Oddział Marcina Borelowskiego - Polski Serwis Naukowy

Oddział Marcina Borelowskiego "Lelewela" – partia powstańcza okresu powstania styczniowego, operująca na terenie Lubelszczyzny i Podlasia.

Dowódcą oddziału był Marcin Borelowski ps. Lelewel, programowo związany z millenerami, od 1862 związany jednak ze stronnictwem czerwonych.

Borelowski zajmował się organizowaniem policji narodowej i gromadzeniem broni. Był współorganizatorem patriotycznych manifestacji ludności w Warszawie poprzedzających wybuch powstania styczniowego

Bitwa pod Krasnobrodem – stoczona w czasie powstania styczniowego 24 marca 1863 pod Krasnobrodem przez oddział powstańczy pod dowództwem płk Marcina Lelewela Borelowskiego z kolumną wojsk rosyjskich mjr Ogalina.

Powstanie styczniowe (; zasięgiem objęło tylko ; Wilno zostało spacyfikowane przez oddziały Murawjowa Wieszatiela; po upadku powstania Kraj i Litwa pogrążyły się w żałobie narodowej; w 1867 zniesiono autonomię Królestwa Polskiego, jego nazwę i budżet, w 1869 zlikwidowano Szkołę Główną Warszawską, w latach 1869–1870 setkom miast wspierających powstanie odebrano prawa miejskie doprowadzając je tym samym do upadku, w 1874 zniesiono urząd namiestnika, w 1886 zlikwidowano Bank Polski; skasowano wszystkie klasztory w Królestwie, skonfiskowano ok. 1600 majątków ziemskich i rozpoczęto intensywną rusyfikację ziem polskich; po stłumieniu powstania znaczna część społeczeństwa Królestwa i Litwy uznała dalszą walkę zbrojną z zaborcą rosyjskim za bezcelową i zwróciła się ku pracy organicznej; powstanie przyczyniło się do korzystniejszego niż w dwóch pozostałych zaborach uwłaszczenia chłopów; pozostawiło trwały ślad w literaturze (Orzeszkowa – Nad Niemnem, Dąbrowska – Noce i dnie) i sztuce polskiej (Grottger – Polonia i Lithuania, Matejko – Polonia) XIX i XX wieku w kraju, na Litwie i na Białorusi.

W czasie powstania Borelowski, jako naczelnik wojenny województw lubelskiego i podlaskiego, dowodził jednym z oddziałów i dosłużył się stopnia pułkownika.

24 marca 1863 oddział Borelowskiego został pokonany w bitwie pod Krasnobrodem i w I bitwie pod Chruśliną (30 maja 1863) oraz pod Panasówką (3 września 1863).

We wrześniu 1863 do oddziału Borelowskiego przyłączył się oddział Kajetana Cieszkowskiego ps. Ćwiek".

Województwo podlaskie (biał. Падляшскае ваяводства (Padlašskaje vajavodstva), lit. Palenkės vaivadija) - jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju, w geograficznym środku Europy. Przez jego środek przepływa Narew. Stolicą jest Białystok.

Partia powstańcza - nieregularny oddział powstańczy, oddział wojskowy złożony głównie z ochotników, prowadzący działania o charakterze partyzanckim. Określenie odnosząc się zwykle do polskich oddziałów z okresu powstania listopadowego i styczniowego, cechujących się różnorodnym uzbrojeniem (m.in. drągi i kosy) oraz zmiennym składem osobowym (od kilku do kilku tysięcy ludzi, zwykle jednak niewielkie oddziały, często się rozpraszające i łączące się z innymi w nową partię bądź przyłączające się do innego oddziału).

6 września 1863 dowódca oddziału poległ w bitwie na Sowiej Górze pod Batorzem (Roztocze Zachodnie, woj. lubelskie). Pomnik Borelowskiego i innych poległych powstańców znajduje się na cmentarzu w Batorzu (na terenie pozostałości grodziska wczesnośredniowiecznego). Znajduje się tam również marmurowa tablica w językach węgierskim i polskim upamiętniająca powstańców – ochotników węgierskich.

Bitwa pod Panasówką – jedna z największych bitew powstania styczniowego, stoczona 3 września 1863 pod Panasówką przez oddział (700-800 ludzi) dowodzony przez pułkownika Marcina Lelewela Borelowskiego, do którego dołączył 400 osobowy oddział Kajetana Ćwieka Cieszkowskiego, z wojskami rosyjskimi pod dowództwem majora Sternberga (różne źródła podają od 3000 do 4000 żołnierzy). Oddziały rosyjskie składały się z 5 rot piechoty, szwadronu dragonów i dwóch sotni Kozaków.

Batorz – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie janowskim, w gminie Batorz, nad Porem. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego. Miejscowość jest siedzibą gminy Batorz i składa się z trzech części: Batorz Pierwszy (468 mieszk.), Batorz Drugi (387 mieszk.) i Batorz-Kolonia (127 mieszk.).

Bibliografia

Stefan Kieniewicz Powstanie styczniowe, Warszawa 1972; ISBN 83-01-03652-4.