Obwodnica Augustowa – planowany fragment drogi krajowej nr 8 oraz drogi ekspresowej nr 61.

Budowa obwodnicy planowana była od 1992, pierwsze opracowania kilku wariantów przebiegu trasy powstały w 1996 roku. W lutym 2007 roku rozpoczęto budowę drogi w wersji przechodzącej przez chronione, m.in. w ramach sieci Natura 2000, tereny doliny Rospudy, co spotkało się ze znacznym nasileniem protestów organizacji ekologicznych. W październiku 2009 roku Rada Ministrów zmieniła przebieg dróg ekspresowych i autostrad tak, aby omijały one obszary cenne przyrodniczo w województwie podlaskim. W rezultacie 29 grudnia 2009 roku została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach dla nowego przebiegu obwodnicy Augustowa.

Warianty trasy

Istniejący obecnie (2007-08) most

Wariant GDDKiA

Przewidziany do realizacji wariant GDDKiA do 24 marca 2009 roku zakładał, że obwodnica rozpocznie się w Augustowie na skrzyżowaniu z drogą nr 61, pobiegnie na północ zachodnią częścią miasta, dalej biegnie w pobliżu granicy lasu, skręca na wschód, wkracza na tereny leśne, przekracza estakadą Dolinę Rospudy w pobliżu wsi Szczeberka, dochodzi do poprzedniej drogi w pobliżu wsi Gatne. Trasa ma długość 17,2 km, z czego 7 kilometrów biegnie przez obszary leśne w tym przez chronione, w ramach sieci Natura 2000 i doliny Rospudy. Nad torfowiskami Doliny Rospudy ma być wybudowana estakada o długości ok. 500 m. Budowa według tego projektu rozpoczęła się w lutym 2007 na obszarze nie obejmującym chronionych obszarów.

Zwolennicy poprowadzenia trasy szybkiego ruchu przez obszar chronionego krajobrazu i obszar specjalnej ochrony ptaków "Puszcza Augustowska" uważają, że straty w ekosystemie będą niewielkie i zostaną zrekompensowane, a pomniejszenie walorów estetycznych jest kwestią gustu, wybór takiej lokalizacji jest według nich najlepszy pod względem minimalizacji kosztów zewnętrznych względem środowiska, natomiast budowa drogi przez Rospudę jest konieczna.

Ponadto projekt zakłada przeprowadzenie obwodnicy w miejscu, w którym występuje najniższa miąższość torfowiska. Podaje się, że torf występuje tam do głębokości 4 metrów, zaś na większości obszaru Doliny Rospudy sięga 20 metrów. Jednak w Chodorkach, przez który przechodziłby wariant alternatywny, w ogóle brak jest torfowiska, a dno wąskiej w tym miejscu doliny zajmują grunty mineralne.

Przeciwnicy budowy obwodnicy przez torfowiska nie negują potrzeby zbudowania obwodnicy, uważają jednak, że w przypadku jej budowy przez dolinę Rospudy ulegnie zniszczeniu jej unikalny ekosystem i proponują inne przeprowadzenie trasy.

Obecnie wariant ten jest nieaktualny, GDdKiA zerwała umowę na budowę obwodnicy.

Wariant przez Raczki

Alternatywna opcja to tzw. "wariant przez Raczki" – analizowany w 2005 r. przez GDDKiA oddział Białystok (wytyczony prawie dokładnie po trasie DW664 i DW655), odrzucony ze względu na konieczność wyburzenia ok. 30 gospodarstw i przebieg przez środek 10 wsi. Droga przecinałaby Rospudę w pobliżu Raczek. GDDKiA krytykując ten wariant, przypisuje jego autorstwo organizacjom ekologicznym, które jednak go wcale nie popierały. Mimo to, właśnie na wariant przez Raczki – jako na najmniej szkodliwy – wskazał raport oceny oddziaływania na środowisko sporządzony dla wszystkich trzech wariantów przez firmę konsultingową DHV w lutym 2009 roku. Po dokładnych analizach okazało się, że liczba wyburzeń będzie niższa niż w forsowanym do tej pory przez GDDKIA wariancie przez torfowisko. Zarazem odrzucono w nim warianty przez Binduszki (tj. przez torfowiska) i przez Chodorki. Wg opinii wójta gminy Raczki trasa wytyczona przez firmę DHV przecina oczyszczalnię ścieków leżącą między Raczkami i Dowspudą ". Rolnicy, których działki ma przeciąć trasa obwodnicy, zapowiadają protesty.

