Odra Zachodnia - Polski Serwis Naukowy

Odra Zach.

Odra Zachodnia – rzeka, zachodnie, lewe ramię rzeki Odry od miejscowości Widuchowa do Skośnicy. Jest pierwotnym korytem Odry, jednak obecnie większość jej wód płynie Odrą Wschodnią. Stanowi śródlądową drogę wodną połączoną z Kanałem Hohensaaten-Friedrichsthal.

Torfowisko (ang. peatland, mire, peat bog, niem. Moor, Moos, Ried, Filz) – jeden z typów mokradeł, siedlisk na tyle uwodnionych, że występuje tam specyficzna roślinność i zachodzą procesy akumulacji osadów organicznych. Jest to teren stale podmokły, o podłożu trudno przepuszczalnym, pokryty zbiorowiskami roślin bagiennych i bagienno-łąkowych. Torfowiska występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego wilgotnego i chłodnego (północna część Eurazji i Ameryki Północnej, a także obszary górskie). Obszary te są cenne pod względem przyrodniczym, można je także wykorzystać gospodarczo – poprzez wydobywanie torfu. Torfowisko przyrasta średnio o 1 mm w ciągu roku.

Skośnica (także Przekop Klucz-Ustowo) – struga, kanał wodny o długości 2,8 km, łączy Odrę Zachodnią w km 29,8 z Odrą Wschodnią w km 730,5. Śródlądowa droga wodna o znaczeniu międzynarodowej, klasa Vb. Jeden z cieków Międzyodrza.

Rzeka płynie w Dolinie Dolnej Odry, wytyczając razem z Odrą Wschodnią obszar zwany Międzyodrzem, na którym został utworzony Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry. Obszar Międzyodrza obejmuje fluwiogeniczne torfowiska i mokradła poprzecinane siecią kanałów i starorzeczy, z którymi Odra Zachodnia jest połączona.

Jaz – budowla hydrotechniczna wybudowana w poprzek rzeki lub kanału piętrząca wodę, w celu utrzymania stałego poziomu rzeki dla celów żeglugowych lub (w ograniczonym zakresie) zabezpieczenia przed powodzią, zaopatrywania w wodę oraz do celów energetycznych. Równolegle do jazu czasami buduje się też śluzy umożliwiające żeglugę poniżej jazu i przepławki dla ryb. Jazy można podzielić na ziemne, ziemno-betonowe, gumowe. Ze względu na ich charakter na stałe i ruchome, tj. wyposażone w odpowiednie zamknięcia. W przypadku jazów ruchomych możliwa jest regulacja ich wysokości, co daje większe możliwości zarządzania zasobami wodnymi rzeki.

Droga wojewódzka nr 120 (DW120) - droga wojewódzka w woj. zachodniopomorskim o długości ok. 37 km łącząca przejście graniczne do Niemiec Gryfino-Mescherin z węzłem Motaniec na drodze krajowej nr 10. Droga przebiega przez powiat gryfiński i powiat stargardzki. Za wsią Gardno budowany jest węzeł Gryfino z drogą ekspresową S3. Na odcinku długości ok. 3 km ma przebieg wspólny z DK3.

Przebieg

Odra Zachodnia przy wsi Siadło Dolne

Ramiona Odry rozdzielają się w odległości 704,1 km od źródła rzeki, w pobliżu wsi Widuchowa. Odra Wschodnia na odcinku od Widuchowej do Gryfina powstała jako sztucznie wykonany przekop, podczas gdy Odra Zachodnia jest pierwotnym korytem rzeki, przez który przepływa mniejsza część wód Odry. Górny bieg ramienia na odcinku 17,1 km stanowi granicę polsko-niemiecką. Na początku Odry Zachodniej znajduje się jaz zastawkowy, który reguluje przepływ wody. Ok. 3 km dalej do ramienia uchodzi Kanał Hohensaaten-Friedrichsthal (HoFriWa).

Droga wodna – trasa wyznaczona na akwenie, rzeka, kanał lub tor wodny, przystosowany do żeglugi statków. Droga wodna może być morska, śródlądowa, żeglowna, spławna.

