Oleśnica - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta dolnośląskiego. Zapoznaj się również z: inne znaczenia nazwy Oleśnica.

Uproszczony Herb Miasta

Brama Wrocławska

furta w bramie zamku książęcego

Fragment dziedzińca zamkowego

Oleśnica (niem. Oels) – miasto i gmina w województwie dolnośląskim, w powiecie oleśnickim, położone na lewym brzegu rzeki Oleśnicy (dopływ Widawy). Pod względem geograficznym Oleśnica leży na Nizinie Śląskiej na wysokości 150 m n.p.m.

Generał – polski czteroodcinkowy serial telewizyjny biograficzny o generale Władysławie Sikorskim z 2009 roku, w reżyserii Anny Jadowskiej i Lidki Kazen. Zdjęcia do filmu rozpoczęły się w 2008 roku. Współautorem projektu jest dziennikarz Dariusz Baliszewski.
Oleśnica Rataje – przystanek kolejowy w Oleśnicy, w województwie dolnośląskim, w Polsce. Wykorzystywany głównie przez pociągi jadące do Gdyni, Warszawy Wschodniej i Łodzi Kaliskiej. Znajdują się tu dwa perony oraz nadziemne przejście nad torami. 2 wiaty przystankowe. Brak poczekalni i kas biletowych. W budynku dawnej stacji mieszczą się mieszkania prywatne.

Historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa wrocławskiego.

Historia

Od 1294 roku należała do księstwa głogowskiego. Prawa miejskie uzyskała 22 lutego 1255 roku – książę wrocławski Henryk III Biały nadał lokację na prawie średzkim Civitas nostra Olsnicz. Od 1320 r. Oleśnica staje się stolicą księstwa i miastem rezydencjalnym księcia Konrada I, tytułującego się spadkobiercą Korony Polskiej. Po śmierci Konrada Białego Młodszego, ostatniego władcy z miejscowej linii Piastów w roku 1492, Oleśnica wraz z księstwem została przekazana ziębickiej linii czeskich Podiebradów, a od 1647 r. przechodzi pod władanie książąt wirtemberskich.

Ścinawa (niem. Steinau an der Oder) to miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie lubińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ścinawa. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. legnickiego. W 1945 miasto zostało zniszczone w 75%.
Cmentarz żydowski w Oleśnicy - kirkut społeczności żydowskiej zamieszkującej niegdyś Oleśnicę. Powstał w 1823. Ma powierzchnię 0,15 ha. Znajduje się przy ul. Wojska Polskiego. Został zniszczony przez Niemców. Obecnie na jego terenie znajdują się koszary wojskowe.

Już pod koniec XIII wieku działała tu mennica. Oleśnica korzystała ze swego położenia na szlaku z Wrocławia do Wielkopolski. Miała znaczące związki z Krakowem. W Oleśnicy znajdowała się ważna drukarnia, a także znane gimnazjum. W 1824 powstała tu loża wolnomularska "Wilhelm pod ukoronowaną kolumną", która istniała do 1935 roku.

Kościół Zielonoświątkowy w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański wolny kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym nurtu zielonoświątkowego; drugi, pod względem wielkości Kościół protestancki w Polsce (po Kościele Ewangelicko-Augsburskim w RP), posiadający ponad 23 tysięcy wiernych zrzeszonych w ramach 217 zborów; największy polski Kościół protestancki nurtu ewangelicznego; największa, choć nie jedyna, wspólnota zielonoświątkowców w Polsce, związana z pentekostalną tradycją amerykańskich Zborów Bożych i przyjmująca ustrój kongregacjonalno-synodalny. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest członkiem Europejskiej Wspólnoty Zielonoświątkowej, Światowej Wspólnoty Zborów Bożych, Towarzystwa Biblijnego w Polsce oraz Aliansu Ewangelicznego w RP. Organem prasowym Kościoła jest miesięcznik Chrześcijanin. Siedzibą władz Kościoła jest miasto stołeczne Warszawa. Podstawą prawną działalności Kościoła jest Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 20 lutego 1997. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest wpisany do rejestru Kościołów i związków wyznaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w dziale A, pod numerem 15. Obecnym Przewodniczącym Naczelnej Rady Kościoła i Prezbiterem Naczelnym Kościoła jest bp Marek Kamiński.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

W połowie XVII wieku polsko-niemiecka granica językowa przebiegała niedaleko Oleśnicy, włączając miasto do terytorium o dominacji języka polskiego.

