Na mapach: 51°45′07″N 1°15′28″W / 51.75194, -1.25778

Ten artykuł dotyczy miasta w Anglii. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa Oxford.

Oksford (ang. Oxford) – miasto w południowej Anglii nad rzeką Tamizą, stolica hrabstwa Oxfordshire. Znane jest przede wszystkim jako siedziba Uniwersytetu Oksfordzkiego (University of Oxford), najstarszego anglojęzycznego uniwersytetu świata. Oksford od XIX w. nazywany jest "miastem malowniczych wież" (ang. city of dreaming spires).

W mieście znajduje się wiele budynków i instytucji związanych z uniwersytetem, m. in. Ashmolean Museum - najstarsze muzeum w Wielkiej Brytanii oraz Bodleian Library - jedna z największych i najstarszych bibliotek w kraju. W Oksfordzie siedzibę ma Oxford University Press, największe wydawnictwo uniwersyteckie na świecie.

Oksford położony jest w regionie określanym jako Dolina Tamizy - jednym z najbogatszych regionów Unii Europejskiej pod względem PKB na mieszkańca. Gospodarka miasta jest zróżnicowana. Obok związanych z uniwersytetem przemysłów wydawniczego, naukowego i wysokich technologii znajduje się tam także fabryka samochodów MINI, dawniej należąca do przedsiębiorstwa Morris Motor Company (obecnie część koncernu BMW). Turystyka stanowi ważną część gospodarki miasta.

Eklektyczne budynki Oksfordu, w szczególności kolegia uniwersytetu, reprezentują wszystkie style architektoniczne w historii Anglii - począwszy od budynków saksońskich z X wieku, przez średniowieczny gotyk i styl epoki Tudorów po bogatą architekturę barokową. Ta ostatnia reprezentowana jest przez wiele budynków zaprojektowanych przez słynnych architektów angielskich Christophera Wrena i Nicholasa Hawksmoora, związanych z uczelnią.

Historia

Osadnictwo na terenie Oksfordu sięga IX w. i związane jest z istniejącym na tym obszarze brodem nad Tamizą. Stąd nazwa miasta, wywodząca się od słów ox (wół) i ford (bród). W X w. osada znajdowała się na granicy między dwoma państwami heptarchii anglosaskiej: Mercją i Wessex, i miała w związku z tym ważne znaczenie obronne. Wielokrotnie najeżdżana była przez wojska duńskie.

Wieża św. Jerzego, zamek oksfordzki

Najazd Normanów z 1066 r. doprowadził do poważnego zniszczenia osady. Normański zarządca Robert d'Oyly wybudował tu w tym okresie zamek (Oxford Castle), który nigdy nie został użyty w celach obronnych. Zamek, dosyć zniszczony, dostępny jest dla zwiedzających. W pomieszczeniach budowli d'Oyly powołał do życia zakon mnichów św. Jerzego, historycznie pierwszy ośrodek kształcenia w Oksfordzie. To tam właśnie przebywał Godfryd z Monmouth, autor słynnej kompilacji legend arturiańskich napisanej w 1136 r.

Henryk II Plantagenet nadał Oksfordowi kartę praw miejskich, gwarantującą społeczności miasta identyczne przywileje jak te przysługujące mieszkańcom Londynu. W ten sposób Oksford stał się praktycznie drugą stolicą Anglii. Wiele parlamentów zwoływano w mieście w XIII w.; w 1258 r. Szymon z Montfort wymusił tam na królu Henryku III reformy ustrojowe znane jako prowizje oksfordzkie. Dokument ten uważany jest za pierwszą konstytucję angielską.

Początki uniwersytetu sięgają XII wieku - w 1167 r. Henryk II zakazał angielskim żakom studiowania na Uniwersytecie Paryskim, co przyczyniło się do ich powrotu i osiedlenia w Oksfordzie. Formująca się uczelnia szybko zyskała znaczenie w średniowiecznej Europie; od tego czasu historia miasta jest ściśle związana z historią uniwersytetu.

 Osobny artykuł: University of Oxford#Historia.

