Ochrona przyrody w Bydgoszczy - Polski Serwis Naukowy

Góra Myślęcińska leżąca w strefie Zespołu Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego

Grądy w północno-zachodniej części Leśnego Park Kultury i Wypoczynku

Uroczysko Zacisze ze źródłem – pomnikiem przyrody

Planty nad Kanałem Bydgoskim

Brda w Opławcu, na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu Zalewu Koronowskiego

Głaz "Wojciech" w Fordonie - pomnik przyrody

500-letni dąb "Bartek" o obwodzie 625cm - najstarsze drzewo w Bydgoszczy

Cypryśnik błotny - pomnik przyrody w parku Kazimierza Wielkiego

Ptaki zimujące na Wiśle w Brdyujściu

Mewy śmieszki na bulwarze nad Brdą

Jaskinia Bajka – unikatowy pomnik przyrody w Gądeczu pod Bydgoszczą

Rezerwat przyrody Wielka Kępa, graniczący z Bydgoszczą

Rezerwat przyrody Las Mariański

Rezerwat przyrody Augustowo

W rezerwacie Dziki Ostrów

Fordoński Przełom Wisły leżący w obrębie kilku obszarów chronionych: parku krajobazowego, jak i obszarów Natura 2000

Dolina Środkowej Noteci i Kanału Bydgoskiego pod Łochowem

Staw Kardynalski w pobliżu rezerwatu Łąki Ślesińskie

Wydma śródlądowa w Puszczy Bydgoskiej na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu Wydm Kotliny Toruńsko-Bydgoskiej

Zbocze Łęgnowskie

Torfowisko – użytek ekologiczny na Osowej Górze w Bydgoszczy

Jedna z Dolinek Fordońskich w obrębie Zbocza Fordońskiego

Wisła w Trzęsaczu, Nadwiślański Park Krajobrazowy

Panorama z uroczyska „Prodnia” w Jarużynie pod Bydgoszczą

Wewnątrz uroczyska „Prodnia” – użytku ekologicznego w gminie Osielsko

Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Ekologicznej

Dzikie zwierzęta w lasach bydgoskich

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Galeria Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Parki Bydgoszczy

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Galeria Puszczy Bydgoskiej

Ochrona przyrody w Bydgoszczy – ogół działań służących zachowaniu różnorodności biologicznej ekosystemów na terenie miasta i w jego otoczeniu oraz zachowaniu ich dla przyszłych pokoleń.

Grąd – wielogatunkowy las liściasty lub mieszany z przewagą grabu i dębu, niekiedy z domieszką lipy drobnolistnej i szerokolistnej, klonu, jawora i świerku. Posiada bogaty podszyt.
Torfowisko (ang. peatland, mire, peat bog, niem. Moor, Moos, Ried, Filz) – jeden z typów mokradeł, siedlisk na tyle uwodnionych, że występuje tam specyficzna roślinność i zachodzą procesy akumulacji osadów organicznych. Jest to teren stale podmokły, o podłożu trudno przepuszczalnym, pokryty zbiorowiskami roślin bagiennych i bagienno-łąkowych. Torfowiska występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego wilgotnego i chłodnego (północna część Eurazji i Ameryki Północnej, a także obszary górskie). Obszary te są cenne pod względem przyrodniczym, można je także wykorzystać gospodarczo – poprzez wydobywanie torfu. Torfowisko przyrasta średnio o 1 mm w ciągu roku.

Flora i fauna miasta Bydgoszczy

Flora

Na obszarze miasta stwierdzono 1237 taksonów, co stanowi ok. 30% roślin naczyniowych Polski. Bydgoszcz nie odbiega w tym od innych dużych miast. W 2002 r. na terenie miasta stwierdzono ok. 30 gatunków pod ścisłą ochroną, 14 pod częściową i 15 zagrożonych. W XX wieku ok. jedna trzecia gatunków podległych ochronie ścisłej zniknęło z Bydgoszczy.

