Odłupek - Polski Serwis Naukowy

Odłupek odpadkowy

Odłupek

Odłupek – fragment surowiaka oddzielony na skutek intencjonalnego uderzenia. Powstaje poprzez uderzenie tłuczkiem w odpowiednio dobraną płaszczyznę surowiaka, zwaną piętą lub podstawą uderzeń. W momencie oddzielenia odłupka na surowiaku pojawiał się jego negatyw (powierzchnia negatywowa). Surowiak stawał się odtąd rdzeniem.

Człowiek neandertalski, neandertalczyk (Homo neanderthalensis) – wymarły gatunek hominida z rodzaju Homo, przez niektórych klasyfikowany jako podgatunek Homo sapiens. Żył od ok. 400 000 do ok. 24 500 lat temu.

W paleolicie pojawił się człowiek zdolny wytwarzać narzędzia, a te stopniowo dały mu coraz większą przewagę nad zwierzętami. Narzędzia były początkowo bardzo prymitywne i nieobrobione, z czasem coraz mniej przypominały przypadkowo znaleziony kamień, a coraz bardziej pieczołowicie obrobiony sprzęt użytkowy.

Oddzielony na skutek intencjonalnego uderzenia odłupek charakteryzuje się trzema zasadniczymi płaszczyznami, którymi są:

płaszczyzna górna (strona górna), która jest naturalną płaszczyzną surowiaka, jeżeli odłupek oddzielono jako pierwszy od danego rdzenia (tzw. odłupek degrosisażowy, lub powierzchnią negatywową po poprzednio oddzielonych odłupkach z tego samego rdzenia z widocznym negatywem sęczka i fal odbicia, albo oboma powierzchniami łącznie. Krawędzie dzielące poszczególne negatywy lub też oddzielające negatywy od powierzchni naturalnych zwą się burtami lub graniami międzynegatywowymi;

płaszczyzna dolna (strona dolna lub pozytywowa), którą dany odłupek przylegał do rdzenia. Płaszczyzna ta ma typowe cechy przełamu intencjonalnego, tj. sęczek z zaznaczonym niekiedy stożkiem uderzenia i występującymi często skazami oraz fale odbicia wskazujące na kierunek odbicia. Linia przedłużająca kierunek odbicia, która przechodzi przez punkt uderzenia i dzieli sęczek na dwie części, zwana jest osią odłupka;

piętka, która jest fragmentem pięty (płaszczyzny uderzeń) na rdzeniu, zabranym przez odłupek.

Odłupki dzielimy pod względem metrycznym na:

odłupki, których długość jest równa lub mniejsza od dwu szerokości;

wióry, których długość jest większa od dwu szerokości i krawędzie boczne przynajmniej w części są równoległe.

Wśród odłupków możemy wydzielić:

narzędzia nieretuszowane (lub użytkowane) bez wtórnej obróbki (retuszu);

półsurowiec przeznaczony do dalszej przeróbki na narzędzia;

odłupki odpadkowe, nie odpowiadające - w danej konkretnej sytuacji - dwom pierwszym kategoriom.

Odłupki znajdowane są na stanowiskach archeologicznych kultur środkowego paleolitu: klaktońskiej, lewaluaskiej, tejackiej i mustierskiej. Odłupki spotykane są też w kulturze aszelskiej, często też występują razem z pięściakami. Odłupki wytwarzał m.in. Homo erectus i neandertalczyk.