Koryto rzeki – najniższa część doliny, która znajduje się w obrębie jej dna i przez którą okresowo lub ciągle płynie woda dokonując zmian w kształcie powierzchni. Jeśli rzeka ma silny nurt, następuje erozja denna, jeżeli słaby - akumulacja niesionego materiału, a jeśli rzeka meandruje, dochodzi do erozji bocznej. Koryto należy do fragmentu łożyska rzeki.

Dopływy: Kanał Krzyżowy, Kanał Leniwy, Kanał Moczydłowski, Kanał Wtórny, Żeglica.

Powyżej wsi Pargowo Odra Zachodnia przestaje być rzeką graniczną – granica polsko-niemiecka odbiega na zachód. Przed Szczecinem od Odry Zachodniej odchodzi Kanał Kurowski, następnie do rzeki poprzez strugę Skośnicę uchodzi część wód Odry Wschodniej. Dalszy główny nurt łączy się z Kanałem Kurowskim oraz Kanałem Leśnym i przechodzi przez Szczeciński Węzeł Wodny.

Bagno – obszar o utrzymującym się nadmiernym nawilgoceniu, porośnięty przez roślinność przystosowaną do specyficznych warunków związanych z dużym nawilgoceniem. Bagna bardzo często tworzą się w zagłębieniach terenu we wszystkich strefach klimatycznych świata. Największe przestrzenie zajmują jednak na obszarach pokrytych wieczną zmarzliną (Syberia, północna Kanada) i w strefie równikowej. Poza tym tworzą się w dolinach i deltach dużych rzek, na pojezierzach, na płaskich obszarach bezodpływowych, w nieckach krasowych, w odciętych zatokach morskich i nad brzegami mórz i oceanów. W bagnach w wyniku procesów utleniania związków organicznych tworzy się torf.

Obręb ochronny – forma ochrony miejsca stałego tarła oraz rozwoju narybku gromadnego zimowania, bytowania i przepływu ryb w Polsce. Obejmuje ona obszar wodny, w którym zabrania się połowu oraz czynności szkodliwych dla ryb, a w szczególności naruszania urządzeń tarliskowych, dna zbiornika i roślinności wodnej, uprawiania sportów motorowodnych i urządzania kąpielisk.

Historia

Na początku XX wieku dokonano przekopu Odry Wschodniej z Widuchowej do Gryfina, a także wykonano dwukilometrowy przekop Odry Zachodniej od Widuchowej w kierunku północno-wschodnim, skracając meander obecnego Kanału Węzłowego (stare koryto Odry). Na początku Odry Zachodniej zbudowano w 1914 roku jaz zastawkowy (o długości 78 m), który pozwalał regularnie zasilać Odrę Zachodnią w minimalne przepływy. Naturalny spływ grawitacyjny kierował się korytem Odry Zachodniej, dlatego jaz miał za zadanie skierowanie wody do nowego (przekopanego) koryta Odry Wschodniej. Zabezpieczało to także Odrę Zachodnią od większego przepływu i związanej z nim nadmiernej erozji.

Prawobrzeże – dzielnica obejmująca południowo-wschodnią część miasta Szczecina, która grupuje 11 jednostek pomocniczych miasta – osiedli. Według danych z 4 maja 2010 w dzielnicy zameldowanych na pobyt stały było 84 200 osób. Jako jedyna leży na prawym, wschodnim brzegu rzeki Regalicy.

Meander (inaczej zakole) – fragment koryta rzeki o kształcie przypominającym pętlę lub łuk. Jest to forma związana z krętym przebiegiem koryta rzeki, tworzącym zakręty, pętle i nawroty.

Infrastruktura

Odra Zachodnia w Szczecinie; widok z północy w kier. Mostu Długiego

Odra Zachodnia stanowi część śródlądowej drogi wodnej klasy Vb, zwanej w całości Odrzańską Drogą Wodną. Administruje nią Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Szczecinie.

Pierwszym mostem ponad Odrą Zachodnią jest most drogi wojewódzkiej nr 120 biegnącej z Gryfina do wsi Mescherin w Niemczech. Ponad Odrą Zachodnią przechodzi także stalowy most w ciągu autostrady A6 o długości 244,70 m i szerokości 13,40 m.

