Oleandry - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy ulicy w Krakowie. Zapoznaj się również z: oleander - roślina.

Oleandry − Dom Turysty (schronisko)

Oleandry − ulica w Krakowie, biegnąca od al. 3 Maja do ul. Władysława Reymonta. Ma długość ok. 500 metrów.

Geneza słowa "Oleandry" nie jest jasna. Jedna z hipotez wiąże nazwę z krzewami oleandrów, które rosły w szpalerze podczas wystawy w 1912 roku, inna wywodzi Oleandry od słowa "olędry", którym określano zarośla nadrzeczne w pobliżu kościoła Norbertanek. To jednak przypuszczenie nie ma potwierdzenia w źródłach. Kolejna wiąże słowo z żartobliwym określeniem "oleandry", którego używano wobec porastających okolicę dzisiejszej ulicy krzewów wikliny.

Muzeum Czynu Niepodległościowego – Dom im. Józefa Piłsudskiego – budynek znajdujący się przy w Alei 3 Maja 7 w Krakowie, oraz ulicy Oleandry. Dom stoi w miejscu, z którego w 1914 roku wyruszyła Pierwsza Kompania Kadrowa kierując się na terytorium zaboru rosyjskiego. Aktualnie mieszczą się tu: Muzeum Czynu Niepodległościowego, Komenda Naczelna Związku Legionistów Polskich, Komenda Główna Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny oraz Archiwum Czynu Niepodległościowego.

Adolf Szyszko-Bohusz (ur. 1 września 1883 w Narwie, zm. 1 października 1948 w Krakowie) – polski architekt, przedstawiciel historyzmu i modernizmu, konserwator zabytków.

Historia

Okolice dzisiejszej ulicy Oleandry były wilgotne i zarośnięte, co związane było z bliską lokalizacją rzeki Rudawy (w 1912 roku przebieg Rudawy pokrywał się z obecną al. 3 Maja). Jeszcze przed wytyczeniem ulicy, w 1912 roku zorganizowano na tym terenie Wystawę Architektury i Wnętrz w Otoczeniu Ogrodowym. Wówczas został wzniesiony teatr ogródkowy "Oleandry" (albo "Pod oleandry"), nazwany tak prawdopodobnie przez Leona Wyrwicza. Później, pod sam koniec swojego istnienia, zyskał nazwę "Bagatela", przejętą potem przez teatr na rogu ulic Karmelickiej i Krupniczej. W budynku teatru na Oleandrach w sierpniu 1914 roku nocowali legioniści I Kompanii Kadrowej i stąd następnie wyruszyli. Podczas I wojny światowej został on zburzony.

Szpaler to jednorzędowe nasadzenie drzew, których korony, dzięki odpowiednim zabiegom pielęgnacyjnym, tworzą zwartą ścianę zieleni. Podobnie jak żywopłot szpaler jest jedną z podstawowych form nasadzeń parkowych. Szpalerowi zwykle pozostawia się swobodę wzrostu wzwyż natomiast przycina się gałęzie zewnętrzne, wzdłuż linii sadzenia tworząc "zielony płot – zasłonę". Dwa równoległe do siebie szpalery tworzą aleję.

Pierwsza Kompania Kadrowa – pododdział piechoty utworzony 3 sierpnia 1914 w Krakowie przez Józefa Piłsudskiego z połączenia członków ”Strzelca” i Polskich Drużyn Strzeleckich jako zalążek Wojska Polskiego.

Po wojnie wytyczono ulicę i w 1932 roku, w nawiązaniu do wspomnianego teatru, nazwano ją Oleandry.

Zabudowa

W okresie międzywojennym wzniesiono tutaj kilka budowli, m.in.

Miejski Dom Wycieczkowy, od 1959 schronisko Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych (Edward Kreisler, 1922-30),

Dom im. Józefa Piłsudskiego (Adolf Szyszko-Bohusz, 1935), na którym w 1988 odsłonięto kompozycję rzeźbiarską autorstwa Antoniego Kostrzewy, przedstawiającą Piłsudskiego, buławę marszałkowską, orła legionowego i dwa karabiny z datą 6 sierpnia 1914; siedziba Muzeum Czynu Niepodległościowego,

Dom Akademicki im. I. Mościckiego (tzw. Stary Żaczek) wraz z Centrum Studenckim "Rotunda" (W. Krzyżanowski, 1924-36)

Przy ulicy Oleandry usytuowana jest także zachodnia, nowa część Biblioteki Jagiellońskiej, gmach Collegium Chemicum UJ oraz Instytutu Nauk Geologicznych UJ i budynki Uniwersytetu Rolniczego oraz Uniwersytetu Pedagogicznego.

Polskie Towarzystwo Schronisk Młodzieżowych (PTSM) - stowarzyszenie utworzone w 1926 r. (jako trzecie towarzystwo schronisk młodzieżowych na świecie) i jest w Polsce reprezentantem światowego ruchu schronisk młodzieżowych - Międzynarodowej Federacji Schronisk Młodzieżowych.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Przypisy

↑ Encyklopedia Krakowa, Warszawa-Kraków: PWN, 2000, s. 697.
↑ Jan Adamczewski, Mała encyklopedia Krakowa, Kraków: Hurnex, 1996, s. 358.
↑ Elżbieta Supranowicz, Nazwy ulic Krakowa, Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN, 1995, ISBN 83-85579-48-6, s. 115.

Bibliografia

Jan Adamczewski, Mała encyklopedia Krakowa, Kraków: Hurnex, 1996.

Encyklopedia Krakowa, Warszawa-Kraków: PWN, 2000.

Elżbieta Supranowicz, Nazwy ulic Krakowa, Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN, 1995, ISBN 83-85579-48-6.