Okupacja radziecka w Polsce 1939–1941

Heinz Guderian i Siemion Kriwoszein przyjmują defiladę Wehrmachtu i Armii Czerwonej w Brześciu nad Bugiem, 22 września 1939

Żołnierze Wehrmachtu i Armii Czerwonej w Lublinie, 3 października 1939

Okupacja radziecka w Polsce 1939–1941 – system policyjno-wojskowej administracji radzieckiej na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej zajętym w wyniku agresji zbrojnej przeciwko Polsce podjętej przez ZSRR w dniu 17 września 1939 oraz po podziale terytorium RP w wyniku niemiecko-radzieckiego traktatu o granicach i przyjaźni z dnia 28 września 1939, będącego nawiązaniem do paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939.

Zachodnia Białoruś (biał. Заходняя Беларусь, Zachodniaja Biełaruś) – nieoficjalna nazwa ziem, które uważane były przez władze sowieckie i część środowisk białoruskich za ziemie historycznie i etnicznie białoruskie, a które w wyniku traktatu ryskiego z 1921 roku znalazły się w składzie II Rzeczypospolitej. Nazwa używana była dla przeciwwagi wobec Wschodniej Białorusi – tj. Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w jej granicach sprzed 2 listopada 1939 roku. Obecnie w polskiej historiografii, oprócz tej nazwy, stosuje się określenia: ziemie północno-wschodnie II Rzeczypospolitej, tzw. Białoruś Zachodnia, lub szerzej Kresy Wschodnie. Zarówno granice obszaru, jak i jego nazwa pozostają przedmiotem kontrowersji, budząc wiele emocji i wywołując dyskusje wśród białoruskich i polskich historyków.
Województwo nowogródzkie – jedno z 16 województw II Rzeczypospolitej w latach 1921-1939. Siedzibą władz województwa był Nowogródek. Zostało zlikwidowane przez okupacyjne władze radzieckie we wrześniu 1939 roku.

Tymczasowa administracja

W następstwie niemieckiej i sowieckiej inwazji na Polskę we wrześniu 1939, terytorium Polski zostało podzielone między nazistowskie Niemcy i ZSRR. Oba reżimy były wrogo nastawione do polskiej kultury oraz polskiego społeczeństwa i miały na celu ich zniszczenie. Przed Operacją Barbarossa, nazistowskie Niemcy i Związek Radziecki prowadziły skoordynowane działania związanych z ich polityką w Polsce, najbardziej widoczny w czterech konferencjach Gestapo-NKWD, gdzie omówione zostały plany walki z polskim ruchem oporu i przyszłych planów zniszczenia Polski.

Województwo poleskie – . Po pożarze miasta w sierpniu 1921 stolicę przeniesiono do . W 1921 województwo składało się z 10 powiatów, 17 miast i 113 gmin i zajmowało powierzchnię 42.280 km². Województwo istniało do 1939.
Oberkommando Ost – Naczelne Dowództwo na Wschodzie, tymczasowa niemiecka władza okupacyjna na okupowanej przez Wehrmacht w trakcie agresji na Polskę części terytorium państwowego II Rzeczypospolitej.

W dniu 28 września 1939, Związek Radziecki i Niemcy zmieniły tajne ustalenia z paktu Ribbentrop-Mołotow. Według tych ustaleń, często nazywanych jako IV rozbiór Polski, Granice zostały ustalone wzdłuż linii Pisa, Narew, Bug i San, a tereny na zachód od tej linii zostały przeniesione do niemieckiej strefy wpływów, dając więcej terytorium Niemcom. Związek Radziecki przejął więc 52,1% terytorium Polski (około 200 000 km), z ponad 13 700 000 osób. Elżbieta Trela-Mazur podaje następujące liczby: 38% Polaków – 5,1 milionów, 37% Ukraińców, 14,5% Białorusinów, 8,4% Żydów, 0,9% Rosjan, 0,6% Niemców oraz 336 tys uchodźców z terenów niemieckich. W okresie między wkroczeniem Armii Czerwonej na wschodnie tereny polski a ich formalną aneksją do ZSRR (17 września – 2 listopada 1939) funkcjonowała na zajętych obszarach Polskich tymczasowa administracja na quasi-państwowych terytoriach tzw. "Zachodniej Białorusi" i "Zachodniej Ukrainie".

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).
Województwo tarnopolskie – województwo II Rzeczypospolitej utworzone 23 grudnia 1920 ze stolicą w Tarnopolu. Innymi głównymi miastami województwa były Złoczów, Brody, Brzeżany i Zbaraż.

Zachodnia Białoruś

Mapa Białoruskiej SRR i Zachodniej Białorusi

Główny artykuł: Zachodnia Białoruś.

Na Zachodnią Białoruś składały się obszary województw II Rzeczypospolitej: Białostockiego, Nowogródzkiego, Poleskiego, Wileńskiego i północno-wschodnie Warszawskiego. Tymczasową stolicą Zachodniej Białorusi został Białystok.

