Okres starosumeryjski - Polski Serwis Naukowy

mapa z zaznaczonym położeniem najważniejszych miast Sumeru okresu wczesnodynastycznego z uwzględnieniem przypuszczalnego przebiegu ówczesnych cieków wodnych i zarysu linii brzegowej Zatoki Perskiej

Okres wczesnodynastyczny (starosumeryjski) - okres w dziejach starożytnej Mezopotamii, nazwany tak od spisu "dynastii", czyli Sumeryjskiej listy królów - dokumentu wyszczególniającego, które miasta sprawowały hegemonię w Dolnej Mezopotamii. Początek okresu to jednocześnie granica między prehistorią a historią - pojawienie się źródeł pisanych innych niż spisy, czy wykazy przedmiotów - jego koniec wyznacza początek panowania Sargona z Akkadu. Datowanie ram czasowych okresu jest nieprecyzyjne, zależnie od przyjętej chronologii przyjmuje się np. 2800-2350 r. p.n.e. lub 2900-2300/2250 p.n.e.

Adab - starożytne miasto w środkowej Mezopotamii, ok. 30 km od Nippur, zamieszkane od początku III tysiąclecia p.n.e., znajdujące się na sumeryjskiej liście królów (Sumer). Znaczenie Adabu potwierdzają znaleziska archeologiczne: dobrze zachowane budynki mieszkalne, ziggurat, pałac, pozostałości murów miejskich, cegły ze stemplami Sargona I Wielkiego i Naram-Sina, statua króla Lugal Da Udu, liczna ceramika.

Kisz – prastare miasto sumero-akadyjskie, nad Eufratem, 13 km na wschód od Babilonu, obecnie znane jako Tell al-Uhajmir (Czerwony Pagórek), niewątpliwie jedno z najstarszych miast świata. Odegrało dużą rolę w kształtowaniu się państwa Sumerów.

Periodyzacja

Ubogie źródła pisane z okresu wczesnodynastycznego sprawiają, że w sprawie wydzielenia faz wewnątrz tej epoki należy polegać przede wszystkim na archeologii. Na podstawie badań z lat 30-tych XX wieku przyjęto podział na trzy etapy (Early Dynastic I, II i III - w skrócie ED), choć ich długość jest obecnie różnie oceniana. Zakłada się, że pierwszy i trzeci etap były długie, natomiast dla drugiego rezerwuje się obecnie rolę krótkiej fazy przejściowej:

Pierwsza dynastia z Ur - panowała w latach ok. 2500-2400 p.n.e. Wspomina o niej sumeryjska lista królów. Czasy sprawowania władzy przez znanych z inskrypcji jej przedstawicieli Mesannepaddę, Aannepaddę i Meskiagannę charakteryzują się okresem świetności politycznej, gospodarczej i kulturalnej Sumeru. W archeologii rządy tej dynastii nazywane są okresem wczesnodynastycznym. Były to jednak czasy niespokojne, bowiem władcy ensi poszczególnych miast-państw po objęciu rządów w rodzinnym ośrodku zaczęli dążyć do zapewnienia sobie hegemonii nad całym krajem. Powodowało to ciągłe wojny i powstawanie najczęściej krótkich dynastii, znanych z listy królów. Z zachowanych inskrypcji wiadomo, że Mesannepadda podbił Kisz i Uruk.

Prehistoria, prahistoria (łac. pre - przedrostek oznaczający uprzedniość, "przed", "wcześniej") to najdłuższy okres dziejów ludzkości - od pojawienia się człowieka na Ziemi do powstania pisma. Badanie tego okresu możliwe jest jedynie metodami archeologicznymi. Na terenach Afryki zaczyna się około 5 mln lat temu razem z pojawieniem się pierwszych człowiekowatych, na terenie Europy około 1 mln lat temu, natomiast na innych terenach z momentem pojawienia się tam człowieka. Dzieli się na sześć podstawowych epok - daty w nawiasach nakładają się na siebie, ze względu na to, że na różnych terenach epoki te zaczynały się i kończyły w różnym czasie:

ED I (ok. 2900-2600 p.n.e.)

ED III (ok.2600-2300/2250 p.n.e.)

Dzieje

Pierwszym uwiarygodnionym historycznie władcą sumeryjskim był władca państwa-miasta Kisz o imieniu Enmebaragesi, występujący w Sumeryjskiej Liście Królów jako przedostatni przedstawiciel I dynastii z Kisz. Później według tejże Listy nad Dolną Mezopotamią władze sprawować miały kolejno: I dynastia z Uruk, I dynastia z Ur, dynastia z Awan, II dynastia z Kisz, dynastia z Hamazi, II dynastia z Uruk, II dynastia z Ur, dynastia z Adab, dynastia z Mari, III dynastia z Kisz, dynastia z Akszak, IV dynastia z Kisz, III dynastia z Uruk, dynastia akadyjska, IV dynastia z Uruk, dynastia gutejska, V dynastia z Uruk, III dynastia z Ur, dynastia z Isin.

Akad (Agade) to starożytne miasto w Mezopotamii założone przez Sargona Wielkiego ok. 2330 r. p.n.e., stolica imperium akadyjskiego w latach 2334-2154 p.n.e.

Chronologia Starożytnego Bliskiego Wschodu - chronologia wydarzeń, panowań władców i dynastii Bliskiego Wschodu na przestrzeni 3 tysięcy lat przed naszą erą.

Przypisy

Adam Ziółkowski: Historia powszechna. Starożytność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 73. ISBN 978-83-01-15810-1.
↑ Adam Ziółkowski: Historia powszechna. Starożytność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 76. ISBN 978-83-01-15810-1.
Maria Jaczynowska, Danuta Musiał, Stępień: Historia starożytna. Maria Jaczynowska (red.). Warszawa: 2004, s. 36. ISBN 83-7436-005-4. )
↑ Adam Ziółkowski: Historia powszechna. Starożytność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 78. ISBN 978-83-01-15810-1.
Adam Ziółkowski: Historia powszechna. Starożytność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 83. ISBN 978-83-01-15810-1.