Ponowny rozkwit miasta nastąpił w 2. połowie XIX w. W 1850 r. ulokowano w Oleśnicy garnizon, zaś w 1868 r. przeprowadzono przez miasto strategiczną linię kolejową, łączącą Wrocław z Górnym Śląskiem. Miasto rozbudowało się w trzech kierunkach:

na południe, wzdłuż Ohlauer Straße (dziś ul. 3 maja), gdzie wzniesiono m.in. gmachy poczty, sądu, gimnazjum, starostwa, szkoły ewangelickiej, a także gazownię miejską

na wschód, wzdłuż Nachodstraße (dziś ul. Lwowska), gdzie wzniesiono szpital miejski, szkołę (Logau-Oberrealschule), a w 1913 r. obszerne zakłady naprawcze kolei niemieckich (Reichsbahn-Ausbesserungswerk)

na północny wschód, wzdłuż Wartenberger Straße (dziś ul. Wojska Polskiego), gdzie w latach 70. XIX w. zbudowano koszary, a później także wieżę ciśnień, urząd skarbowy i stadion miejski

Zimą 1945 r. miasto zostało zniszczone prawie w 80% na skutek grabieży oraz pożarów wzniecanych przez okupującą miasto od 24 stycznia 1945 r. Armię Czerwoną. W rezultacie II wojny światowej zostało ponownie przyłączone do Polski, zaś jego niemiecka ludność wysiedlona do Niemiec. W latach powojennych dokonano powolnej odbudowy i rozbudowy miasta.

Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (ukr. Українська Греко-Католицька Церква – Ukrajinśka Hreko-katołyćka Cerkwa) – większy arcybiskupi Kościół wschodni działający obecnie na terenie Ukrainy oraz wśród diaspory ukraińskiej, uznający władzę i autorytet papieża.
Droga krajowa nr 8 (DK8) – droga krajowa o długości 721,484 km prowadząca od przejścia granicznego do Czech w Kudowie-Zdroju do przejścia granicznego na Litwę w Budzisku. Stanowi polski odcinek międzynarodowej trasy E67. Przebiega przez obszar pięciu województw: podlaskiego, mazowieckiego, łódzkiego, wielkopolskiego, dolnośląskiego. Jest najdłuższą drogą krajową w Polsce.

Geografia

Dzielnice miasta Oleśnica Centrum, Serbinów, Lucień, Lucień Osiedle, Wądoły, Rataje (Stare, Nowe), Zielone Ogrody.

Według danych z roku 2008 powierzchnia: 20,96 km kwadratowych liczba ludności: 37414 ogólna powierzchnia gruntów 2096 hektarów, w tym: grunty orne 1107 ha sady 37 ha łąki i pastwiska 160 ha

Kościół Ewangelicko-Augsburski w Rzeczypospolitej Polskiej – kościół luterański prawnie działający na terenie Polski, będący członkiem takich organizacji, jak Światowa Rada Kościołów, Światowa Federacja Luterańska, Konferencja Kościołów Europejskich, Polska Rada Ekumeniczna. Organem prasowym wspólnoty jest Zwiastun Ewangelicki. Zwierzchnikiem Kościoła jest bp Jerzy Samiec.
Zbigniew Lesień (ur. 8 lutego 1947 w Oleśnicy) – aktor teatralny i filmowy, w latach 1991–1994 dyrektor Teatru im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu; ojciec Michała.

Miasto stanowi 2% powierzchni powiatu.

Edukacja

Szkoły oraz instytucje oświatowe w Oleśnicy

Szkoła Podstawowa Gminy Oleśnica,

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana Kilińskiego,

Szkoła Podstawowa nr 4 im. Romana Podoskiego,

Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 6 im. Janusza Korczaka,

Szkoła Podstawowa nr 7 im. Jana Pawła II,

Szkoła Podstawowa nr 8, im. Noblistów Polskich

Katolicka Szkoła Podstawowa w Oleśnicy,

Gimnazjum nr 1 im. Książąt Oleśnickich,

Gimnazjum nr 2 im. Armii Krajowej,

Gimnazjum nr 3 im. Podróżników i Odkrywców Polskich,

Gimnazjum Gminy Oleśnica

I Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego,

II Liceum Ogólnokształcące im. ks. Jana Twardowskiego,

Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Marii Skłodowskiej-Curie,

Powiatowe Centrum Kształcenia Zawodowego,

Powiatowe Centrum Edukacji i Kultury,

Miejski Ośrodek Kultury i Sportu – MOKiS

Architektura

Zabytki

Zamek oleśnicki z XIII wieku przebudowany w latach 1542–1616

Bazylika św. Jana Apostoła (XIII wiek)

Dom Wdów, czyli dzisiejsza Szkoła Muzyczna I stopnia Im. Fryderyka Chopina i Społeczne Ognisko Muzyczne

połączone kościoły pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny i św. Jerzego (XIV w.), obecnie parafialna cerkiew prawosławna Zaśnięcia Bogurodzicy

kościół św. Salwatora (XV wiek)

kościół św. Trójcy (XVIII wiek)

wieża Bramy Wrocławskiej – XIV wiek

ratusz (XV wiek)

duże fragmenty średniowiecznych murów obronnych (XIV wiek), także mury obronne zachodnie

