiego jest dość uboga, natomiast charakterystyczne jest to, że fauna wodna jest bardziej urozmaicona niż fauna lądowa.

Występują tutaj lisy, kuny, gronostaje, można zobaczyć również wilki i niedźwiedzie brunatne. Licznie występującym gatunkiem są łosie oraz renifery; roi się też od wiewiórek.

Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.
Mewy (Laridae) - rodzina ptaków z rzędu siewkowych. Polska nazwa pochodzi od niemieckiego Möwe. Obejmuje gatunki wodne (mewy, rybitwy i brzytwodzioby) zamieszkujące cały świat.

Z ptaków w tundrze zobaczyć można sowy śnieżne, cietrzewie i głuszce. W lasach żyją m.in. gile, różne gatunki sikorek. Bliskość wybrzeży morskich sprawia, że w obwodzie murmańskim żyją liczne gatunki mew i innych ptaków związanych z morzem.

W wodach morskich i śródlądowych obwodu występują wątłusze (dorsze atlantyckie), morskie okonie, śledzie i różne gatunki pstrągów.

Historia

Obszar obwodu murmańskiego do średniowiecza zaludniony był przez nieliczne ludy ugrofińskie. Być może zapuszczali się tutaj nieliczni rybacy skandynawscy. Ok. XII wieku pojawili się tutaj pierwsi Rosjanie; byli to rybacy mający łowiska na Morzu Białym. Z racji niesprzyjającego osadnictwu klimatu oraz braku (znanych ówcześnie) bogactw rejon ten nie był przedmiotem zainteresowania osadników i aż do początku XX wieku żyło tutaj tylko kilka tysięcy osób, w dużej mierze rdzennej ludności północnej Europy – Lapończyków. Większy napływ osadników z Rosji nastąpił dopiero po założeniu miasta Murmańsk w 1916, jednak dopiero intensywne uprzemysłowienie tych terenów w okresie Związku Radzieckiego spowodowało gwałtowny wzrost zaludnienia. W ciągu 13 lat (1926-1939) liczba ludności tych obszarów wzrosła 13-krotnie (z 22,87 do 291,3 tys.).

Mchy (Bryophyta) – . W rozwoju mchów wyróżnia się dwa następujące po sobie pokolenia: płciowe (gametofit) wytwarzające gametangia (plemnie i rodnie) oraz bezpłciowe (sporofit) wytwarzające zarodniki.
Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

Radzieccy żołnierze zajmujący Petsamo (dziś Pieczenga) w trakcie ofensywy w 1944

Wraz ze wzrostem populacji pojawiła się konieczność utworzenia odrębnej jednostki administracyjnej. Obwód murmański oficjalnie utworzono 28 maja 1938.

Po II wojnie światowej w skład obwodu weszły pewne obszary odebrane Finlandii, m.in. port w Pieczendze (fin. Petsamo).

W okresie powojennym wzrost populacji nie był już aż tak gwałtowny, niemniej jednak na początku lat 80. populacja obwodu przekroczyła milion osób.

Borówka brusznica (Vaccinium vitis-idaea L.), nazywana także borówką czerwoną – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Występuje w umiarkowanej i chłodnej strefie całej półkuli północnej. W Polsce jest pospolita zarówno na niżu, jak i w górach.
Morze Barentsa (nor. Barentshavet), do 1853 Morze Murmańskie – marginalne morze w Oceanie Arktycznym, między Europą Północną, archipelagami Svalbard i Ziemią Franciszka Józefa oraz Wyspą Niedźwiedzią i Nową Ziemią. Na zachodzie łączy się z Morzem Norweskim. Powierzchnia morza 1424 tys. km², średnia głębokość 229 m, głębokość maksymalna 600 m. Objętość 316 tys. km³. Morze znajduje się na szelfie kontynentalnym. Południowo-zachodnia część morza nie zamarza w zimie ze względu na wpływ ciepłego prądu Północnoatlantyckiego. Południowo-wschodnia część morza znana jest jako Morze Peczorskie. Morze Barentsa ma duże znaczenie dla transportu i rybołówstwa – istnieją tutaj ważne porty – Murmańsk (Rosja) i Vardø (Norwegia). Przed II wojną światową, dostęp do Morza Barentsa miała również Finlandia: Petsamo było jedynym wolnym od lodu portem. Poważnym problemem jest radioaktywne zanieczyszczenie morza ze względu na działalność rosyjskiej floty jądrowej i norweskiego zakładu do przetwarzania odpadów radioaktywnych. Ostatnio część morskiego szelfu Morza Barentsa w kierunku Spitsbergenu stała się przedmiotem sporów terytorialnych Rosji i Norwegii (jak również innych państw), głównie z powodu występujących tu znacznych zasobów gazu ziemnego.