Miasto ma ważne znaczenie w historii wczesnej reformacji. To tutaj w 1555 r. skazano za herezję i spalono na stosie tzw. męczenników oksfordzkich - biskupów kościoła anglikańskiego Hugha Latimera, Nicholasa Ridleya i arcybiskupa Canterbury Tomasza Cranmera. Miejsce stosu upamiętnia krzyż wybrukowany na ulicy Broad Street, niedaleko stoi również XIX-wieczny pomnik poświęcony męczennikom.

Podczas angielskiej wojny domowej Oksford stał się na kilka lat stolicą Anglii, kiedy to w 1642 r. król Karol I Stuart zmuszony został po bitwie pod Edgehill do ucieczki z Londynu przed wojskami Olivera Cromwella. Miasto, w którym nie brakło zwolenników lorda protektora, zostało w końcu zdobyte w 1646 r. przez wojska Thomasa Fairfaxa. Siedzibą króla stało się ponownie w 1665 i 1666 r. - wtedy Karol II zbiegł z Londynu przed panującą tam epidemią dżumy.

W XVIII w. wybudowano tu kanał rzeczny łączący Tamizę z miejscowością Coventry. W 1844 r. Wielka Zachodnia Kolej Żelazna, jedna z pierwszych linii kolejowych na świecie, połączyła Oksford z Didcot, Reading i dworcem Paddington w Londynie.

Na początku XX w. nastąpił gwałtowny napływ ludności do miasta i jego rozwój przemysłu wydawniczego i samochodowego. Tutaj William Morris założył Morris Motor Company produkującą słynne samochody Mini Morris. Fabryka samochodów Mini w dzielnicy Cowley zatrudniała w szczytowym okresie działalności ok. 20 000 mieszkańców, w znaczący sposób wpływając na robotniczy charakter wschodnich dzielnic miasta, położonych po lewej stronie rzeki Cherwell.

W czasie Bitwy o Anglię Oksford nie był atakowany z powietrza przez wojska III Rzeszy. Źródła historyczne wskazują, że Adolf Hitler chciał uczynić Oksford stolicą podbitego regionu Wysp Brytyjskich.

Przyroda

Zachód słońca nad Port Meadow

Na terenie Oksfordu jest wiele parków i terenów zielonych; w obrębie obwodnicy miasta znajduje się 25 rezerwatów przyrody. W centrum miasta, na zachodnim brzegu rzeki Cherwell, położone jest 30 hektarów parków uniwersyteckich (Oxford University Parks). W parkach znajdują się ogrody z egzotycznymi drzewami i kwiatami oraz boiska do gry w krykieta. W obrębie kolegiów uniwersytetu wchodzą duże połacie obszarów zielonych: najważniejsze z nich to łąka kolegium Christ Church nad Tamizą (Christ Church Meadow) i rezerwat danieli w kolegium św. Magdaleny (Magdalen Deer Park). W Oksfordzie znajduje się również najstarszy w Anglii (i jeden z najstarszych na świecie) ogród botaniczny: należący do uniwersytetu University of Oxford Botanic Garden. W tym założonym w 1621 r. ogrodzie rosną przedstawiciele ponad 90% wszystkich rodzin roślin naczyniowych.

Największy park w granicach administracyjnych Oksfordu to Park Południowy (South Park) w dzielnicy Headington. Wzgórze Headington Hill znajdujące się w obrębie parku stanowi najlepszy punkt widokowy do oglądania i fotografowania malowniczych wież uniwersytetu.

Na północ od miasta znajdują się połacie podmokłych łąk nad Tamizą, zwane jako łąki portowe (Port Meadow). Obszar ten nie był nigdy wykorzystywany rolniczo i stanowił dar dla mieszkańców Oksfordu od króla Alfreda Wielkiego na początku XI w. Król przekazał 120 ha łąk mieszkańcom miasta w podziękowaniu za obronę królestwa przed najeżdżającymi kraj wojskami duńskimi. Łąki po dziś dzień używane są jako pastwiska dla bydła i koni. Odwiedzane są też przez mieszkańców miasta i turystów ze względu na ich malowniczą scenerię.