Odkrycie naukowe - Polski Serwis Naukowy

Odkrycie naukowe – opisana i wiarygodnie dowiedziona eksperymentalnie obserwacja zjawiska fizycznego występującego w naturze, które dotąd nie było jeszcze zauważone. Odkryciem jest więc np. wyodrębnienie nowego związku chemicznego występującego w naturze, znalezienie i opisanie nieznanej dotąd rośliny, czy też zaobserwowanie nowego rodzaju promieniowania lub wreszcie zależności między dwiema wielkościami, które dotąd uważano za niezależne od siebie.

Plemnik, spermatozoid – gameta męska, haploidalna komórka rozrodcza wytwarzana przez gonadę osobnika płci męskiej służące do rozmnażania płciowego. Plemniki występują zarówno u zwierząt, jak i u roślin, choć różnią się budową. U zwierząt plemnik jest zwykle ruchliwy, o długości zależnej od gatunku: od 40, u waleni, do 250 mikrometrów u niektórych chrząszczy (u człowieka długości ok. 50–60 µm).

Otto Hahn (ur. 8 marca 1879 we Frankfurcie nad Menem, zm. 28 lipca 1968 w Getyndze) – niemiecki fizykochemik. Laureat Nagrody Nobla (chemia, 1944) za prace nad rozszczepieniem jądra atomu. Czasem uważany za "ojca" współczesnej technologii jądrowej.

Do odkryć naukowych zaliczają się również odkrycia geograficzne, odkrycia archeologiczne i odkrycia paleoantropologiczne.

Odkrycie jest często mylone z wynalazkiem, który jest nowym rozwiązaniem technicznym nie występującym w naturze takim jak np. żarówka lub tworzywo sztuczne.

Odkrycie może być zarówno przypadkowe – dokonane przy okazji prowadzenia badań skierowanych w zupełnie inną niż odkrycie stronę (np. w ten sposób odkryto promienie X) lub celowe – kiedy sukcesem kończy się program badawczy skierowany od razu na konkretny cel (np. odkrycie pełnej struktury ludzkiego genomu).

Ignacy Filip Semmelweis (węg.: Semmelweis Ignác Fülöp) (ur. 1 lipca 1818 w Budapeszcie, zm. 13 sierpnia 1865 w Döbling koło Wiednia) − austro-węgierski lekarz-położnik, pionier antyseptyki.

Za początek rozwoju nauki można przyjąć pierwsze odkrycia naukowe. Pierwszą nauką sensu stricto była filozofia, jako że w starożytności filozofią nazywano każde zajęcie polegające na rozwijaniu wiedzy.

Historia odkryć naukowych

Tabulae Rudolphinae : quibus astronomicae Johannes Kepler, 1571-1630

Geocentryczny układ Wszechświata wg Klaudiusza Ptolemeusza

P.N.E.

ok. 5000 p.n.e. – pierwsze obserwacje astronomiczne – Mezopotamia i Egipt

ok. 3000 p.n.e. – arytmetyka i geometria – Mezopotamia

ok. 2000 p.n.e. – opis gwiazdozbiorów – Babilonia

Podział roku na 365 dni Egipt

XIV w. p.n.e. – Farmacja – Egipt

VI w. p.n.e. – Twierdzenie matematyczne – Tales z Miletu

V-IV p.n.e. – medycyna – Hipokrates

325 p.n.e. – geometria aksjomatyczna – Euklides

IV/III p.n.e. – botanika – Teofrast

384-322? p.n.e. – prostoliniowe rozchodzenie się światła Euklides

spadanie to ruch przyspieszony Arystoteles

III w. p.n.e. – heliocentryzm – Arystarch z Samos

Odkrycia Archimedesa

prawo Archimedesa

prawa dźwigni

prawa równi pochyłej

hydrostatyka

statyka

rachunek nieskończony

260 p.n.e. – obliczenie obwodu Ziemi Eratostenes

ok. 1 – załamanie światła Kleomenes

ok. 100 – maszyny proste Heron z Aleksandrii

200 – geocentryczny układ budowy świata – Ptolemeusz – Aleksandria

1-1000

1100

1054 – supernowa – Chiny

1200

1220 – zasada równowagi dźwigni – Jordanus

1250 – zjawisko magnetyzmu, własności magnesu – de Maricourt

1300

1325-1382 – związek między drogą, prędkością a przyspieszeniem – Oresmius

Mikołaj Kopernik

1500

1526 – Paracelsus: teoria chorób

1543 – Mikołaj Kopernik: Teoria heliocentryczna

1543 – Vesalius: anatomia człowieka

1552 – Miguel Servet: cyrkulacja płucna

1600

Galileusz

Blaise Pascal

1604 – Galileo Galilei: prawo swobodnego spadku; dowiódł, że arystotelesowska hipoteza, że ciała cięższe ciała spadają szybciej jest nieprawdziwa