Istniejący obecnie (2007-08) most

Wariant przez Chodorki

"Wariant przez Chodorki" – opracowany przez stowarzyszenie SISKOM w 2006 r., poprowadzony wzdłuż linii wysokiego napięcia i zakładający przekroczenie Rospudy w Chodorkach, w miejscu istniejącego mostu. Droga omijałaby tereny gęsto zabudowane i wymagała wyburzenia jedynie 2-3 gospodarstw. W opracowaniu uwzględniono połączenie budowy obwodnic Augustowa i Suwałk. Według autorów to rozwiązanie tańsze i krótsze od proponowanego przez GDDKiA, spełniające ponadto wszelkie warunki aby uzyskać dofinansowanie ze środków unijnych. Jest to wariant faktycznie popierany przez ekologów i inne organizacje pozarządowe, ale nigdy nie był poważnie analizowany przez GDDKiA oddział Białystok. Według prezesa firmy "Transprojekt Warszawa" Tadeusza Suwary ta "propozycja trasy wokół Augustowa nie omija punktów kolizyjnych, a na jednym etapie przebiega nawet przez środek wsi".

Krytyka i obrona wariantu alternatywnego

Przeciwnicy alternatywnego przebiegu obwodnicy przez Chodorki twierdzą, że także i on posiada liczne wady, w tym wykluczające możliwość jego wdrożenia. Główne argumenty przeciwników to:

1. Przebieg wzdłuż istniejącej drogi wojewódzkiej Nr 655 – odcina dostęp do obiektów budowlanych oraz gruntów położonych wzdłuż drogi. Węzły drogowe zajmą znacznie więcej miejsca niż przewidziano w opracowaniu, w tym obszar lotniska, przebieg przez lub w bliskim sąsiedztwie kilku miejscowości (m.in. Janówka, Mikołajówek, Słoboda, Michaliszki, Sucha Wieś, Kurianki, Chodorki, Stoki, Józefowo, Kierzek, Poddubówek) i konieczność wyburzeń gospodarstw domowych, w opracowaniu nie przewidziano ochrony pobliskich miejscowości przed hałasem
2. Naruszenie istniejących korytarzy ekologicznych będących częścią obszarów chronionych Natura 2000, nie znosi konieczności przecięcia doliny Rospudy
3. Przyjęcie planu alternatywnego odsunie budowę obwodnicy Augustowa w czasie (według szacunków od 8 do 10 lat)
4. Na trasie drogi wystąpi duża liczba torfowisk, oraz siedliska przyrodnicze objęte Załącznikiem I Dyrektywy Siedliskowej: lasy łęgowe i rzeka ze zbiorowiskami włosieniczników na przejściu w Chodorkach. Łączna powierzchnia torfowisk, które ulegną zniszczeniu w pasie drogowym będzie większa niż w wariancie GDDKiA
5. Wymaga wybudowania 41,25 km drogi, 6 węzłów drogowych i co najmniej 21 skrzyżowań bez powiązań z drogą.

Zwolennicy wariantu alternatywnego uważają, że zarzuty jego przeciwników mijają się częściowo z prawdą i nie dotyczą meritum sprawy:

