Okół - Kraków - Polski Serwis Naukowy

Plac św. Marii Magdaleny, w tle m.in. Collegium Iuridicum UJ i kościół św. Piotra i Pawła

Okół − istniejąca w średniowieczu osada (przez pewien czas zapewne miasto) położona na terenie południowej części dzisiejszego Starego Miasta w Krakowie.

Wawel – wzgórze na Pomoście Krakowskim, w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, na lewym brzegu Wisły; wysokość 228 m n.p.m., antropogeniczne; historyczna dzielnica Krakowa, na wzgórzu zabytkowe zespoły budowlane.

Ulica Kanonicza w Krakowie – ulica osady Okół, przyłączona do Krakowa w 1401 roku; znajdowały się tutaj domy kanoników katedralnych (księży zarządzających katedrą), a do dziś zachowało się wiele renesansowych i barokowych kamienic z ozdobnymi portalami.

Pierwotnie Okół stanowił podgrodzie u stóp grodu wawelskiego. Ukształtował się przy osi dzisiejszej ulicy Grodzkiej, a właściwie wokół placu targowego położonego u stóp kościoła św. Andrzeja. Granice osady pokrywały się mniej więcej z późniejszym przebiegiem murów obronnych Krakowa, a północna granica przebiegała w rejonie dzisiejszej ulicy Poselskiej.

Ulica Grodzka w Krakowie – jedna z najstarszych ulic Krakowa, była fragmentem szlaku handlowego wiodącego z południa na północ. Stanowi część Drogi Królewskiej, którą przejeżdżali królowie polscy udający się na Wawel. Jej nazwa występuje już w dokumentach miejskich z drugiej połowy XIII wieku.

Średniowiecze – epoka w historii europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a renesansem. Granice czasowe średniowiecza nie są ściśle ustalone. Za początek epoki przyjmuje się okres, w którym cesarstwo zachodniorzymskie chyliło się ku upadkowi. Zwolennicy ścisłej datacji – w zależności od szkoły – za dokładne daty początku średniowiecza podają lata 378, 395 bądź 476. Za koniec epoki uważa się upowszechnienie idei humanistycznych i rozpoczęcie epoki renesansu. Najczęściej w tym przypadku wymieniane są daty ok. 1450 roku oraz lata 1453, 1492, a nawet 1517.

Po lokacji Krakowa w 1257 Okół stał się pomostem łączącym go z Wawelem. Wkrótce (około połowy XIV w.) został włączony bezpośrednio do Krakowa, jednak istnieją źródła świadczące o tym, iż w międzyczasie być może sam Okół uzyskał na pewien czas prawa miejskie (np. wzmianka z 1338 o Nova Civitas in Okol).

Prawa miejskie - zbiór praw dotyczący mieszkańców miasta, szczególnie istotny w średniowieczu, gdyż wyjmował mieszczan spod jurysdykcji prawa ziemskiego (tzw. prawo dworskie).

Lokacja – forma organizacyjno-prawna, nadawana prawem lokacyjnym przez właściciela ziemi, zarówno już istniejącym jak też nowo zakładanym wsiom i miastom w jego posiadłościach.

Obecnie dawny Okół stanowi południową część Starego Miasta w Krakowie. Główną osią komunikacyjną jest ulica Grodzka, równolegle zaś do niej biegnie ulica Kanonicza. Znajduje się tu szereg zabytkowych budynków, w tym kościoły św. Andrzeja, św. Idziego i św. Piotra i Pawła, budynek Collegium Iuridicum UJ oraz liczne kamienice i pałace ul. Kanoniczej. Centralny punkt stanowi plac św. Marii Magdaleny, powstały na miejscu zburzonego kościoła o tym samym wezwaniu. Od wschodu i zachodu dzielnicę otaczają Planty.

Jeszcze na początku XIII wieku Kraków nie posiadał żadnych obwarowań. W 1241 miasto zostało całkowicie zniszczone przez najazd tatarski. Pomimo tych wydarzeń, dopiero w 1285 książę Leszek Czarny zezwolił na umocnienie miasta. Mury były budowane z przerwami do pierwszej ćwierci XIV wieku. W tym okresie nadano obwarowaniom zasadniczy kształt i charakter.

Bibliografia

Okół. W: Encyklopedia Krakowa. Warszawa – Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 692–693. ISBN 83-01-13325-2.

Linki zewnętrzne

Halina Rojkowska, Waldemar Niewalda: Właściciele w Krakowie: Od średniowiecza do czasów współczesnych: Rejon Okołu (Najstarsza część miasta). W: Dynamiczny herbarz rodzin polskich [on-line]. [dostęp 2010-12-31].