Jeleń – zwyczajowa nazwa kilku rodzajów zwierząt z rodziny jeleniowatych. Mianem tym określa się gatunki należące do rodzajów: Cervus, Blastocerus, Ozotoceros, Odocoileus i inne. W Polsce mianem tym określa się jelenia szlachetnego.
Strumień (strumyk) – mały naturalny ciek wodny, zazwyczaj uchodzący do rzeki. Strumienie płyną w terenie o różnicowanej rzeźbie, w wąskim, płytkim korycie o niewielkim spadku i zlewni na ogół nieprzekraczającej 20 km². W Polsce są najczęściej spotykane na pogórzach i w najwyższych partiach pojezierzy. Strumienie okresowe mogą powstawać po silnych opadach deszczu, roztopach.

Enklawy naturalnej, bądź półnaturalnej szaty roślinnej w obrębie miasta zachowały się głównie na następujących obszarach:

w dolinach: Wisły i Brdy wraz z krawędziami,

w kompleksach leśnych, zwłaszcza w Myślęcinku i Rynkowie,

na wilgotnych użytkach zielonych w Smukale Dolnej.

Bogatym florystycznie obszarem są również Planty nad Kanałem Bydgoskim, gdzie rodzima flora jest bogatsza o około 30%. Wzdłuż tego cieku znaleziono 64 gatunków drzew i krzewów.

Łochowo – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, w gminie Białe Błota, na zachód od Bydgoszczy, przy drodze do Nakła.
Kopciuszek zwyczajny, kopciuszek (Phoenicurus ochruros) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny muchołówek, zamieszkującego w zależności od podgatunku:

Fauna

Najliczniejszą grupę faunistyczną na terenie miasta stanowią ptaki. W 2002 r. w Bydgoszczy stwierdzono obecność 213 gatunków ptaków, z tego 123 to gatunki lęgowe, 91 - zimujące i 108 - przelotne (zalatujace lub przezeń migrujące). W II połowie XX wieku nastąpił znaczny wzrost liczby gatunków; dla porównania w 1936 r. zanotowano ich tylko 77. Największą różnorodność awifauny stwierdzono w Smukale, Parku Myślęcińskim i nad Wisłą w Łęgnowie. Większość ptaków przelotnych widywana jest na Wiśle w Łęgnowie, bądź Fordonie. Gniazda lęgowe obserwuje się przede wszystkim w łęgach nadwiślańskich, Brdyujściu, torze regatowym, Brdzie, Smukale i łąkach Osowej Góry.

Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały . W określeniu europejskości Unii naczelną rolę odgrywają czynniki historyczne i kulturowe oraz wspólna tożsamość i identyfikacja z wartościami demokratycznymi.
Piegża zwyczajna, gajówka piegża, pokrzewka piegża (Sylvia curruca) – mały ptak wędrowny z rodziny pokrzewkowatych, zamieszkujący Europę bez jej części zachodnich i południowych oraz poza północną częścią Półwyspu Skandynawskiego, oraz zachodnią i środkową Azję. Przeloty w kwietniu - maju i sierpniu - wrześniu. Zimuje w środkowej Afryce, na Półwyspie Arabskim i na subkontynencie indyjskim. W Polsce nieliczny (lokalnie średnio liczny) ptak lęgowy.

W okresie lęgowym naczęściej spotykane są:

w centrum miasta: wróbel, gołębie, sierpówka, jerzyk, kopciuszek, szpak, kawka;

w parkach i skwerach, ogrodach: wróbel, mazurek, sikora, zięba, muchołówka, piegża, kulczyk, pleszka, szpak, kowalik, pełzacz, modraszka, sroka, gawron, dzwoniec;

w środowiskach wodnych (np. Brda, oczka wodne): łabędź niemy, kaczka krzyżówka, mewa śmieszka, pliszka siwa, łyska, kokoszka wodna, nurogęś;

w środowiskach leśnych (np. Puszcza Bydgoska, Las Gdański, Myślęcinek itp): zięba, rudzik, kapturka, drozd śpiewak, kos, kowalik, pełzacz ogrodowy, gogatka, sosnówka, dzięcioł, piecuszek.