1607 – Galileusz konstruuje termoskop. Urządzenie to nie tylko mierzy temperaturę, ale powoduje zmianę w sposobie myślenia. Do tego momentu uważano ciepło i zimno za Arystotelesowskie elementy (płomień, woda, powietrze, i ziemia) (w 1714 fizyk niemiecki Daniel Fahrenheit skonstruował termometr rtęciowy).

1609 – Johannes Kepler: pierwsze dwie zasady Keplera

1610 – Galileo Galilei: Sidereus Nuncius: obserwacje

1614 – John Napier: użycie logarytmu w obliczeniach

1628 – William Harvey: cyrkulacja krwi (krążenie krwi)

1637 – René Descartes: dzieło o metodzie naukowej

1643 – Evangelista Torricelli, asystent Galileusza, buduje pierwszy barometr. Zmiany słupa rtęci obserwowane w urządzeniu Toricelliego pokazują po raz pierwszy, że ciśnienie atmosferyczne zmienia się w czasie.

1644 – René Descartes: geometria analityczna

1648 – Blaise Pascal odkrywa, że ciśnienie atmosferyczne spada z wysokością i twierdzi, że ponad atmosferą musi być próżnia.

1650

1662 – Robert Boyle: prawo gazów doskonałych

1665 – Philosophical Transactions of the Royal Society pierwsze recenzowane czasopismo naukowe

1666 – Newton: prawo powszechnego ciążenia; wszystkie obiekty oddziaływają na siebie grawitacyjnie

1666 – Gottfried Leibniz: rachunek różniczkowy

1672 – Regnier de Graaf odkrył w jajnikach kobiet i samic wielu ssaków kuliste twory obecnie zwane pęcherzykami Graafa

1675 – Leibniz, Newton: rachunek różniczkowy

1676 – Ole Rømer: pierwsze pomiary prędkości światła

1687 – Newton: zasady ruchu Newtona

1700

Benjamin Franklin

1714 – Gabriel Fahrenheit: termometr

1745 – Ewald Jürgen Georg von Kleist: butelka lejdejska

1750 – Joseph Black: ciepło utajone

1751 – Benjamin Franklin: opis wyładowań atmosferycznych

1757 – Albrecht von Haller: neurologia

1766 – Henry Cavendish: wodór

1771 – Karl Scheele: tlen

1785 – William Herschel: mgławica Stożek oraz pierwszy biały karzeł (40 Eridani)

1787 – Jacques Charles: prawo Charles'a prawo gazów doskonałych

1789 – Antoine Lavoisier: zasada zachowania masy

1791 – Luigi Galvani: opublikował „Komentarz o efektach elektrycznych ruchu mięśni" dot. odkrytego zjawiska pobudzenia elektrycznego narządów

1796 – Samuel Hahnemann: homeopatia

1796 – Edward Jenner: szczepienie ochronne

1800

Dymitr Mendelejew

1800 – Alessandro Volta: bateria elektryczna

1801 – Thomas Young dokonał opisu astygmatyzmu

1805 – John Dalton: teoria atomowa w chemii

1808 – Étienne Louis Malus: polaryzacja światła

1811 – Amadeo Avogadro: prawo Avogadra

1811 – Bernard Courtois: jod

1815 – Augustin Jean Fresnel: interferencja i dyfrakcja światła

1818 – Jöns Jacob Berzelius: ciężar atomu

1819 – Hans Christian Oersted: elektromagnetyzm

1820 – Ampère Andrè Marie: odkrył wzajemne oddziaływanie przewodników, przez które przepływa prąd elektryczny (prawo Ampera)

