Okoniokształtne - Polski Serwis Naukowy

Okoniokształtne (Perciformes) - najliczniejszy rząd ryb promieniopłetwych obejmujący co najmniej 150, a według niektórych źródeł nawet 180 rodzin. Gatunki zaliczane do okoniokształtnych są bardzo zróżnicowane pod względem budowy ciała, zajmowanego siedliska i prowadzonego trybu życia. Występują niemal we wszystkich zbiornikach wodnych na Ziemi. Większość stanowią gatunki morskie. Są najmłodszą filogenetycznie grupą ryb.

Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze magnorder (wyższa od nadrzędu) i parvorder (niższa od infrarzędu).

Łuski – cienkie płytki kostne pokryte szkliwem osadzone w kieszonkach, stanowiące osłonę ciała, przeważnie ułożone w podłużne i poprzeczne szeregi, zachodzące na siebie dachówkowato, pokryte śluzem. U wielu gatunków kolor łusek pełni funkcję maskującą. Są one wytworem skóry właściwej. Łuski wraz z pokrywającym je śluzem zmniejszają opór ciała poruszającej się ryby.

Cechy charakterystyczne

łuski ktenoidalne

promienie płetw w części lub całkowicie twarde

płetwy piersiowe osadzone wysoko na bokach ciała

płetwy brzuszne przesunięte do przodu

pas barkowy i miednicowy połączone więzadłem

pęcherz pławny zamknięty

brak aparatu Webera

Systematyka

Poniższa tabela przedstawia porównanie nowych trendów w klasyfikacji systematycznej z klasyfikacją dotychczasową.

Ryby, ryby właściwe (Pisces) – tradycyjna nazwa zmiennocieplnych kręgowców wodnych oddychających skrzelami, posiadających szczęki i poruszających się za pomocą płetw. Niezwykle zróżnicowane pod względem budowy zewnętrznej i wewnętrznej, ubarwienia oraz przystosowania do warunków środowiska. Stanowią najliczniejszą grupę współcześnie żyjących kręgowców (ponad połowę). Na świecie znanych jest ponad 30 tys. współcześnie żyjących, naukowo opisanych gatunków. Ryby są najstarszymi kręgowcami świata, pojawiły się około 480 mln lat temu. W Polsce występuje około 120 gatunków.

Kaproszowate (Caproidae) – rodzina niedużych, morskich ryb promieniopłetwych o niepewnej pozycji taksonomicznej – łączą cechy pośrednie pomiędzy piotroszokształtnymi (Zeiformes) i okoniokształtnymi (Perciformes). Najbardziej znanym przedstawicielem jest kaprosz (Capros aper).

Podział okoniokształtnych na podrzędy:

Acanthuroidei

(Wróć na górę) Podrząd: Acanthuroidei obejmuje 6 rodzin:

Anabantoidei

(Wróć na górę) Podrząd: Anabantoidei - błędnikowce obejmuje 3 rodziny

Blennioidei

(Wróć na górę) Podrząd: Blennioidei - ślizgowce obejmuje 7 rodzin

Callionymoidei

(Wróć na górę) Podrząd: Callionymoidei - lirowce obejmuje 2 rodziny

Caproidei

(Wróć na górę)

Aparat Webera – układ wzmacniający zdolność odbierania dźwięków u niektórych gatunków ryb kostnoszkieletowych, złożony z kilku (od 2 do 4) zrośniętych kręgów łączących pęcherz pławny z uchem wewnętrznym. Drgania odbierane przez ciało ryby są przekazywane do pęcherza pławnego i przez aparat Webera do błędnika.

Promieniopłetwe (Actinopterygii) syn. kostnopromieniste, kostnopromienne – gromada ryb kostnoszkieletowych o płetwach wspartych na promieniach kostnych, obejmująca większość współcześnie żyjących gatunków ryb. Do promieniopłetwych zalicza się około 30 tys. gatunków wykazujących znaczne zróżnicowanie morfologiczne, zasiedlających zarówno wody słodkie jak i wody słone. Od mięśniopłetwych odróżnia je budowa płetw i sposób poruszania.