Zbrodnia katyńska (ros. Катынский расстрел, ang. Katyn massacre) – zbrodnia stalinowska polegająca na rozstrzelaniu wiosną 1940 roku co najmniej 21 768 obywateli polskich, w tym ponad 10 tys. oficerów wojska i policji, na mocy decyzji najwyższych władz Związku Radzieckiego zawartej w tajnej uchwale Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940 roku (tzw. decyzja katyńska). Egzekucji ofiar, uznanych za „wrogów władzy sowieckiej” i zabijanych strzałami w tył głowy z broni krótkiej, dokonała radziecka policja polityczna NKWD. W latach 1940–1990 władze ZSRR zaprzeczały swojej odpowiedzialności za zbrodnię katyńską, lecz 13 kwietnia 1990 roku oficjalnie przyznały, że była to „jedna z ciężkich zbrodni stalinizmu”. Wiele kwestii związanych ze zbrodnią katyńską nie zostało jak dotąd wyjaśnionych.
Siemion Moisiejewicz Kriwoszein, ros Семён Моисеевич Кривошеин, (ur. 28 listopada 1899 w Woroneżu, zm. 16 września 1978 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, generał-lejtnant wojsk pancernych Armii Czerwonej, Bohater Związku Radzieckiego (1945).

22 października 1939 roku odbyły się wybory do Zgromadzenia Ludowego Zachodniej Białorusi utworzonego przez władze sowieckie. Kampania wyborcza i wybory odbywały się w atmosferze terroru. Głosować można było jedynie na wyznaczonych z góry kandydatów, a w komisjach zasiadali umundurowani funkcjonariusze NKWD. Według sfałszowanych wyników, frekwencja wyniosła 96,7%, a na kandydatów promowanych przez Sowietów oddano 90% głosów. Wyłonione w ten sposób Zgromadzenie Ludowe obradowało w dniach 28–30 października 1939 roku w Białymstoku pod hasłem śmierć białemu orłowi. Zgromadzenie Ludowe wystąpiło z "prośbą" do Rady Najwyższej ZSRR o włączenie Zachodniej Białorusi w skład Białoruskiej SRR. Jednocześnie 26 października 1939 ZSRR przekazał Wilno wraz z okręgiem Litwie, lecz po włączeniu Litwy 3 sierpnia 1940 również i ten obszar znalazł się w granicach ZSRR. 2 listopada 1939 Rada Najwyższa ZSRR uchwaliła akceptację wniosku Zgromadzenia Ludowego Zachodniej Białorusi i przyłączyła ją do Białoruskiej SRR a tym samym do ZSRR.

Wybory do Zgromadzeń Ludowych Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi 22 października 1939 – sprzeczna z prawem międzynarodowym próba legitymizacji przez ZSRR aneksji terenów II Rzeczypospolitej okupowanych w konsekwencji agresji ZSRR na Polskę we wrześniu 1939.
Rada Najwyższa ZSRR (ros. Верховный Совет СССР) – najwyższy organ władzy ustawodawczej ZSRR, a w latach 1989-1991, najwyższa władza ustawodawcza w okresach pomiędzy sesjami Zjazdu Rad. Do 1936 jej funkcje pełnił Ogólnorosyjski Centralny Komitet Wykonawczy Rad.

Zachodnia Ukraina

Antypolski plakat propagandowy – żołnierz radziecki przebija bagnetem Orła Białego

W skład Zachodniej Ukrainy wschodziły obszary województw: tarnopolskiego, stanisławowskiego, wołyńskiego, wschodnia część lwowskiego z samym Lwowem – który też został tymczasową stolica Kraju. 22 października 1939 odbyły się wybory do Zgromadzenia Narodowego Ukrainy Zachodniej. a już 26-28 października 1939 – w gmachu Teatru Wielkiego obradowało Zgromadzenie Narodowe Ukrainy Zachodniej, które przegłosowało rezolucję w sprawie przyłączenia Ukrainy Zachodniej do Ukraińskiej SRR a tym samym do ZSRR. Również i ten wniosek Rada Najwyższa ZSRR "zaakceptowała" 1 listopada 1939.

Heinz Wilhelm Guderian (ur. 17 czerwca 1888 w Chełmnie, zm. 14 maja 1954 w Schwangau w RFN) – niemiecki generał i teoretyk wojskowości, autor książki Achtung – Panzer!, w której przedstawił koncepcję prowadzenia wojny metodą błyskawicznych ataków dużych związków pancernych wspieranych natarciem z powietrza.
Grabież polskich dóbr kultury w czasie II wojny światowej rozpoczęła się wkrótce po inwazji niemiecko-rosyjskiej na Polskę. Działalność rabunkowa była organizowana i przeprowadzana głównie przez nazistowskie Niemcy, jednak Związek Radziecki tażke zagrabił znaczącą część dzieł kultury i sztuki IIRP.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)