Okręg Wilno AK - Polski Serwis Naukowy

Okręg Wilno - jednostka terytorialna SZP, ZWZ, wreszcie Armii Krajowej noszący kryptonimy "Miód", "Wiano".

Pokrywał obszar byłego województwa wileńskiego i Litwy w granicach z 1939. W swojej strukturze zawierał również Podokręg Litwa Środkowa.

Komendantem okręgu był ppłk Nikodem Sulik "Jodko", a po jego aresztowaniu mjr/ppłk Aleksander Krzyżanowski "Wilk".

Pod okupacją sowiecką

Nikodem Sulik

Gen. Michał Tokarzewski-Karasiewicz komendant powstałej w Warszawie 27 września 1939 Służby Zwycięstwu Polski wysłał do Wilna trzech emisariuszy. Byli to: płk dypl. Janusz Gaładyk, ppłk dypl. Nikodem Sulik "Jodko" oraz mjr Aleksander Krzyżanowski "Andrzej". Oficerowie przybyli do Wilna 8 grudnia 1939 bez płk. Janusza Gaładyka, którego to aresztowano na granicy litewsko-sowieckiej.

Bolesław Wasilewski ps. "Zosia", "Zoja", "Bustromiak" (ur. 25 marca 1918, zm. 1980) - pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski.
5 Wileńska Brygada Armii Krajowej (zwana również "Brygadą Śmierci") - polski oddział partyzancki Wileńskiego Okręgu Armii Krajowej. Dowódcą brygady był mjr Zygmunt Szendzielarz "Łupaszko".

Poprzez ks. Kazimierza Kucharskego nawiązali oni łączność z samorzutnie powstałymi organizacjami podziemnymi. 28 grudnia 1939 formalnie powstał Wileński Okręg SZP wchłaniający wszystkie powstałe podziemne organizacje na terenie Wileńszczyzny.

Już w styczniu 1940 przemianowano SZP na Związek Walki Zbrojnej. Okręg Wileński ZWZ podlegał bezpośrednio Komendantowi Głównemu ZWZ w Paryżu, gen. broni Kazimierzowi Sosnkowskiemu. Łączność utrzymywano za pośrednictwem bazy w Kownie, a później bazy "Anna" w Sztokholmie.

Organizacja SZP-ZWZ na początku 1940

Obsada Dowództwa Wojewódzkiego (od maja 1940 Komenda Okręgu)

Teren Wileński "Pole" SZP-ZWZ-AK – struktura terytorialna i bojowa Okręgu Wilno ZWZ-AK swym zasięgiem obejmująca województwo wileńskie z wyjątkiem Wilna.
Antoni Olechnowicz ps. "Meteor", "Kurkowski", "Pohorecki", "Lawicz", "Krzysztof", "Roman Wrzeski", "Kurcewicz" (ur. 13 czerwca 1905 w Marguciszkach, zamordowany 8 lutego 1951 w więzieniu mokotowskim w Warszawie, syn Ferdynanda i Felicji z Piecewiczów) – podpułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego.

dowódca wojewódzki (komendant okręgu) – ppłk Nikodem Sulik

zastępca (szef sztabu) - ppłk Adam Obtułowicz

zastępca dowódcy ds. propagandy – mjr Władysław Kamieński

kwatermistrz – mjr Aleksander Krzyżanowski

szef ogólnoorganizacyjny – kpt. dypl. Antoni Olechnowicz

szef wywiadu – ppłk dypl. Zygmunt Cetnerowski

szef łączności – por. Stefan Czernik

przewodniczący komisji finansowej – ks. dr Kazimierz Kucharski

komendant garnizonu Wilno "Dwór"

kpt. Aleksander Wasilewski kpt. Karol Zieliński

komendant prowincji "Pole"

mjr Józef Roczniak kpt. Czesław Dębicki

adiutant – por. Bolesław Wasilewski

W styczniu 1943 zlikwidowano podział okręgu na "Dwór" i "Pole". Od tej pory okręg dzielił się na garnizon miasta Wilno i Inspektoraty

