Oligodendrocyt - Polski Serwis Naukowy

Oligodendrocyt

Oligodendrocyty – komórki gleju formujące osłonki mielinowe w centralnym układzie nerwowym.

Nazwa oligodendrocytów została pierwszy raz wprowadzona przez Pío del Río-Hortegę (1882-1954). Oligodendrocyty znane są głównie ze względu na zdolność formowania osłonek mielinowych w ośrodkowym układzie nerwowym. W procesie mielinizacji liczne wypustki oligodendrocytów w wyniku kontaktu z aksonem zaczynają obwijać go swoją błoną komórkową w postaci spiralnych zwojów – tworząc w ten sposób osłonkę mielinową. Liczba osłonek tworzonych przez jedną komórkę oligodendrocytu waha się w zależności od rejonu centralnego układu nerwowego: od 40 w nerwie wzrokowym szczura do pojedynczej osłonki na mocno zmielinizowanych szlakach rdzeniowych w rdzeniu kręgowym kota.

Pío del Río-Hortega (ur. 5 maja 1882 w Portillo, Valladolid, zm. 1 czerwca 1945 w Buenos Aires) – hiszpański neurolog, jeden z czołowych przedstawicieli hiszpańskiej szkoły neurologicznej.

Inhibitor (łac. inhibeo - zatrzymuję) - związek chemiczny powodujący zahamowanie bądź spowolnienie reakcji chemicznej. Proces ten nazywa się inhibicją. Inhibitorem można nazwać zarówno substancję powodującą spowolnienie lub zatrzymanie reakcji niekatalizowanej jak i substancję obniżającą aktywność katalizatora w reakcji katalizowanej. Odwrotnym działaniem do inhibitora charakteryzuje się katalizator.

Morfologiczne zmiany różnicującego się oligodendrocytu. Barwienie na czynnik transkrypcyjny Olig2 (czerwony) oraz CNPase (zielony).

Oligodendrocyt w pierwszej fazie mielinizacji. Barwienie na czynnik transkrypcyjny Olig2 (czerwony) oraz CNPase (zielony).

Podczas rozwoju rdzenia kręgowego, komórki prekursorowe dla oligodendrocytów (ang. oligodendrocyte precursor cells – OPCs) wywodzą się głównie z brzusznej (ang. ventral) części cewki nerwowej (ang. neural tube). W wyniku antagonistycznego działania czynników t.j. Shh (ang. Sonic hedgehog) oraz wybranych białek z rodziny BMP (ang. Bone morphogenic proteins) dochodzi do różnicowania się oligodendrocytów, które następnie kolonizują białą substancję (ang. white matter). Dodatkowo do brzusznej populacji oligodendrocytów, powstaje grupa oligodendrocytów generowanych w centralnej części oraz grzbietowej stronie rdzenia kręgowego. Komórki prekursorowe dla oligodendrocytów pozostają rozsiane w centralnym układzie nerwowym stanowiąc pulę komórek uczestniczącą w odnawianiu puli dorosłych oligodendrocytów. Licznie prezentowane w okresie postmitotycznym w centralnym układzie nerwowym, oznaczane poprzez ekspresje specyficznego markera – NG2 – przez wielu badaczy brane są za osobną grupę gleju, zwaną polidendrocytami.

Komórki glejowe lub glej (gr. glia = klej; ang. glial cells), stanowią obok komórek nerwowych drugi składnik tkanki nerwowej. Czasami wszystkie rodzaje komórek glejowych określane są wspólnie jako neuroglej.

In vivo (łac. na żywym) – termin stosowany zazwyczaj przy opisywaniu badań biologicznych, odnosi się do czegoś, co ma miejsce wewnątrz żywego organizmu - w ustroju żywym.

W wyniku uszkodzenia centralnego układu nerwowego, jak również w wyniku chorób neurodegeneracyjnych dochodzi także do degeneracji i śmierci oligodendrocytów.

Oligodendrocyty ekspresują na swojej powierzchni serie charakterystycznych białek – Nogo-A, MAG, OMgp i inne – które wiązane są silnie z ich hamującymi właściwościami na wzrost zakończeń nerwowych po uszkodzeniu. Teza ta jednak stoi przed wyzwaniem rzuconym przez grupę prof. Schwaba pokazującą nagły i silny wzrost zakończeń nerwowych wzdłuż zmielinizowanych szlaków nerwowych nie tworzących rozgałęzień do sąsiadujących szlaków. Nazwano to z angielskiego "guard rail" poprzez negatywną stymulację. Co więcej, ostatnie badania in vivo sugerują, że uznawany za inhibitor wzrostu komponent mieliny – MAG, de facto wzmaga wzrost zakończeń nerwowych.

Ośrodkowy układ nerwowy (OUN, łac. systema nervosum centrale, ang. central nervous system (CNS)) – najważniejsza część układu nerwowego kręgowców. Ośrodkowy układ nerwowy jest chroniony przez kości czaszki oraz kręgosłup. Zbudowany jest z istoty szarej i białej. Częścią składową istoty szarej są komórki nerwowe. Oprócz nich znajdują się włókna nerwowe rdzenne i bezrdzenne, tkanka glejowa i naczynia krwionośne wraz z paskami tkanki łącznej. Skład istoty białej to tkanka glejowa, naczynia włókien nerwowych nie mających osłonki Schwanna.

Szczur (Rattus) – rodzaj gryzonia z rodziny myszowatych obejmujący około 50 gatunków. Do najbardziej znanych należą, występujące również w Polsce, szczur śniady i szczur wędrowny.

Przypisy

Hildebrand 1993
Vallstedt 2005
Kottis 2002
Schwab and Schnell 1991
Domeniconi and Filbin 2005

Źródła

Hildebrand C, Remahl S, Persson H, Bjartmar C. Myelinated nerve fibres in the CNS. Prog Neurobiol. 1993 Mar;40(3):319-84. Review. PubMed PMID: 8441812.

Vallstedt A, Klos JM, Ericson J. Multiple dorsoventral origins of oligodendrocyte generation in the spinal cord and hindbrain. Neuron. 2005 Jan 6;45(1):55-67. PubMed PMID: 15629702.

Kottis V, Thibault P, Mikol D, Xiao ZC, Zhang R, Dergham P, Braun PE. Oligodendrocyte-myelin glycoprotein (OMgp) is an inhibitor of neurite outgrowth. J Neurochem. 2002 Sep;82(6):1566-9. PubMed PMID: 12354307.

Schwab ME, Schnell L. Channeling of developing rat corticospinal tract axons by myelin-associated neurite growth inhibitors. J Neurosci. 1991 Mar;11(3):709-21. PubMed PMID: 1705967.

Domeniconi M, Filbin MT. Overcoming inhibitors in myelin to promote axonal regeneration. J Neurol Sci. 2005 Jun 15;233(1-2):43-7. Epub 2005 Apr 20. Review. PubMed PMID: 15949495.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Neuryt, akson (axon)- element neuronu odpowiedzialny za przekazywanie informacji z ciała komórki do kolejnych neuronów lub komórek efektorowych (np. komórek mięśniowych bądź gruczołowych). Neuryt może być osłonięty osłonką włókien nerwowych. Jest z reguły dłuższy od dendrytów i w odróżnieniu od nich, w komórce występuje pojedynczo (choć może być rozgałęziony).