Siadło Dolne (do 1945 niem. Niederzahden) - mała wieś w gminie Kołbaskowo, (powiat policki, województwo zachodniopomorskie); w dolinie nad Odrą, ok. 6 km na południe od Szczecina. Leży u podnóża wału morenowego, tzw. Wału Bezleśnego, rozciągającego się na przestrzeni kilkunastu kilometrów - od Bezrzecza do brzegu Odry w Siadle Dolnym. W pobliżu wsi znajduje się Park Krajobrazowy Doliny Dolnej Odry.

Odrzańska Droga Wodna – śródlądowy szlak żeglugowy na Odrze Mający swój początek w Gliwicach i kończący się w Szczecinie. Długość całkowita szlaku: 687 km, w tym Kanał Gliwicki – 41 km, Odra skanalizowana – 187 km, Odra uregulowana, o biegu swobodnym, odcinek od Brzegu Dolnego do Szczecina – 459 km.

Stan sanitarny

W 2007 roku dokonano pomiarów kontrolnych Odry Zachodniej w miejscowości Mescherin na 14,6 km, gdzie oceniono jakość wody na III klasę czystości. W 2005 dokonano także pomiarów przy moście autostrady A6 na 25,4 km, gdzie oceniono jakość wody na III klasę czystości.

Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych (w latach 1934-1948: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości, w latach 1948-2003: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych) – jednostka organizacyjna Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji odpowiedzialna za ustalanie urzędowych nazw miast, wsi i ich części oraz nazw wszelkiego rodzaju obiektów fizjograficznych (góry, doliny, rzeki, jeziora, kanały, szczyty, przełęcze, wyżyny, niziny itd.) na obszarze Polski.

Odra Wschodnia – rzeka, wschodnie ramię Odry od miejscowości Widuchowa do granic Szczecina, tj. części miasta Klucz. Przez Odrę Wschodnią płynie obecnie większość wód Odry, które następnie uchodzą przez Skośnicę do Odry Zachodniej oraz przez Regalicę do jeziora Dąbie i dalej do Odry poprzez kanał . Stanowi odcinek śródlądowej drogi wodnej o długości 26,4 km, przez który płyną statki z górnego biegu Odry do portu Szczecin.

Ochrona przyrody

Zostały ustanowione dwa obręby ochronne, gdzie zabrania się połowu ryb oraz czynności szkodliwych dla ryb w okresie od 1 stycznia do 15 maja każdego roku. Pierwszy obręb obejmuje odcinek Odry Zachodniej od śluzy samoczynnej przy ujściu Kanału Krzyżowego do śluzy przy ujściu Starej Regalicy. Drugi obręb został wyznaczony na długości 2000 m przed ujściem strugi Skośnicy.

Autostrada A6 – autostrada w Polsce, będąca kontynuacją niemieckiej autostrady A11 i tworząca z nią połączenie Szczecin – Berlin w ciągu międzynarodowego szlaku drogowego E28. Do 14 sierpnia 2009 była jedyną autostradą w kraju połączoną z siecią autostrad europejskich.

Rzeka – naturalny, powierzchniowy ciek wodny płynący w wyżłobionym przez erozję rzeczną korycie, okresowo zalewający dolinę rzeczną. W Polsce przyjmuje się, że rzekę stanowi ciek wodny o powierzchni dorzecza powyżej 100 km².

Przypisy

Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych: Hydronimy. Izabella Krauze-Tomczyk, Jerzy Ostrowski (oprac. red.). T. 1. Cz. 1: Wody płynące, źródła, wodospady. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006. ISBN 83-239-9607-5.
Opis Odrzańskiej Drogi Wodnej Zawartej w granicach RZGW Szczecin. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Szczecinie. [dostęp 2009-06-28].
RZGW Szczecin
Michał Urbański: Międzyodrze – ziemia pozyskana (pol.). Gryfiński Dom Kultury. [dostęp 2009-06-28].
Most przez Odrę Zachodnią (pol.). Transprojekt Gdański. [dostęp 2009-06-29].
V2 Rzeki. W: Raport o stanie środowiska w województwie zachodniopomorskim w latach 2006-2007. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie, 2008-12-30, s. 69.
IV.2. Rzeki. W: Raport o stanie środowiska w województwie zachodniopomorskim w latach 2004-2005. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie, 2007-02-14, s. 57.
Rozporządzenie Nr 10/99 Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 22 grudnia 1999 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 1999 r. Nr 51, Poz. 749)

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Odra Zachodnia