2 Wileńska Brygada Armii Krajowej - polski oddział partyzancki Wileńskiego Okręgu Armii Krajowej sformowany 3 lipca 1944 w Sawkiszkach w okolicach Korwia.
Roman Korab-Żebryk (1916-2004) zastępca dowódcy a później po śmierci Czesława Grombczewskiego "Juranda" dowódca 1 Wileńskiej Brygady AK. Aresztowany przez UB w 1947. Historyk (bronił doktorat na UW na temat bitwy pod Krawczunami stoczonej między żołnierzami radzieckimi i akowcami a Niemcami) spisujący dzieje swojej formacji.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

36 Brygada Armii Krajowej "Żejmiana" - polski oddział partyzancki Wileńskiego Okręgu Armii Krajowej. Nazwa brygady pochodzi od rzeki Żejmiana na Litwie.

Lubosław Krzeszowski ps. "Ludwik" (ur. 5 kwietnia 1897, zm. 21 marca 1965 w Warszawie) - pułkownik artylerii Wojska Polskiego. Urodzony w Ciechanowie, syn Mieczysława, oficera Carskiej Armii stacjonującego w Garnizonie Ciechanów i Marii z domu Bujalska.

Jan Kolenda (ur. 19 grudnia 1924 w Grzymiszewie pow. Turek) – zasłużony dla polskiego łowiectwa. Po ukończeniu szkoły powszechnej do końca 1944 roku pracował w gospodarstwie rolnym. Po zakończeniu wojny został wcielony do Wojska Polskiego i tu skończył szkołę podoficerską ze stopniem starszego sierżanta. W 1947 roku ukończył liceum rolnicze i jako technik rolnik podjął pracę jako agronom. W tym samym czasie pełnił funkcję komendanta gminnego w Służbie Polsce. W latach 1950-1952 pracował w KW PZPR w Poznaniu. Do Polskiego Związku Łowieckiego wstąpił w 1952 roku z inspiracji teścia. W latach 1953-1973 było dyrektorem w Państwowym Ośrodku Maszynowym w Kaliszu. W 1965 roku uzyskał tytuł magistra socjologii Wyższej Szkoły Nauk Społecznych w Warszawie. W latach 1970-1975, pełnił funkcję łowczego powiatowego. W 1973 roku został powołany na Naczelnika Miasta i Powiatu Kalisz. Został wybrany prezesem Wojewódzkiej Rady Łowieckiej. Za pracę zawodową został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Oficerskim Krzyżem Orderu Odrodzenia Polski. Za działalność łowiecką otrzymał Brązowy Medal Zasługi Łowieckiej i Złoty Medal Zasługi Łowieckiej, a w 1991 roku "Złom". Posiada też medal za zasługi dla rozwoju łowiectwa w województwach kaliskim i poznańskim. 15 grudnia 2000 roku XX Krajowy Zjazd Delegatów nadał mu tytuł Członka Honorowego Polskiego Związku Łowieckiego.

Aleksander Krzyżanowski, ps. "Wilk", "Wesołowski", "Dziemido", "Jan Kulczycki" (ur. 18 lutego 1895, zm. 29 września 1951) – pułkownik artylerii Wojska Polskiego, członek SZP, ZWZ, komendant Okręgu Wileńskiego AK.

Armia Krajowa (AK) – zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką państwa polskiego i sowiecką w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi. Była najsilniejszą i najlepiej zorganizowaną armią podziemną z działających w tamtym czasie w Europie.

Obwód Oszmiana AK - jednostka terytorialna ZWZ, potem Armii Krajowej o kryptonimie "Oset". Wchodziła w skład Inspektoratu F okregu wileńskiego AK. Swoim zasięgiem obejmował powiat oszmiański.

Gracjan Klaudiusz Fróg ps. "Góral", "Szczerbiec" (ur. 8 grudnia 1911 w Laskówce, pow. Brzozów, zm. 11 maja 1951 w Więzieniu Mokotowskim w Warszawie) – kapitan piechoty i broni pancernych Wojska Polskiego, członek wojskowej konspiracji Koła Pułkowe, dowódca 3 Wileńskiej Brygady AK.