Olsza - Kraków - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy dzielnicy Krakowa. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Dwór Potockich

Supermarket ALMA

Szkoła Podstawowa nr 75

Olsza – dawna wieś zlokalizowana w Dolinie Prądnika, ok. 3 km na północny wschód od centrum Krakowa, obecnie w granicach Krakowa, wchodzi w skład Dzielnicy II Grzegórzki i Dzielnicy III Prądnik Czerwony.

Osiedle Oficerskie – osiedle w Krakowie wchodzące w skład Dzielnicy II Grzegórzki, nie stanowiące jednostki pomocniczej niższego rzędu w ramach dzielnicy.

Las łęgowy – zbiorowisko leśne, występujące nad rzekami i potokami, w zasięgu wód powodziowych, które podczas zalewu nanoszą i osadzają żyzny muł. Najbardziej typową glebą dla lasów łęgowych jest holoceńska mada rzeczna. Siedliska niemal wszystkich łęgów związane są z wodami płynącymi. W drzewostanie łęgów występują m.in.: olsza, topola, wierzba, wiąz, jesion, dąb. Gatunkami występującymi we wszystkich zespołach łęgowych są: podagrycznik pospolity (Aegopodium podagraria), kostrzewa olbrzymia (Festuca gigantea), pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica), wiązówka błotna (Filipendula ulmaria) i bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea). Lasy łęgowe zaliczane są do roślinności azonalnej, nie związanej z określoną strefą roślinną (klimatyczną), ale ze specyfiką siedliska. Lasy te narażone są na wyniszczenia spowodowane m. in. pracami związanymi z regulacją koryt rzecznych oraz melioracjami wodnymi.

Etymologia nazwy

Olsza jest nazwą odapelatywną od nazwy drzewa olsza. Pierwotnie tereny Olszy porastały gęste lasy łęgowe, charakterystyczne dla dolin rzecznych (tu – dla Doliny Prądnika) i zbudowane głównie z olchy czarnej.

Położenie

Olsza położona jest na północny wschód od Starego Miasta. Obejmuje teren wzdłuż ulic Olszyny i Pilotów. Przez Olszę przepływa rzeka Białucha (Prądnik). Olszę przecina dwutorowa linia kolejowa PLK-100 (Kraków Mydlniki - Gaj) będąca towarową obwodnicą Krakowa. Przez kolejarzy nazywana małą obwodnicą Krakowa. Obecnie wykorzystywana przez pociągi towarowe oraz kilka pociągów TLK).

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Olsza, olcha (Alnus Mill.) – rodzaj drzew z rodziny brzozowatych. Pospolite drzewo europejskie strefy klimatu umiarkowanego. Gatunkiem typowym jest Alnus glutinosa (L.) Gaertn.. Olsze mają brodawki korzeniowe, w których żyją promieniowce z rodzaju Actinomycetes, mające zdolność asymilowania wolnego (atmosferycznego) azotu.

Od południa Olsza graniczy z Osiedlem Oficerskim. Granica jest umowna, można przyjąć że do Osiedla Oficerskiego należy ta część zabudowy, która powstała w uporządkowanej formie do II wojny światowej. Można też przyjąć umowną granicę na linii ul. Grochowskiej i rzeki Białuchy.

Prądnik, inne nazwy: Prątnik, Promnik, w biegu górnym Sałaszówka lub Sułoszówka oraz w dolnym Białucha – rzeka w województwie małopolskim, na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Lewy dopływ Wisły, uchodzący do Wisły w Krakowie w okolicach Dąbia, aczkolwiek wcześniej (do roku 1655) rzeka uchodziła do starego koryta Wisły (obecnie już nieistniejącego), a jej ujście znajdowało się w okolicy obecnej ulicy Blich.

Prądnik Czerwony – osiedle (dzielnica mieszkaniowa) Krakowa zlokalizowana kilka kilometrów na północ od centrum. Wchodzi w skład Dzielnicy III Prądnik Czerwony, zamieszkiwany jest przez ok. 40 000 ludzi. Na osiedlu dominuje wysoka zabudowa mieszkalna (bloki 15-, 12-, 10- i 4-piętrowe). Pozostałościami starej zabudowy jest między innymi kaplica św. Jana Chrzciciela z 1642 roku. Z jednej strony osiedla istnieją dobre połączenia komunikacyjne z centrum aglomeracji krakowskiej (18 linii autobusowych), z drugiej tylko 2. Planowana jest też linia tramwaju, jednak póki co na osiedlu nie ma żadnego tramwajowego połączenia.