Gospodarka

Produkt krajowy brutto obwodu murmańskiego w 2005 wyniósł 149,1 mld rubli, co daje statystycznie 163,3 tys. rub. na mieszkańca.

Podstawą gospodarki jest górnictwo (wydobycie apatytów i nefelinów, rud niklu, miedzi, żelaza). W obwodzie istnieje rozwinięty przemysł rybny, wydobywczy, chemiczny, drzewny oraz hutnictwo (głównie metali nieżelaznych). Mniejsze znaczenie gospodarcze ma hodowla reniferów i myślistwo, które pozostają głównym zajęciem rdzennych mieszkańców obwodu – Lapończyków.

Bagno – obszar o utrzymującym się nadmiernym nawilgoceniu, porośnięty przez roślinność przystosowaną do specyficznych warunków związanych z dużym nawilgoceniem. Bagna bardzo często tworzą się w zagłębieniach terenu we wszystkich strefach klimatycznych świata. Największe przestrzenie zajmują jednak na obszarach pokrytych wieczną zmarzliną (Syberia, północna Kanada) i w strefie równikowej. Poza tym tworzą się w dolinach i deltach dużych rzek, na pojezierzach, na płaskich obszarach bezodpływowych, w nieckach krasowych, w odciętych zatokach morskich i nad brzegami mórz i oceanów. W bagnach w wyniku procesów utleniania związków organicznych tworzy się torf.
Noc polarna - występujące w strefach polarnych zjawisko, kiedy Słońce przebywa pod horyzontem ponad 24 h (Może trwać nawet 6 miesięcy). Kilka warunków przyczynia się do tego, iż noc polarna nie jest tak ciemna jak mogłoby się wydawać. Jak długo Słońce nie jest zbyt nisko pod horyzontem, jego promienie nadal trafiają do wyższych warstw atmosfery, gdzie są rozpraszane i odbijane w kierunku powierzchni ziemi. Powoduje to powstawanie zjawiska zmierzchu. Okres zmierzchu dzielony jest zwykle na trzy przedziały, wg pozycji słońca poniżej horyzontu:

Energetyka

Głównym producentem energii elektrycznej na terenie obwodu jest Kolska Elektrownia Atomowa o mocy 1760 MW. Pozostałe elektrownie i elektrociepłownie mają w porównaniu z nią znacznie mniejszy potencjał i tak druga pod względem mocy Elektrociepłownia Apatycka ma moc 323 MW, a trzecia w kolejności Elektrociepłownia Murmańska tylko 12 MW. Istotną rolę w energetyce odgrywa energia pozyskiwana przez elektrownie wodne. Ich łączna moc na terenie obwodu to 1550 MW, co niemal dorównuje elektrowni atomowej

Klimat umiarkowany – rozległa strefa klimatyczna, dzieląca się na półkuli północnej na chłodniejszą północną i cieplejszą południową i na półkuli południowej na cieplejszą północną i chłodniejszą południową. Średnia roczna temperatura waha się od 0 °C do 10 °C, a opady atmosferyczne występują w różnych porach roku. Charakterystyczną formacją roślinną dla klimatu umiarkowanego w części chłodniejszej jest tajga, natomiast części cieplejszej lasy liściaste i mieszane (kraje Europy Środkowej i południowa, czasem też środkowa część Skandynawii). Pory roku są w tej strefie łatwo rozpoznawalne i wyznaczane przez przebieg temperatury (ciepła, wilgotna wiosna, ciepłe, zazwyczaj suche lato, chłodna, wilgotna jesień i zima z niewykluczonymi opadami śniegu).
Jezioro – naturalny śródlądowy zbiornik wodny, którego występowanie uwarunkowane jest istnieniem zagłębienia (misy jeziornej), w którym mogą gromadzić się wody powierzchniowe, oraz zasilaniem przewyższającym straty wody wskutek parowania lub odpływu. Większość jezior występuje na obszarach zajmowanych niegdyś przez lodowiec. Woda z topniejącego lodowca wypełniała doliny i tworzyła jeziora. Powstanie mis jeziornych wiąże się przede wszystkim z procesami geologicznymi. Zasilanie należy natomiast przede wszystkim od warunków klimatycznych. Jezioro różni się od stawu występowaniem strefy afotycznej – światło nie dociera do dna uniemożliwiając tam rozwój roślinności.

Na terenie obwodu znajduje się unikalna elektrownia, wykorzystująca do produkcji energii pływy morskie (Kisłogubska elektrownia pływowa ros. Кислогубская приливная электростанция), jedyny tego typu obiekt w Rosji.