1821 – Thomas Johann Seebeck: zjawisko Seebecka

1827 – Amadeo Avogadro: prawo Avogadra

1827 – Georg Ohm: opór elektryczny

1828 – Jöns Jacob Berzelius: pierwiastek chemiczny tor

1828 – Friedrich Wöhler: synteza mocznika, co spowodowało zmiany w myśleniu o witalizmie

1824 – Carnot: opisał cykl Carnota

1827 – Georg Ohm: Prawo Ohma (elektryczność)

1831 – Michael Faraday: indukcja elektromagnetyczna

1831 – Justus von Liebig: analiza elementarna

1831 – Robert Brown: jądro komórkowe

1833 – Anselme Payen: wyizolował pierwszy enzym enzyme

1833 – Friedlieb Ferdinan Runge: anilina

1834 – William Rowan Hamilton: sformułował zasadę najmniejszego działania (zasada Hamiltona)

1838 – Matthias Schleiden: wszystkie rośliny zbudowane są z komórek

1840 – Henriego Regnault: francuscy chemicy, odkryli Czterochlorek węgla (tetra)

1841 – Rudolf Albert von Koelliker: plemniki

1842 – Christian Doppler: efekt Dopplera, akustyka

1843 – James Prescott Joule: Zasada zachowania energii, pierwsze prawo termodynamiki

Hermann von Helmholtz
(1821-1894)

Heinrich Rudolf Hertz
(1857-1894)

1847 – Hermann von Helmholtz: zasada zachowania energii

1846 – William Morton: odkrycie anestezji

1848 – Lord Kelvin: temperatura zera bezwzględnego

1850

1851 – Rudolf Emanuel Clausius podał jedno ze sformułowań II zasady termodynamiki

1852 – Robert Remak: podział komórkowy

1853 – Ignacy Łukasiewicz: benzyna i nafta; składniki ropy naftowej

1856 – William Perkin: barwnik anilinowy

1858 – Rudolf Virchow: komórki mogą powstać tylko z już istniejących komórek

1859 – Charles Darwin: Teoria ewolucji przez selekcję naturalną

1859 – Gustaw Robert Kirchhoff: prawo promieniowania temperaturowego, analiza spektralna

1861 – ignaz Semmelweis: aseptyka

1863 – Ludwik Pasteur: odkrył zjawisko pasteryzacji

1865 – Gregor Mendel: mendlowskie zasady genetyki (prawa Mendla)

1867 – Joseph Lister: antyseptyka

1869 – Dmitrij Iwanowicz Mendelejew: układ okresowy pierwiastków

James Clerk Maxwell
(1831-1879)

1873 – James Clerk Maxwell: teoria elektromagnetyzmu (równania Maxwella)

1873 – Van der Waals: równanie stanu gazu rzeczywistego

1876 – Josiah Willard Gibbs: podstawy termodynamiki chemicznej i przejść fazowych

1877 – Ludwig Boltzmann: statystyczna definicja entropii

1882 – Robert Koch: prątek gruźlicy

1883 – Zygmunt Wróblewski i Karol Olszewski: skroplenie powietrza

1885 – Ludwik Pasteur opracował szczepionkę przeciw wściekliźnie

1888 – Heinrich Rudolf Hertz odkrył przewidziane przez Maxwella fale elektromagnetyczne

1890 - James Alfred Ewing odkrył zjawisko histerezy

1892 - Emil von Behring: surowica przeciwbłonicza

Wilhelm Conrad Röntgen
(1845-1923)

1895 – Wilhelm Röntgen: promieniowanie rentgenowskie (promienie X)

1895 – Hendrik Lorentz: teoria elektronowa

1896 – Zygmunt Freud opracował zasady psychoanalizy

1896 – Henri Becquerel: zjawisko radioaktywności

1897 – Joseph John Thomson: elektron

1898 – Maria Skłodowska-Curie i Piotr Curie: Polon i Rad

1900

Max Planck

Niels Bohr

Albert Einstein

Sumio Iijima – odkrywca nanorurek węglowych

1900 – Max Planck: prawo Plancka, promieniowanie ciała doskonale czarnego

1904 – Theodor Boveri: chromosomy

1905 – Albert Einstein: szczególna teoria względności, wyjaśnienie ruchu Browna, i opisanie zjawiska fotoelektrycznego

1906 – Walther Nernst: trzecia zasada termodynamiki

1911 – Heike Kamerlingh Onnes: nadprzewodnictwo

1911 – Ernest Rutherford: budowa atomu

1911 – Kazimierz Funk: witaminy

1912 – Alfred Wegener: dryft kontynentalny

1912 – Max von Laue : dyfrakcja promieniowania rentgenowskiego

1913 – Henry Moseley: zdefiniował liczbę atomową

1913 – Niels Bohr: model Bohra, model atomu

1915 – Albert Einstein: ogólna teoria względności

1918 – Emmy Noether: twierdzenie Noether – zasady zachowania

1918 – Lise Meitner wspólnie z Otto Hahnem odkryła pierwiastek protaktyn.