Do miejsc szczególnej koncentracji ptaków należą przede wszystkim: tzw. "ptasia wyspa" o powierzchni 1 ha w Leśnym Parku Kultury i Wypoczynku, śródmiejski odcinek Brdy oraz Wisła. Na wyspie stawu myślęcińskiego od 1998 r. do lęgów przystępuje rocznie 1700 par mewy śmieszki, które odchowują 3 tys. piskląt. Teren ten zamieszkuje też rzadka rybitwa rzeczna. Brda jest rejonem dużej koncentracji zimowej kaczki krzyżówki oraz łabędzia niemego. Pierwsze osobniki notowano w latach 70. XX w., dzisiaj regularnie spędza tu zimę ok. 500 łabędzi. W okolicy Wisły, Brdyujścia i toru regatowego spotyka się natomiast duże kolonie mewy pospolitej i srebrzystej.

Wysięk (helokren) - miejsce słabego, nieskoncentrowanego wypływu wód gruntowych na powierzchnię terenu. Zazwyczaj woda ta pozbawiona jest odpływu, wskutek tego teren wysięku jest zawilgocony lub zabagniony. Wysączająca się woda powoduje zawilgocenie terenu i nie ma widocznego odpływu na zewnątrz, lecz paruje lub ponownie infiltruje. Stąd wyróżnia się wysięki ewaporacyjne, infiltracyjne i infiltracyjno-ewaporacyjne. Wysięki mogą być stałe lub okresowe.
Wody podziemne – wody, zalegające pod powierzchnią Ziemi na różnych głębokościach, powstałe na skutek różnych procesów geologicznych. Ich łączna objętość wynosi ok. 60 000 tys. km³, co stanowi ok. 4,12‰ ogólnej objętości zasobów hydrosfery Ziemi. Strefa nasycenia wodami podziemnymi nosi nazwę strefy saturacji, i położona jest poniżej strefy nasycenia powietrzem glebowym i innymi gazami czyli strefy aeracji. W strefie aeracji mogą występować wody, ale tylko jako wody zawieszone albo związane (woda higroskopijna, woda błonkowata, woda kapilarna). Miejsce wypływu wód podziemnych na powierzchnię w zależności od obfitości i sposobu wypływu to źródło, młaka, wykap lub wysięk.

Od lat 90. XX w. nowym zjawiskiem stało się zimowanie tysięcy osobników ptaków krukowatych (gawrona, kawki) w Bydgoszczy, na brzegach rzek lub zbiorników wodnych w łęgach, olsach, na wysokich drzewach liściastych. Rano i wieczorem obserwuje się przeloty stad tych ptaków z żerowisk na noclegowiska. Główne miejskie noclegowiska zlokalizowane są na wyspie przy ul. Spornej oraz w Łęgnowie.

Olsza czarna (Alnus glutinosa Gaertn.) – gatunek drzewa należącego do rodziny brzozowatych. Olsza czarna to jedno z ważniejszych drzew wilgotnych zarośli nadbrzeżnych i lasów łęgowych niżu. Rośnie prawie na całym obszarze Europy, a także na niektórych obszarach Azji i w północno-zachodniej Afryce. W górach i na żwirowiskach rzecznych ustępuje miejsca olszy szarej.
Rezerwat przyrody Wielka Kępa Ostromecka – rezerwat leśny o powierzchni 27,6 ha, położony w województwie kujawsko-pomorskim, powiecie bydgoskim i gminie Dąbrowa Chełmińska.

Otaczające Bydgoszcz lasy zamieszkują również licznie ssaki. Na terenie okręgu PZŁ Bydgoszcz stwierdzono ok. 22 tys. saren, 10 tys. zająców, lisy (6,7 tys.), dziki (5,3 tys.), jelenie (3,7 tys.), daniele (772) oraz łosie (3). W ostatnich latach wzrasta populacja jenota, lisa, dzika, a maleje łosia i zająca. Bobra spotyka się w okolicach Janowa. Dziki widywane są na Osowej Górze i w Fordonie. Jenot był obserwowany na Czyżkówku, Łęgnowie i Jarach, zaś borsuki w Fordonie w okolicy Doliny Śmierci. Piżmak jest mieszkańcem Łęgnowa, zaś dawniej spotykany był w okolicach Kanału Bydgoskiego.