Kolumna Złotych Godów (XVIII wiek)

Kolumna Zwycięstwa (1873)

wieża ciśnień przy ul. Wojska Polskiego

budynek I Liceum Ogólnokształcącego i Gimnazjum nr 2

Miejsca pamięci narodowej

Pomnik Braterstwa Broni Polsko-Radzieckiego

cmentarz wojskowy Armii Czerwonej

pomnik Fryderyka Chopina

Skwer Kombatantów II Wojny Światowej

Transport

Transport drogowy

Przez Oleśnicę przebiega droga krajowa oraz drogi wojewódzkie:

Droga wojewódzka nr 340 (DW340) – droga wojewódzka w środkowej części woj. dolnośląskiego o długości ok. 80 km łącząca Oleśnicę z miejscowością Ścinawa. Droga przebiega przez 4 powiaty: powiat oleśnicki, trzebnicki, powiat wołowski i lubiński. Na odcinku Oborniki Śląskie - Trzebnica stanowi ciekawy, ale i niebezpieczny szlak przez Wzgórza Trzebnickie; zdarzają się tam często wypadki drogowe na górkach i ostrych zakrętach.
Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

droga krajowa nr 8 granica państwa – Kudowa-Zdrój – Wrocław – Oleśnica – Wieluń – Piotrków Trybunalski – Warszawa – Białystok – Budzisko – granica państwa

droga wojewódzka nr 340 relacji Oleśnica – Trzebnica – Wołów – Ścinawa

droga wojewódzka nr 451 relacji Oleśnica – Bierutów – Namysłów

droga krajowa nr 25 relacji Oleśnica – Ostrów Wielkopolski – Bydgoszcz – Koszalin – Kołobrzeg

Komunikację miejską w Oleśnicy od lutego 2008 r. obsługuje firma Polbus Sp. z o.o. Są to cztery linie komunikacji miejskiej.

Piotrków Trybunalski – miasto na prawach powiatu, położone w centralnej Polsce na zachodzie Równiny Piotrkowskiej, będące siedzibą powiatu grodzkiego. Drugie pod względem wielkości miasto w województwie łódzkim i 47. w Polsce. Nazwa Piotrkowa w innych językach brzmi: język rosyjski – dziś Пётркув-Трибунальски, za czasów Królestwa Polskiego – Петроковъ; jidysz – פּעטריקעװ, Petrikew; język niemiecki – Petrikau. Liczba ludności w grudniu 2009 – 77 810 osób.
Kluczbork (niem. Kreuzburg) – miasto i gmina w północno-wschodniej części woj. opolskiego, w powiecie kluczborskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kluczbork. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego województwa opolskiego.

Miasto posiada duży dworzec autobusowy i dogodne połączenia z dużymi miastami w Polsce. Autobusy do sąsiedniego Wrocławia kursują tu średnio co 30 minut. Można także dojechać autobusami obsługiwanymi przez Polbus PKS do miasteczek w powiecie oleśnickim.

Kolej

Oleśnica posiada dwie stacje kolejowe. Oleśnica (stacja kolejowa) i Oleśnica Rataje Jest to duży węzeł kolejowy, krzyżują się tu linie z Wrocławia, Ostrowa Wielkopolskiego i z Katowic przez Lubliniec, Kluczbork.

Niegdyś na Ratajach można było rozpocząć podróż ekspresem. Po blisko 40 latach kursowania odjechał z Oleśnicy Rataje ostatni pociąg międzynarodowy Bohemia, łączący stolice Polski i Czech. Dwa lata wcześniej zakończył tu kursowanie pociąg relacji Warszawa – Drezno.

Oleśnica (niem. Oels-Bach) - rzeka (dł. ok. 45 km) w dorzeczu Odry, w województwie dolnośląskim. Przepływa przez powiat oleśnicki i wrocławski. Prawy dopływ Widawy.
Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny - jeden z kanonicznych Kościołów prawosławnych, obejmujący swoją jurysdykcją wszystkie parafie prawosławne na terenie Polski. W dyptychu lokalnych autokefalicznych cerkwi prawosławnych wymieniany na miejscu 12 dwunastym wg dyptychu greckiego, a na miejscu 13 wg dyptychu rosyjskiego. Spowodowane jest to różnymi terminami nadania autokefalii przez Konstantynopol i Moskwę. Według danych GUS, Kościół liczy 506,8 tys. wiernych i jest drugim pod względem liczebności Kościołem w Polsce. Opiece tego kościoła podlegają także prawosławni z Brazylii.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)