Podrząd: Caproidei obejmuje 1 rodzinę

Caproidae - kaproszowate

Channoidei

(Wróć na górę)

Podrząd: Channoidei - żmijogłowce obejmuje 1 rodzinę

Channidae - żmijogłowowate

Elassomatoidei

(Wróć na górę)

Podrząd: Elassomatoidei obejmuje 1 rodzinę

Elassomatidae

Gobiesocoidei

(Wróć na górę)

Ziemia (łac. Terra) − trzecia licząc od Słońca, a piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Pod względem średnicy, masy i gęstości jest to największa planeta skalista Układu.

Żmijogłowowate, żmijogłowcowate (Channidae, dawniej Ophiocephalidae) - rodzina drapieżnych ryb okoniokształtnych. Mniejsze gatunki hodowane w akwariach.

Podrząd: Gobiesocoidei – grotnikowce obejmuje 1 rodzinę

Gobiesocidae – grotnikowate

Gobioidei

(Wróć na górę) Podrząd: Gobioidei - babkowce obejmuje 8 rodzin

Icosteoidei

(Wróć na górę)

Podrząd: Icosteoidei obejmuje 1 rodzinę

Icosteidae

Kurtoidei

(Wróć na górę)

Podrząd: Kurtoidei obejmuje 1 rodzinę

Pęcherz pławny – cienkościenny, błoniasty worek występujący u wielu ryb, pełniący funkcję narządu hydrostatycznego, a czasem oddechowego (u ryb dwudysznych).

Kurtidae

Labroidei

(Wróć na górę) Podrząd: Labroidei - wargaczowce obejmuje 6 rodzin

Notothenioidei

(Wróć na górę) Podrząd: Notothenioidei - nototeniowce obejmuje 5 rodzin

Percoidei

(Wróć na górę) Podrząd: Percoidei - okoniowce obejmuje 83 rodziny

Scombroidei

(Wróć na górę) Podrząd: Scombroidei - makrelowce obejmuje 6 rodzin

Scombrolabracoidei

(Wróć na górę)

Podrząd: Scombrolabracoidei obejmuje 1 rodzinę

Scombrolabracidae

Stromateoidei

(Wróć na górę) Podrząd: Stromateoidei - żuwakowce obejmuje 6 rodzin

Trachinoidei

(Wróć na górę) Podrząd: Trachinoidei - ostroszowce obejmuje 13 rodzin

Zoarcoidei

(Wróć na górę) Podrząd: Zoarcoidei - węgorzycowce obejmuje 9 rodzin

(Wróć na górę)

Różnice

Ammodytoidei

Podrząd: Ammodytoidei

rodzina dobijakowate przeniesiona do Trachinoidei (ostroszowce)

Luciocephaloidei

Podrząd Luciocephaloidei - obecnie rząd Anabantoidei

rodzina szczupakogłowcowate (Luciocephalidae) aktualnie jest zaliczana (jako podrodzina Luciocephalinae) do guramiowatych (Osphronemidae)

Mugiloidei

Podrząd Mugiloidei – obecnie rząd Mugiliformes

z rodziną cefalowate (Mugilidae)

Polynemoidei

Podrząd: Polynemoidei aktualnie Percoidei

(Wróć na górę)

Schindlerioidei

Podrząd: Schindlerioidei obecnie Gobioidei

Sphyraenoidei

Podrząd: Sphyraenoidei aktualnie Scombroidei

Długonosowce

Długonosowce (rodziny: długonosowate i Chaudhuriidae) obecnie zaliczane do węgorzy mułowych (węgorze błotne) Synbranchiformes.

Przypisy

Perciformes w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ryby. Warszawa: Horyzont, 2001. ISBN 83-7311-538-2.

Zobacz też

Ryby - wykaz rodzin