Obszar Chronionego Krajobrazu Wydm Kotliny Toruńsko-Bydgoskiej - obszar chronionego krajobrazu, położony w środkowej części województwa kujawsko-pomorskiego.
Łoś (Alces alces) – największy współcześnie żyjący gatunek ssaka kopytnego z rodziny jeleniowatych, wyróżniający się charakterystycznym porożem i wyjątkowo długimi kończynami. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Alces. Żyje w podmokłych lasach północnej Eurazji i Ameryki Północnej. Występujący w Polsce podgatunek A. a. alces – łoś europejski jest największą żyjącą w Polsce zwierzyną. Rzadki i chroniony.

Zróżnicowanie flory

Bydgoszcz i jej okolice według podziału na krainy przyrodniczo-leśne zaliczana jest do Krainy Wielkopolsko-Pomorskiej (kraina borów mieszanych świeżych z domieszką dębu i buka).

Fitogeograficznie miasto położone jest w Dziale Bałtyckim Prowincji Środkowoeuropejskiej, na pograniczu dwóch krain:

Pomorskiego Południowego Pasa Przejściowego, w Poddziale Pasa Równin Przymorskich i Wysoczyzn Pomorskich,

Krainie Wielkopolsko-Kujawskiej, w Poddziale Pasa Wielkich Dolin.

Granica dwóch dużych jednostek geobotanicznych: Pasa Równin Przymorskich i Wysoczyzn Pomorskich oraz Pasa Wielkich Dolin przebiega wzdłuż północnego zbocza Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej, w północnej części miasta. Zbocze to jest również granicą dwóch makroregionów fizyczno-geograficznych: Pojezierza Pomorskiego (314) i Pojezierza Wielkopolskiego (315) oraz jednym z najbardziej atrakcyjnych krajobrazowo i zróżnicowanych ekologicznie mikroregionów w Bydgoszczy i okolicy.

Dolina Fordońska (314.83) - niewielki mezoregion fizycznogeograficzny w północnej Polsce, stanowiący południową część Doliny Dolnej Wisły. Region graniczy od zachodu z Wysoczyzną Świecką, od południa z Kotliną Toruńską, od wschodu z Pojezierzem Chełmińskim a od północnego wschodu z Kotliną Grudziądzką. Dolina Fordońska leży w całości w obrębie woj. kujawsko-pomorskiego i bierze swą nazwę od Fordonu, dawnego miasta, obecnie dzielnicy Bydgoszczy.
Zawilec gajowy (Anemone nemorosa L.) – gatunek byliny należącej do rodziny jaskrowatych. Geofit, który masowo zakwitając podczas przedwiośnia ozdabia lasy liściaste i mieszane w niemal całej Europie. Jest rośliną trującą. W przeszłości był wykorzystywany w medycynie ludowej i weterynarii. Gatunek bardzo zmienny. Niegdyś wyróżniano podgatunki występujące poza Europą, sięgające po Daleki Wschód i Amerykę Północną. W przedstawionym tu ujęciu stanowią one jednak odrębne gatunki zgodnie m.in. z Germplasm Resources Information Network (GRIN).

Następstwem granicznego położenia Bydgoszczy w systemie podziału regionów geobotanicznych jest znaczne zróżnicowanie szaty roślinnej w mieście i okolicy:

bory sosnowe porastające obszary wydmowe na południe od miasta,

lasy mieszane na wysoczyznach na północ od miasta,

roślinność kserotermiczna na skarpach doliny Wisły i Brdy oraz na obszarach piaszczystych teras pradoliny Noteci-Wisły,

łąki i torfowiska w pradolinie Noteci i Kanału Bydgoskiego (na zachodzie) oraz na rozległych obszarach łąk nadnoteckich na południowy zachód od miasta,

lasy łęgowe na terenach zalewowych doliny Wisły, na dawnych wyspach (kępach) wiślanych: Wielkiej i Małej, w Brdyujściu i dolinie Brdy.

