Osjan, mal. Nikolaj Abraham Abildgaard (1782)

Oisín (staroirl., wym. /ˈɔʃiːnʲ/; również Oiséne, Usheen, Oshin, Ossian w formie zanglicyzowanej, która z kolei stanowi podstawę spolszczonej wersji Osjan) – w mitologii irlandzkiej syn Fionna mac Cumhaila i Sadb (córki Bodba Dearga), jeden z głównych bohaterów tzw. cyklu feniańskiego, wojownik fianna, według tradycji największy poeta (bard) Irlandii. Oisín jest ważną postacią w znacznej części cyklu feniańskiego, w późniejszych utworach bywa on często narratorem lub opowieści snute są z jego punktu widzenia, stąd cykl ten określany jest niekiedy jako osjański. Na postaci Oisína James Macpherson wzorował tytułowego bohatera swoich Pieśni Osjana.

Pochodzenie Oisína

Pieśni Osjana, mal. Jean Auguste Dominique Ingres (1811-1813)

Imię Oisín jest zdrobnieniem irlandzkiego os ("jeleń") i oznacza dosłownie "jelonek, młody jeleń". Wiąże się to z pochodzeniem bohatera. Istnieją dwie wersje legendy o jego narodzinach, w obu matką Oisína jest kobieta zamieniona w łanię. Według pierwszej Sadb, matkę Oisína, zamienił w łanię druid o imieniu Fear Doirche (albo Fer Doirich), którego zaloty odrzuciła. Jeden ze sług druida, ulitowawszy się nad losem Sadb błąkającej się po lasach w zwierzęcej postaci, wyjawił jej jednak, iż czar straci swą moc, gdy uda jej się dostać do którejś z warowni fianna. Pewnego razu, gdy Fionn i jego kompania wracali z polowania, natknęli się na piękną łanię i puścili się za nią w pogoń. Była ona jednak tak szybka, że szaleńczą gonitwę wytrwał jedynie Fionn i jego ogary Bran i Sceolan. Ogary w końcu dognały łanię, lecz ku zdumieniu Fionna, zamiast ją ranić czy zagryźć, zaczęły się doń łasić. Fionn uznał ich zachowanie za wskazówkę, że on sam również nie powinien łani krzywdzić i zabrał ją do swej siedziby w Almu (obecnie Wzgórze Allena). Po zmierzchu łania zamieniła się w piękną Sadb, a Fionn tak mocno ją pokochał, że porzucił dla niej wszystkie dawniejsze zajęcia i rozrywki, chcąc spędzać czas tylko z nią. Sadb wkrótce zaszła w ciążę. Fionn musiał jednak, choć niechętnie, raz opuścić ciężarną żonę, gdy związanych przysięgą fianna wezwał na pomoc przeciw najeźdźcom Cormac mac Airt. Z okazji tej skorzystał nieustępliwy druid Fear Doirche. Za pomocą czarów przybrał postać Fionna powracającego z wyprawy ze swymi psami i podstępem wywabił Sadb z Almu, po czym znowu zamienił ją w łanię i zaklęciem zmusił do pójścia za sobą. Słudzy Fionna próbowali ich ścigać, lecz zaklęcie niewidzialności rzucone przez druida nie pozwoliło zbiegów odnaleźć. Powróciwszy z wyprawy, bezskuteczne poszukiwania Sadb prowadził też w najodleglejszych zakątkach Irlandii zrozpaczony utratą ukochanej Fionn. Siedem lat później podczas polowania na leśnym zboczu Ben Bulben Fionn usłyszał ujadanie swoich ogarów. Okazało się, że Bran i Sceolan broniły przed innymi psami siedzącego pod jarzębiną nagiego chłopca, a po odciągnięciu innych psów zaczęły się do niego łasić, tak jak niegdyś do Sadb pod postacią łani. Fionn rozpoznał w chłopcu syna swojego i ukochanej Sadb, zabrał do swojej siedziby i nadał imię Oisín. Od syna Fionn dowiedział się później, że druid zmusił Sadb czarami do pozostawienia dziecka własnemu losowi.

Według mniej znanej wersji legendy matka Oisína nazywała się Blaí Dhearg i albo jej losy toczyły się dokładnie tak jak losy Sadb, albo po raz pierwszy w łanię zamienił ją druid już po ślubie z Fionnem, również podczas jego nieobecności. Niektóre wersje podają, że Fionn spotkał po raz pierwszy Oisína, gdy ten już był dorosły, a podczas tego spotkania (mającego również miejsce w lesie) wdali się w spór o pieczonego prosiaka, zanim się wzajemnie rozpoznali.

Pościg za Diarmuidem i Grainne

Osjan, mal. François Pascal Simon Gérard

W innej dość wczesnej opowieści z cyklu feniańskiego, Tóraigheacht Dhiarmada agus Gráinne ("Pościg za Diarmuidem i Grainne"), do Oisína próbuje zalecać się piękna Grainne, obiecana za żonę Fionnowi. Oisín jednak odrzuca jej względy, nie chcąc sprzeniewierzyć się zaufaniu, jakie pokłada w nim ojciec. Grainne przenosi swoje zainteresowanie na Diarmuida, na którego nakłada geis i zmusza w ten sposób pod groźbą utraty honoru do wspólnej ucieczki. Oisín sprzyja uciekającym kochankom ze względu na Diarmuida i próbuje ich chronić przed gniewem zazdrosnego Fionna, uprzedzając o planach poszukiwań. Pod koniec opowieści powstrzymuje jednak również swego syna Oscara, jednego z fianna, gdy ten w gniewie podnosi rękę na Fionna, który nie pozwolił konającemu Diarmuidowi napić się wody.