Oirana przygotowująca się przed przyjęciem kienta - ukiyo-e z 1765 roku autorstwa Suzuki Haronubu.

Oiran (jap. 花魁, Oiran) - japońska kurtyzana, uważana za typ prostytutki yūjo, jednak wyróżniająca się od tych prostytutek tym, że była artystką rozrywkową (często stając się celebrytką poza dzielnicami płatnej miłości). Ich sztuka i moda często wyznaczała trendy wśród bogatych Japończyków i dlatego tradycja oiran zachowała się do dziś.

Słowo oiran pochodzi od japońskiego wyrażenia oira no tokoro no nēsan co można przetłumaczyć jako moja starsza siostra. Zapisane w języku japońskim składa się z dwóch znaków kanji: oznaczających odpowiednio kwiat i pierwszy co można też przetłumaczyć jako „rozwiany kwiat wiśni”. Zasadniczo tylko prostytutki wysokiej klasy były oiranami w Yoshiwara jednak termin ten powszechnie stosowany jest w odniesieniu do wszystkich tamtejszych kurtyzan.

Oirany pojawiły się w epoce Edo, przypadającej na lata 1600-1868. W okresie tym powstały regulacje ograniczające działalność domów publicznych do obszarów otoczonych murami oddalonych od centrów miast. W większych miastach były to Shimabara w Kioto, Shinmachi w Osace, i Yoshiwara w Edo (dzisiejszym Tokio). Obszary te szybo przekształciły się w duże, wyposażone we wszystko co potrzeba "dzielnice rozkoszy", oferujące wszystkie rodzaje rozrywek. Kurtyzan nie różnicowano z uwagi na ich pochodzenie ale z uwagi ich urodę, charakter, wykształcenie i zdolności artystyczne (co było szczególnie szczęśliwe dla tych kurtyzan, które trafiły na drogę takiego stylu życia sprzedane we wczesnej młodości przez ubogie rodziny).

Współczesna tayū z Shimabara, Kioto.

Wśród oiran za prostytutki najwyższej rangi uchodziły tayū, które uznawano za odpowiednie dla klientów daimyō. Do połowy XVIII wieku nie zanikł podział kurtyzan na rangi, wszystkie były jednak znane jako oirany. Prostytutki z epoki Edo były cenione nie tylko z uwagi na ich aparycję i znajomość sztuki miłosnej. Aby kobieta mogła być uznana za oiranę musiała także być wykształcona, posiadać wiele umiejętności w tym znać się na tradycyjnej sztuce chadō -japońskiej ceremonii picia herbaty, na ikebana - japońskiej sztuce układania kwiatów i na kaligrafii. Ponadto klienci oczekiwali, że będą one obeznane w sprawach uczonych dlatego istotne było by kurtyzana umiała prowadzić błyskotliwe konwersacje i potrafiła elokwentnie pisać.

Izolacja oiran w zamkniętych obszarach sprawiła, że ich praktyki stały się pod wieloma względami zrytualizowane i pozostały nienaruszone przez zachodzące międzyczasie przemiany społeczne. Ściśle przestrzegana etykieta określała stosowne zachowania. Ich mowa zachowała formalne standardy dworskie oddalając się od potocznego języka. Nie przyjmowały przygodnych gości, klienci musieli kierować do nich formalne zaproszenia a po ulicach poruszały się z formalną procesją, w otoczeniu całej świty i służby. Noszone przez nie kostiumy stawały się coraz bardziej złożone, obejmowały kilka warstw zdobionych szat wykonanych w oparciu o wzory oiran z czasów wczesnej epoki Edo, we włosy wpinały osiem albo i więcej szpilek lub grzebieni. Podobnie rozrywki jakie oferowały wywodziły się z oryginalnych rozrywek oiran poprzednich pokoleń. W końcu kultura oiran, coraz bardziej odstająca od ówczesnych praktyk życia codziennego zaczęła zanikać, zmniejszyła się też liczba ich klientów.

Pojawienie się gejszy ostatecznie zakończyło erę oiran. Gejsze dostarczały zwykłych rozrywek, które dawały klientom radość w tamtym czasie i były bardziej dostępne dla przygodnych gości. Popularność gejszy wzrosła raptownie i przyćmiła dawną świetność oiran. Pierwsza kobieta, która nazywała siebie gejszą była prostytutką z Fukagawa i pojawiła się około 1750 roku co zbiega się ze schyłkiem oiran - ostatnią z tradycyjnych oiran datuje się na rok 1761. Niewielka liczba kobiet, która pozostała przy tradycyjnych sztukach praktykowanych przez oirany (z wyłączeniem aspektów seksualnych) zajmuje się nimi do dziś głównie dla zachowania dziedzictwa kulturowego.

Zobacz też