Do tego dochodzi zróżnicowanie fizyczno-geograficzne regionów otaczających miasto z każdej ze stron świata. Dlatego wokół Bydgoszczy następuje wyjątkowe nagromadzenie różnych, ścierających się ze sobą, zarówno charakterem, ukształtowaniem terenu, jak i środowiskiem biologicznym rejonów geograficzno-przyrodniczych. Poszczególne, różniące się między sobą ekosystemy chronione są poprzez różne formy ochrony przyrody: strefach włączonych do sieci Natura 2000, parku krajobrazowym, obszarach chronionego krajobrazu, rezerwatach przyrody, użytkach ekologicznych, pomnikach przyrody, lasach ochronnych.

Natura 2000 – program utworzenia w krajach Unii Europejskiej wspólnego systemu (sieci) obszarów objętych ochroną przyrody. Podstawą dla tego programu są dwie unijne dyrektywy: Dyrektywa Ptasia i Dyrektywa Siedliskowa (Habitatowa). Celem programu jest zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, które uważa się za cenne i zagrożone w skali całej Europy. Wspólne działanie na rzecz zachowania dziedzictwa przyrodniczego Europy w oparciu o jednolite prawo ma na celu optymalizację kosztów i spotęgowanie korzystnych dla środowiska efektów. Jednolite prawo powinno ułatwić współdziałanie wielu instytucji zajmujących się ochroną przyrody stale i tych dla których jest to działanie oboczne. Zadanie i cel rangi europejskiej powinno łatwiej uzyskać powszechną akceptację społeczną, tym bardziej że poszczególne kraje członkowskie są zobowiązane do zachowania na obszarach wchodzących w skład sieci Natura 2000 walorów chronionych w stanie nie pogorszonym, co wcale nie musi wykluczać ich gospodarczego wykorzystania.
Pomnik przyrody – termin ten został wprowadzony przez Aleksandra von Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku, co dało początek kierunkowi konserwatorskiemu w ochronie przyrody.

Bydgoszcz w systemie obszarów chronionych

Bydgoszcz z racji położenia w miejscu połączenia wielkich dolin i pradolin rzecznych, otoczona pierścieniem lasów - zajmuje ważne miejsce w krajowym systemie obszarów chronionych (European Ecological Network). W systemie tym obszary wyższej rangi (węzły ekologiczne) łączą się ze sobą poprzez korytarze ekologiczne. Taki system przeciwdziała niekorzystnemu rozczłonkowaniu terenów przyrodniczo cennych, a korytarze służą migracji fauny i flory, są też szlakami wymiany materii nieożywionej.

Gatunek zagrożony – w znaczeniu ogólnym to gatunek w większym lub mniejszym stopniu zagrożony wyginięciem, w wąskim znaczeniu to jedna z kategorii zagrożenia stosowanych do klasyfikacji gatunków zagrożonych wyginięciem.
Bogatka, sikora bogatka (Parus major) – niewielki, częściowo wędrowny ptak z rodziny sikor, zamieszkujący w zależności od podgatunku (podgatunki niekiedy wyodrębniane w osobne gatunki):

W rejonie aglomeracji Bydgoszczy znajdują się dwa korytarze ekologiczne o znaczeniu międzynarodowym: Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka oraz Dolina Dolnej Wisły. Od pradoliny wzdłuż Doliny Brdy odchodzi jeszcze korytarz ekologiczny o znaczeniu krajowym, zapewniający połączenie z Borami Tucholskimi - ważnym węzłem o znaczeniu międzynarodowym.

Gwiazdnica wielkokwiatowa (Stellaria holostea L.) – gatunek rośliny z rodziny goździkowatych. Występuje dziko w Europie, północnej Afryce, Małej Azji i na Syberii. W Polsce gatunek pospolity.
Polski Związek Łowiecki – ogólnokrajowa organizacja zrzeszająca polskich myśliwych i koła łowieckie. Jego geneza sięga XIX wieku i działalności pierwszych na ziemiach polskich towarzystw łowieckich. Utworzony w 1923 roku w Warszawie Centralny Związek Polskich Stowarzyszeń Łowieckich, przekształcił się w Polski Związek Stowarzyszeń Łowieckich (1929 r.), a następnie przyjął nazwę Polski Związek Łowiecki (1936 r.).

Fakt położenia miasta w rozgałęzieniu korytarzy ekologicznych podnosi znaczenie zabiegów, mających na celu ochronę środowiska i przyrody w Bydgoszczy i jej okolicach.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)