Odprawa posłów greckich - Polski Serwis Naukowy

Odprawa posłów greckich – dramat autorstwa Jana Kochanowskiego, wydany po raz pierwszy 12 stycznia 1578 roku. Pierwsza polska tragedia humanistyczna.

Pełny tytuł utworu brzmi: Odprawa posłów greckich podana na teatrum przed Królem Jego Mością i Królową Jej Mością w Jazdowie nad Warszawą dnia dwunastego stycznia Roku Pańskiego MDLXXVIII na feście u Jego Mości Pana Podkanclerzego Koronnego.

Treść utworu

Odprawa posłów greckich odwołuje się do mitu o wojnie trojańskiej. Opowiada o przybyciu do Troi dwóch posłów greckich: Menelaosa i Ulissesa (Odysa). Domagają się oni zwrócenia Heleny prawowitemu mężowi. Król Priam zrzeka się odpowiedzialności podjęcia decyzji na rzecz rady miejskiej. Ta, pod wpływem przemowy Iketaona, postanawia nie wysłuchać posłania i dalej przetrzymywać Helenę w Troi. Utwór kończą pierwsze wieści o wojnie i przemowa Antenora nawołująca Trojan do walki.

Chór – zespół muzyczny składający się z wokalistów wykonujący utwór jedno- lub wielogłosowy, a capella bądź z akompaniamentem. Najczęściej prowadzony przez dyrygenta lub chórmistrza.

Jan Sariusz Zamoyski (Jan Zamojski) herbu Jelita, (ur. 1542, zm. 1605) – polski szlachcic, magnat, sekretarz królewski od 1565, podkanclerzy koronny od 1576, kanclerz wielki koronny od 1578 i hetman wielki koronny Rzeczypospolitej Obojga Narodów od roku 1581. Generalny starosta krakowski w latach 1580-1585, starosta bełski, międzyrzecki, krzeszowski, knyszyński, tykociński i dorpacki. Doradca króla Zygmunta II Augusta i Stefana Batorego. Główny przeciwnik sukcesora po Batorym, Zygmunta III Wazy.

Okoliczności powstania

Odprawa posłów greckich była prezentem ślubnym dla Jana Zamoyskiego. Początkowo miała mieć wymowę antywojenną, jednak magnat wymusił na Kochanowskim jej zmianę, ze względu na przygotowania do wyprawy polskiej na Rosję. Z tego też powodu w dramacie Antenor, który przez cały utwór przedstawia postawę antywojenną, w mowie końcowej nawołuje Trojan do walki.

Lista dzieł Jana Kochanowskiego obejmuje kilkaset utworów, w znacznej części wierszowanych, pisanych w języku polskim i po łacinie. Poeta czarnoleski jest autorem: 301 fraszek, 59 pieśni (w tym Pieśni świętojańskiej o Sobótce, składającej się z 12 wierszy), wierszowanych tragedii Odprawa posłów greckich i niedokończonej Alcestis męża od śmierci zastąpiła, przekładu 150 psalmów (wydanych w zbiorze Psałterz Dawidowy) oraz 7 psalmów opublikowanych jako Siedm psalmów pokutnych, cyklu wzorów osobowych Wzór pań mężnych, poematu heroikomicznego Szachy, poematu satyryczno-politycznego Satyr albo Dziki mąż, licznych epicediów i epitalamiów, hodoeporikonu Jezda do Moskwy, cyklu Trenów poświęconych zmarłej córce, poematu Zuzanna i Proporzec albo hołd pruski, anegdot i facecji (Apoftegmata), listu poetyckiego Marszałek, przekładu fragmentu księgi III Iliady Homera (Monomachija Parysowa z Menelausem), traktatów Ortographia polska i O Czechu i Lechu historyja naganiona oraz prozatorskiego dialogu Wróżki.

Jan Kochanowski (ur. 1530 w Sycynie koło Zwolenia, zm. 22 sierpnia 1584 w Lublinie) – poeta polski epoki renesansu, sekretarz królewski. Był przedstawicielem filozofii eklektycznej – stoicyzmu, epikureizmu, renesansowego neoplatonizmu i głębokiej wiary w Boga, łącząc tradycję antyku i chrześcijaństwa.

