Flaga Ogasawara

Wyspy Ogasawara (jap. 小笠原諸島, Ogasawara Shotō, hist. Bonin Islands, dawn. pol. Wyspy Bonin) – należący do Japonii archipelag wulkanicznych wysp, leżących około 1930 km na południe od Tokio, pomiędzy wyspami Izu, a wyspami Kazan. Stanowią barierę oddzielającą Morze Filipińskie od Pacyfiku. Ogasawara dzielą się na trzy mniejsze zgrupowania wysp: Muko, Chichi i Haha. Pod względem administracyjnym do archipelagu zalicza się ponadto wyspy Kazan (na południe od Ogasawara) oraz pojedyncze wyspy Nishino-shima (na Morzu Filipińskim), Okino Tori-shima (na Morzu Filipińskim) oraz Minami Tori-shima (na Oceanie Spokojnym). Administracyjnie Ogasawara są traktowane jako jedna wieś o nazwie Ogasawara-Mura (tj. Ogasawara-Wieś) i podobnie jak wyspy Izu są częścią Tokio, jako jego oddzielna podprefektura. Łącznie powierzchnia administracyjna wysp wynosi 73 km² zamieszkanych przez 2772 osoby.

W 2011 r. Wyspy Ogasawara zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa przyrodniczego UNESCO.

Klasyfikacja

Ogasawara i wyspy przyległe

Główne grupy wysp i wyspy wchodzące w ich skład:

Środowisko geograficzne

Wyspy Ogasawara powstały około 48 milionów lat temu. Wespół z Marianami oraz wyspami Izu i Kazan są one częścią struktury geologicznej określanej mianem łuku wyspowego, który znajduje się w strefie subdukcji między Płytą Filipińską, a "wsuwającą się" pod nią Płytą Pacyficzną tworząc przy tym na wschód od wysp głęboki rów oceaniczny – Izu-Ogasawara o głębokości 9,780 km.
Powstałe w wyniku wzmożonej aktywności wulkanicznej wyspy zbudowane są w związku z tym ze skał magmowych, przede wszystkim andezytu, którego lokalna odmiana zwana jest boninitem, od dawnego imienia wysp. Skała ta charakteryzuje się znaczną zawartością tlenku magnezu, chromu oraz dwutlenku krzemu. Ogasawara są również miejscem występowania ofiolitów, a więc skrytych pod dnem oceanicznym i przeobrażonych w różnym stopniu skał magmowych.

Większość wysp posiada strome, trudno dostępne linie brzegowe, często w postaci klifów, których wysokość wynosi przeważnie od 50 do nawet 100 metrów, a więc niewiele plaż. Ponadto, wiele wysp otoczonych jest rafą koralową, stanowiącą dodatkową barierę ochronną. Najwyższy punkt archipelagu (463 m n.p.m.), znajduje się na wyspie Haha-jima.

Na wyspach Ogasawara panuje podzwrotnikowy klimat, który wraz z żyznymi, utworzonymi z popiołów wulkanicznych glebami sprzyja istnieniu bioróżnorodnego ekosystemu zbliżonego do wilgotnego lasu równikowego. Archipelag ten stanowi schronienie dla około 500 gatunków roślin, z których 43% jest endemitami. Od 1972 bogata przyroda wysp podlega ochronie w ramach Parku Narodowego Ogasawara.

Na wyspach można wyróżnić trzy zasadnicze zbiorowości leśne:

Pandanus boninensis – endemiczny gatunek z Ogasawara

W pierwszej z nich dominują rośliny z rodzaju Elaeocarpus i Ardisia, które zajmują wilgotne nizinne obszary z glebami o znacznej miąższości. Lasy te stanowią zwarty kompleks z drzewami urastającymi do 15 m (gatunki tak jak: Elaeocarpus photiniaefolius, Ardisia sieboldii, Pisonia umbellifera, Pouteria obovata). Niemniej jednak jeszcze przed II wojną światową, w wyniku gospodarczej działalności człowieka lasy tego typu zostały niemal całkowicie zniszczone ustępując miejsca rolnictwu.

Na wyżej położonych terenach, gdzie gleby mają mniejszą grubość, występują suche, zwarte lasy z drzewami z rodzaju Distylium, Raphiolepis oraz Schima. Osiągają one wysokość 4–8 metrów (gatunki takie jak: Distylium lepidotum, Rhaphiolepis integerrima, Schima mertensiana, Pouteria obovata i Syzygium buxifolium. Na obszarach bardziej zamglonych i zachmurzonych, z dobrze wykształconymi glebami, występują przede wszystkim rośliny z rodzaju Distylium i Schima oraz większość rzadkich, miejscowych gatunków, takich jak Pandanus boninensis, Syzygium buxifolium. Natomiast tam, gdzie podłoże jest zbliżone do skalistego, a zachmurzenie na ogół niewielkie, dominują drzewa z rodzaju Raphiolepsis oraz gatunki takie, jak: palma Livistona chinensis, Pandanus boninensis czy Ochrosia nakaiana.

Najbardziej zróżnicowane gatunkowo są jednak lasy i zarośla zajmujące obszary wystawione na działanie wiatru, jak np. na grzbietach gór czy klifach. Dominującymi gatunkami drzew są tutaj Distylium lepidotum oraz Pouteria obovata. Natomiast spośród osiągających od 0,5 do 1,5 metra wysokości licznych roślin krzewiastych wymienić należy takie, jak: Myrsine okabeana, Symplocos kawakamii czy Pittosporum parvifolium.

Bogactwo flory, a także silne jej zróżnicowanie pomiędzy wyspami wchodzącymi w skład archipelagu sprawiło, że Ogasawara są określane jako Galapagos Orientu.

Fauna wysp jest zdominowana przez ptactwo morskie. Kilka gatunków to rzadkie, słabo opisane endemity, w tym wymarły gatunek japońskiego gołębia leśnego (Columba janthina) czy należący do rodziny szlarników (Apalopteron familiare).
Endemitami są także nietoperze, jak np. ten z gatunku Pipistrellus sturdeei widziany po raz ostatni w 1915, znany jest zaledwie na podstawie jednego zapisu. Innym skrajnie zagrożonym wyginięciem gatunkiem tego latającego ssaka jest tzw. latający lis z Boninu, inaczej znany jako owocowy nietoperz (Pteropus pselaphon).