1. "W pasie 150 m od planowanej drogi na całej jej długości jest kilkanaście budynków, z czego tylko dwa trzeba by wyburzyć."
2. "Nie ma możliwości wybudowania obwodnicy Augustowa, tak by całkowicie ominąć Dolinę Rospudy i tereny chronione. – Nigdy tego nie ukrywaliśmy – mówi Małgorzata Znaniecka z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków. – Nasz wariant też wkracza na potencjalne obszary chronione Natura 2000 w dolinie rzeki. Tyle że wariant drogowców wchodzi w obszary Natura 2000 na ponad 6 km, w naszym – na kilkaset metrów. Z przeprowadzonych przez nas w terenie analiz wynika, że liczba siedlisk chronionych gatunków w okolicy Chodorek, gdzie Rospuda jest dużo węższa, jest znikoma."
3. Zdaniem części osób argument o wieloletnim opóźnieniu budowy jest "absurdalny. I podają zupełnie inny termin – maksymalnie sześć lat; od końca 2006 r. obowiązuje specjalna ustawa o drogownictwie. Wyeliminowano konieczność długotrwałych wykupów gruntów i, co najważniejsze, uchwalanie lokalnych planów zagospodarowania przestrzennego przez gminy, w których ma powstać droga."
4. Według opinii doradców rządowych – naukowców skupionych w Państwowej Radzie Ochrony Przyrody – samo przejście wariantu alternatywnego przez Rospudę w Chodorkach może być zrealizowanie bez żadnego uszczerbku dla znajdujących się tam siedlisk przyrodniczych objętych Dyrektywą Siedliskową. Ponadto, jedno z dwóch takich siedlisk, na które powołują się zwolennicy "rządowego" wariantu obwodnicy – rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników – rozmieszczone jest szeroko w całej zachodniej Polsce i wielu regionach wschodniej części kraju. Drugie z wymienionych siedlisk – łęgi olszowe – spotykane jest w całej nizinnej części Polski.
5. Według tej samej opinii Państwowej Rady Ochrony Przyrody potencjalne straty przyrodnicze będą znacznie mniejsze w wariancie "przez Chodorki", niż w wariancie rządowym. Mokradła na trasie wariantu alternatywnego reprezentują bowiem w większości pospolite w Polsce torfowiska topogeniczne, których roślinność nie stanowi chronionych siedlisk przyrodniczych umieszczonych w Załączniku I Dyrektywy Siedliskowej. Natomiast "nie istnieje w Polsce ani w krajach sąsiednich" żadne inne torfowisko o takich cechach i stanie zachowania jak torfowisko soligeniczne, przez które miałby przebiegać rządowy wariant obwodnicy.

Według profesora Aleksandra Sokołowskiego, byłego eksperta GDDKiA, na terenach, przez które ma prowadzić wariant alternatywny, występują 4 gatunki roślin zagrożone wyginięciem oraz 25 chronionych gatunków, z informacji prasowych nie wynika jednak, o jakie gatunki w tym wypadku chodzi. Według Sokołowskiego "jeśli porównamy te dwa warianty przebiegu drogi to okaże się, że wariant ekologów powoduje większe straty w przyrodzie". Ten sam ekspert w 1996 roku postulował objęcie ochroną rezerwatową całego dolnego odcinka doliny Rospudy, wskazując, że jakiekolwiek naruszenie stosunków wodnych w obrębie tutejszego systemu torfowiskowego doprowadzi do zaniku charakterystycznych dla niego zbiorowisk roślinnych na znacznej powierzchni. Według dr Wiktora Kotowskiego z Centrum Ochrony Mokradeł, na trasie wariantu alternatywnego "nie ma żadnej rzadkości. Nie ma roślin z torfowisk, które występują w dolinie Rospudy". Z kolei według mapy sporządzonej przez ornitologów Jacka Udolfa, Pawła Mirskiego, Eugeniusza Pugacewicza i Tomasza Tumiela, w 2006 roku na trasie wariantu "przez Chodorki" oraz w pasie 750 metrów od niego gniazdowało zaledwie 19 par z 9 gatunków ptaków umieszczonych w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej. Natomiast na trasie wariantu rządowego i w analogicznym pasie 750 metrów od niego w tym samym czasie gniazdowały aż 83 pary z 17 gatunków ptaków umieszczonych w tym załączniku.

Porównanie przebiegu tras

Trasa we wszystkich wariantach rozpoczyna się przy skrzyżowaniu drogi krajowej 8 z drogą krajową 61 na przedmieściach Augustowa i początkowy jej przebieg jest taki sam we wszystkich wariantach.

Wersja "oficjalna" skręca wcześnie na północ i biegnie skrajem lasu, okolicach części miasta (dawniej wieś) Wójtowskie Włóki skręca na północny wschód, przecina Dolinę Rospudy, w miejscu gdzie przekracza rzekę dolina ma około 400 m szerokości.

Wersja "przez Chodorki" mijając Wójtowskie Włóki biegnie wzdłuż wsi Janówka, Jabłońskie i kilku mniejszych. Niemal cały dodatkowa długość przez tereny rolnicze. Skręca w pobliżu wsi Jabłońskie na północ, a następnie przechodzi przez północną cześć Suchej Wsi. Droga przecina Dolinę Rospudy w okolicy Chodorek gdzie dolina ma 150 m szerokości. Biegnąc wzdłuż linii wysokiego napięcia droga przechodzi przez Kurianki, Józefowo i Poddubówki gdzie łączy się z planowaną obwodnicą Suwałk.