1920 – Jan Łukasiewicz, Emil L. Post: logika wielowartościowa

1924 – Werner Heisenberg: mechanika kwantowa

1924 – Wolfgang Pauli: zasada Pauliego w mechanice kwantowej

1925 – Erwin Schrödinger: równanie Schrödingera w mechanice kwantowej

1925 – Ida Tacke Noddack: pierwiastek ren

1927 – Werner Heisenberg: zasada nieoznaczoności w mechanice kwantowej

1927 – Georges Lemaître: teoria big bangu powstania wszechświata

1928 – Paul Dirac: równanie Diraca w mechanice kwantowej

1928 – Alexander Fleming: penicylina

1929 – Edwin Hubble: twierdzenie Hubble'a o rozszerzającym się wszechświecie

1930 - Pluton: planeta karłowata. Został odkryty w 1930 roku przez amerykańskiego astronoma Clyde'a Tombaugha

1931 – Harold Clayton Urey: ciężka woda (Nagroda Nobla 1934)

1932 – Carl David Anderson: pozyton, pierwsza antycząstka

1932 – James Chadwick: neutron

1938 – Otto Hahn, F. Strassmann: rozszczepienie jądra atomowego

1938 – Setha Barnesa Nicholsona z Mount Wilson Observatory: Lizytea – księżyc Jowisza

1939 – Marguerite Perey: nowy pierwiastek frans

1943 – Oswald Avery: udowadnia, że DNA jest materiałem genetycznym chromosomu

1947 – William Shockley, John Bardeen and Walter Brattain: tranzystor (ostrzowy)

1948 – Norbert Wiener: podstawy cybernetyki

1948 – Claude Elwood Shannon: teoria informacji

1950

1952 – Marian Danysz, J. Pniewski: hiperjądro

1953 – Crick and Watson: struktura DNA, podstawa biologii molekularnej

1953 – M. Ventris, J. Chadwick odczytanie pisma linearnego B

1957 – J. Bardeen, L. Cooper, J. Schriffer: teoria nadprzewodnictwa

1958 – pasy Van Allena

1961 – Dorothy Mary Crowfoot Hodgkin za pomocą analizy rentgenostrukturalnej jako pierwsza odkryła, że witamina B12 jest związkiem metaloorganicznym gdyż zawiera bezpośrednie wiązanie chemiczne między atomem metalu kobaltu i atomem węgla

1964 – Arno Penzias oraz Robert Woodrow Wilson: doświadczalne potwierdzenie hipotezy Wielkiego Wybuchu

1965 – Richard Feynman: elektrodynamika kwantowa

1965 – Leonard Hayflick: ograniczenie na liczbę podziałów komórki: limit Hayflicka

1967 – Jocelyn Bell Burnell oraz Antony Hewish odkrywają pierwszy pulsar

1974 – R.A. Hulse, J.H. Taylor podwójny pulsar

1984 – Kary Mullis odkrywa Reakcję łańcuchową polimerazy (Polymerase Chain Reaction – PCR), podstawowe odkrycie w biologii molekularnej

1985 – Elizabeth Blackburn i Carol W. Greider są współodpowiedzialne za odkrycie telomerazy (w 2009 roku otrzymali Nagrodę Nobla z dziedziny medycyny)

1985 – Harold Kroto z Uniwersytetu Sussex, Richard Smalley – fulereny; (w 1996 roku otrzymali Nagrodę Nobla z dziedziny chemii)

1986 – nadprzewodnictwo w 30 kelwinach

1991 – Sumio Iijima: nanorurki węglowe

1992 – Aleksander Wolszczan: planety pozasłoneczne

1997 – Ian Wilmut klonuje owcę Dolly