Odprawa a mit trojański

Kochanowski w swoim dramacie rozwinął jeden z epizodów mitu o wojnie trojańskiej. Jej geneza sięga aż do tzw. „sądu Parysa”. Parys (inaczej: Aleksander), syn króla Troi, Priama, został poproszony przez trzy boginie – Herę, Afrodytę i Atenę o rozstrzygnięcie między nimi sporu o to, która z nich jest najpiękniejsza. Każda z bogiń w zamian za wybranie jej ofiarowywała Parysowi inną nagrodę. Afrodyta obiecała mu miłość najpiękniejszej kobiety świata i to właśnie ją wybrał Aleksander. Ową kobietą była Helena, żona króla Sparty, Menelaosa. Aleksander wybrał się do Sparty i uprowadził stamtąd Helenę. Akcja dramatu Kochanowskiego rozpoczyna się w momencie, gdy do Troi przybywają posłowie greccy (Odyseusz [Ulisses] i Menelaos), żądając zwrotu porwanej Heleny. Tytuł dramatu – „odprawa” nie oznacza odmowy, lecz załatwienie, jak dzisiaj odprawa celna lub paszportowa.

Antenor - w mitologii greckiej Trojańczyk i doradca Priama, zwolennik pokoju z Achajami. Był skłonny oddać Helenę królowi Menelaosowi, dla zapobieżenia konfliktowi.

Kasandra (także Kassandra, Aleksandra, gr. Κασσάνδρα Kassándra, łac. Cassandra, Alexandra) – wieszczka i królewna trojańska w mitologii greckiej.

Odprawa posłów greckich jako tragedia antyczna

Odprawa posłów greckich została wystawiona tylko raz, na ślubie Jana Zamoyskiego i została bardzo negatywnie przyjęta przez krytykę. Było to spowodowane niezgodnością tragedii Kochanowskiego ze wzorcami antycznymi. Tzw. zasada trzech jedności (miejsca, czasu i akcji) została formalnie zachowana, jednak w praktyce w Odprawie akcja jest rozłożona na kilka miejsc (dzięki rozbudowanemu opisowi posła, który zajmuje około 30% utworu), a mnogość wydarzeń jest niemożliwa do zmieszczenia w tradycyjnym jednym dniu. Z tego też powodu krytycy nie uznali Odprawy za pełnowartościową tragedię antyczną. Zdaniem Kochanowskiego jego utwór nie łamał zasad, a rozwijał ideę starożytnego dramatu.

Tragedia (łac. tragoedia, z gr. τραγῳδία tragodia, od wyrazów τράγος tragos - kozioł i ᾠδή ode - pieśń) - obok komedii i dramatu właściwego, jeden z trzech podstawowych gatunków dramatu. Tragedia to utwór dramatyczny, w którym ośrodkiem akcji jest nieprzezwyciężalny i kończący się nieuchronną klęską, konflikt wybitnej jednostki z siłami wyższymi - losem, fatum, prawami historii, prawami moralnymi, prawami społecznymi itp. Konflikt ten określa się jako konflikt tragiczny, stanowi on występujący w większości tragedii model sytuacji człowieka, zarazem jako kategoria estetyczna tragizmu stanowiąc o estetycznej wymowie tragedii. Konflikt tragiczny stanowi przeciwieństwo dwóch racji równowartościowych - dlatego też mający dokonać między nimi wyboru musi ponieść klęskę, a jego działania kończą się katastrofą.

Odyseusz (Odys, Ulisses, gr. Ὀδυσσεύς Odysseús, łac. Ulixes) – bohater Odysei Homera. Legendarny król Itaki, syn herosa Laertesa i jego małżonki Antyklei. Według mitu był najprzebieglejszym z królów biorących udział w Wojnie Trojańskiej, autorem podstępu, dzięki któremu Grecy wygrali wojnę – konia trojańskiego. W podróży powrotnej do Itaki przeżył wiele przygód. Tułał się przez 10 lat po morzach i oceanach, zanim wrócił do swej żony Penelopy. Obok Heraklesa i Tezeusza jest najbardziej znanym bohaterem greckich mitów i legend. Synem Odyseusza był Telemach.