Turystyka

W ostatnich latach w regionie rozwija się turystyka. Odwiedzający obwód mają możliwość zetknięcia się z nieskażoną przyrodą pozostającą w stanie nietkniętym ludzką ręką.

Pasma górskie Chilbiny jest dość popularnym w północnej Rosji miejscem do uprawiania alpinizmu.

Gleba - biologicznie czynna powierzchniowa warstwa litosfery, powstała ze skały macierzystej pod wpływem czynników glebotwórczych (głównie organizmów żywych, klimatu i wody) i podlegająca stałym przemianom. Gleba składa się z trzech faz:
Ateizm – odrzucenie lub stanowisko, że . W najszerszym znaczeniu jest to brak wiary w istnienie bóstw. Słowo ateizm pochodzi od greckiego ἄθεος – ἀ- (a-, “nie”) + θεός (theos, “bóg”). Określenie to było przypisywane każdemu, kogo uznano za wierzącego w fałszywych bogów, żadnych bogów lub doktryny wchodzące w konflikt z ówczesnymi religiami.

Surowce mineralne

Na terenie obwodu murmańskiego znajdują się liczne złoża surowców mineralnych. Głównymi kopalinami wydobywanymi na terenie obwodu jest apatyt oraz nefelin. Wydobywany w regionie apatyt jest cennym surowcem do produkcji nawozów fosforowych, zaś nefelin wykorzystuje się do uzyskiwania aluminium. Ponadto obszar obwodu jest ważnym źródłem wydobycia rud żelaza; z regionu pochodzi ok. 10% całej rosyjskiej produkcji tego surowca. W regionie znajdują się także liczne złoża rud miedzi i niklu. Na terenie obwodu znajdują się także złoża rud uranowych oraz ogromne zapasy torfu.

Rok – odstęp czasu między dwoma jednakowymi położeniami Ziemi w jej ruchu po orbicie wokół Słońca. Analogicznie można mówić o roku marsjańskim lub wenusjańskim – jest to odstęp czasu między dwoma położeniami planety w jej ruchu po orbicie wokół macierzystej gwiazdy.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Ponadto obwód jest miejscem, gdzie znajdują się liczne źródła skał i kamieni wykorzystywanych w budownictwie i dekoracji, m.in. diorytu.

Na przyległym do lądowego terytorium obwodu szelfie na Morzu Beringa wydobywana jest ropa naftowa; teren ten jest także miejscem zalegania jednych z największych na świecie złóż gazu ziemnego (tzw. Sztokmanowskie złoża gazowe).

Transport

Transport drogowy

Sieć drogowa na terenie obwodu jest słabo rozwinięta w stosunku do obszaru i ludności tej jednostki podziału administracyjnego.

Nawozy mineralne – potocznie zwane nawozami sztucznymi, substancje wydobywane z ziemi i przetworzone lub produkowane chemicznie, wzbogacające glebę w składniki mineralne niezbędne dla rozwoju roślin, poprawiające strukturę gleby lub zmieniające jej kwasowość.
Elektrownia pływowa - rodzaj elektrowni wodnej wykorzystującej regularnie powtarzające się podnoszenie i opadanie poziomu wody w oceanie. Prąd w tego typu elektrowniach wytwarza się dzięki przypływom i odpływom wód mórz i oceanów, które powstają dzięki zjawisku pływowemu, którego przyczyną są siły grawitacyjne Księżyca i Słońca. Pływy powodowane są również przez siłę odśrodkową wywołaną obrotem Ziemi wokół środka ciężkości.

Na terenie obwodu znajduje się ważna droga kołowa M-18 „Kola”, prowadząca z Sankt Petersburga, przez Pietrozawodsk i Murmańsk, aż do granicy norweskiej.

W sumie na terenie regionu znajduje się 2566 km dróg, z czego 2472 km (96,3%) ma utwardzaną nawierzchnię, co daje 17,1 km dróg bitych na 1 tys. km². Spośród 145 wiosek na terenie obwodu drogi o utwardzonej nawierzchni docierają do 106.

Transport kolejowy

Głównym szlakiem kolejowym w obwodzie jest linia łącząca Biełomorsk z Murmańskiem z regionalnymi odgałęzieniami na Ałakurtti, Kowdor, Rewdę, Monczegorsk, Wajengę, Nikiel i Liinachamari.

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.
Białorusini (Беларусы) – naród zamieszkujący w Europie Środkowej i Wschodniej, głównie na terenach dzisiejszej Republiki Białorusi, a także sąsiednich państw: Polski, Litwy, Rosji i Ukrainy. Grupy emigrantów zamieszkują również w USA i Kanadzie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)