Od zachodu Olsza graniczy z os. Warszawskie (rozdziela rzeka Prądnik wzdłuż ul. Gdańskiej). Od północy od os. Olsza II oddziela linia ulic: Malawskiego, Bohaterów Wietnamu i Młyńskiej. Od wschodu ul. Meissnera rozdziela od os. Pszona, a ul. Chałupnika od os. Śliczna.

Historia

Pierwsza wzmianka na temat Olszy pochodzi z XVII w. kiedy to stanowiła część Prądnika Czerwonego, jednak z osobnym folwarkiem (w rejonie obecnych ulic Kosynierów i Sokołowskiego).

Osiedle Śliczna - Instal Kraków – osiedle mieszkaniowe w Krakowie, położone w dzielnicy administracyjnej Prądnik Czerwony, na zachód od osiedla Wieczysta.

Zespół Szkół Ogólnokształcących Mistrzostwa Sportowego im. Mikołaja Kopernika w Krakowie – krakowski Zespół Szkół, w skład którego wchodzi szkoła podstawowa nr 75, gimnazjum nr 8 mistrzostwa sportowego, Liceum Mistrzostwa Sportowego.

Większość obecnej zabudowy Olszy powstała na działkach budowlanych wytyczonych po II wojnie światowej z majątku rodziny Potockich.

Zabytki

Dwór Potockich (ul. Sokołowskiego 19). Już w XVII wieku na terenie tzw. Starej Olszy istniał oddzielny folwark. W drugiej połowie XVIII wieku wybudowany został przez karmelitów bosych dwór. W pierwszej połowie XIX stulecia został on przebudowany w stylu klasycystycznym, z kolumnowym portykiem od południa. Otoczenie dworku zmieniono na park krajobrazowy. Dwór wraz z parkiem o powierzchni 3,3 ha jest wpisany pod nazwą "Ogród w Olszy" do ewidencji zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków.

Infrastruktura

Przy Zespole Szkół Sportowych na ul. Grochowskiej nr 20 znajduje się 25-metrowy basen kryty wykorzystywany przez MKS Jordan.

Przy ulicy Pilotów usytuowany supermarket Alma, Castorama oraz salon meblowy Black Red White.

Szkolnictwo

Na terenie Olszy działa Zespół Szkół Ogólnokształcących Mistrzostwa Sportowego im. Mikołaja Kopernika w Krakowie w skład którego wchodzą:

Warszawskie (zwane również: Śródmieście Warszawskie, Warszawskie Przedmieście) - dawna XVIII dzielnica katastralna , część Prądnika Czerwonego w Krakowie, umiejscowiona wzdłuż Traktu Warszawskiego (obecnie: al. 29 Listopada). Wchodzi w skład Dzielnicy I Stare Miasto i Dzielnicy III Prądnik Czerwony

Folwark - (niem. Vorwerk) Istniejące od XII wieku wielkie gospodarstwo rolne lub rolno-hodowlane funkcjonujące od XIV wieku, nastawione na masową produkcję zboża przeznaczonego na zbyt, wykorzystujące pracę przymusową chłopów (tzw. pańszczyznę). Pierwsze folwarki powstawały w dobrach kościelnych i klasztornych, także gospodarstwa sołtyskie miały zbliżony do folwarków charakter.

Szkoła Podstawowa nr 75

Liceum ogólnokształcące Mistrzostwa Sportowego

Gimnazjum nr 8 Mistrzostwa Sportowego

W Zespole Szkół Mistrzostwa Sportowego działa Międzyszkolny Klub Sportowy Jordan Kraków. W sekcji pływackiej trenuje obecnie 160 młodych pływaków. Przez ok. trzy lata w Jordanie trenowała obecna mistrzyni Olimpijska Otylia Jędrzejczak.

Na ul. Lotniczej działa również Młodzieżowy Dom Kultury "Dom Harcerza". Prowadzi on zajęcia nauki gry na instrumentach (gitara klasyczna, perkusja, keyboard) oraz koła zainteresowań (malarskie, fotograficzne, taneczne itd.)

Źródła

Encyklopedia Krakowa. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 2000

Linki zewnętrzne

Stowarzyszenie "Olsza – nasz dom"