Olsztyn

Suplement

Łotwa

Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewska – Latvijas Republika) – państwo w Europie Północnej powstałe w 1918 roku. Jedno z państw nadbałtyckich. Członek Unii Europejskiej i NATO. Od strony lądowej graniczy z Litwą (453 km), Białorusią (141 km), Rosją (217 km) i Estonią (339 km). Łączna długość granic lądowych wynosi 1150 km, ponadto Łotwa posiada 531 km wybrzeża Morza Bałtyckiego. Łotwa jest członkiem Unii Europejskiej od 1 maja 2004 i NATO od 29 marca 2004, poza tym należy do ONZ, OBWE, Rady Europy oraz Rady Bałtyckiej i Rady Państw Morza Bałtyckiego.

Łupstych (Olsztyn)

Łupstych (lub Łupsztych - nazwa nieoficjalna) - część dzielnicy administracyjnej Gutkowo w Olsztynie. Położona w zachodniej części miasta nad Jeziorem Ukiel.

Łyna

Łyna (ros. Лава, Ława, niem. Alle, prus. Alna) – rzeka w północno-wschodniej Polsce (województwo warmińsko-mazurskie) i Rosji (Obwód kaliningradzki). Lewy dopływ Pregoły. Płynie przez Pojezierze Olsztyńskie i Nizinę Sępopolską.

Śpiewajmy Poezję

Ogólnopolskie Spotkania Zamkowe „Śpiewajmy Poezję” – coroczna impreza muzyczna odbywająca się w Olsztynie od 1974. Impreza ma formę konkursu młodych wykonawców poezji śpiewanej, połączonego z występami zaproszonych, uznanych już artystów.

Śródmieście (Olsztyn)

Śródmieście - osiedle (jednostka pomocnicza gminy), będące częścią oficjalnego podziału administracyjnego Olsztyna. Osiedlu Śródmieście administracyjnie podlega Stare Miasto.

Środowisko

Środowisko – ogół elementów nieożywionych i ożywionych, zarówno naturalnych, jak i powstałych w wyniku działalności człowieka, występujących na określonym obszarze oraz ich wzajemne powiązania, oddziaływania i zależności. Jest to pojęcie podrzędne w stosunku do przyrody, obejmującej również elementy ożywione.

1 września

1 września jest 244. (w latach przestępnych 245.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 121 dni. 1 września był także pierwszym dniem roku wg kalendarza bizantyjskiego.

AZS Olsztyn (piłka siatkowa)

Piłka Siatkowa AZS UWM SA w Olsztynie – męska drużyna siatkarska AZS UWM Olsztyn. Jeden z najbardziej utytułowanych klubów w historii polskiej siatkówki^[1]. W sezonie 2007/2008 w lidze występował jako Mlekpol AZS Olsztyn. W sezonach 2001/2002 do sezonu 2006/2007 włącznie, drużyna akademików była wspierany kapitałowo przez Grupę PZU i występowała w rozgrywkach pod nazwą PZU AZS Olsztyn.

Adolf Hitler

Adolf Hitler (ur. 20 kwietnia 1889 w Braunau am Inn, zm. 30 kwietnia 1945 w Berlinie) – polityk niemiecki, malarz, kanclerz Niemiec od 1933, führer i kanclerz Rzeszy od 1934, przywódca Narodowo-Socjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP), ideolog niemieckiej odmiany faszyzmu zwanej od jego nazwiska hitleryzmem, narodowym socjalizmem lub nazizmem – od niemieckiej nazwy partii (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei), twórca i dyktator III Rzeszy niemieckiej, zbrodniarz wojenny, odpowiedzialny za zbrodnie przeciw ludzkości.

Aeroklub Warmińsko-Mazurski

Aeroklub Warmińsko-Mazurski - regionalny oddział Aeroklubu Polskiego, założony 27 sierpnia 1946 jako Aeroklub Olsztyński. Bazą aeroklubu jest lotnisko na olsztyńskich Dajtkach.

Aglomeracja

Aglomeracja (z łac. agglomeratio – nagromadzenie) – w urbanistyce jest to obszar o intensywnej zabudowie, charakteryzujący się również dużym zagęszczeniem ludności przebywającej na danym terenie periodycznie (np. w ciągu dnia) lub stale. Aglomeracje charakteryzują się dużym przepływem osób i towarów oraz znaczną wymianą usług. W brzmieniu bardziej potocznym aglomeracja jest skupiskiem sąsiadujących ze sobą miast i wsi, które stanowią wspólny organizm, poprzez zintegrowanie lub uzupełnianie się rozmaitych form infrastruktury tych miejscowości oraz wzajemne wykorzystywanie potencjałów, którymi te miejscowości dysponują.

Agora SA

Agora Spółka Akcyjna (GPW: AGO, LSE: AGOD) – polska spółka prawa handlowego, notowana na giełdzie w Warszawie i Londynie prowadząca działalność medialną.

Akademia Rolniczo-Techniczna w Olsztynie

Akademia Rolniczo-Techniczna im. Michała Oczapowskiego w Olsztynie (ART) – jedna z trzech placówek naukowych tworzących Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, powstały 1 września 1999.

Aleja Józefa Piłsudskiego w Olsztynie

Aleja marsz. Józefa Piłsudskiego – jedna z głównych ulic Olsztyna. Rozciąga się od placu Jana Pawła II, gdzie krzyżują się ulice Pieniężnego, 11 Listopada i 1 Maja, do wschodnich granic administracyjnych miasta. Ulica przebiega przez teren Śródmieścia, osiedla Kościuszki i osiedla Mazurskiego, a także stanowi granicę pomiędzy osiedlami Pojezierze i Kormoran.

Aleja Wojska Polskiego w Olsztynie

Aleja Wojska Polskiego w Olsztynie – jedna z najdłuższych ulic miasta. Rozciąga się od skrzyżowania z ulicami Partyzantów i Curie-Skłodowskiej do północnych granic administracyjnych miasta. Duża część alei Wojska Polskiego przebiega przez olsztyński Las Miejski. Część alei wchodzi w skład drogi krajowej nr 51.

Alfa Centrum Olsztyn

Alfa Centrum Olsztyn - największa galeria handlowa w Olsztynie i w województwie warmińsko-mazurskim. Otwarcie nastąpiło w październiku 2005. 23 września 2009 roku nastąpiło otwarcie drugiej części galerii.

Andrzej Apostoł

Andrzej Apostoł – święty, jeden z dwunastu apostołów, wg świadectwa Ewangelii Pierwszy Powołany (cs.: Первозванный) spośród apostołów (wcześniej był uczniem św. Jana Chrzciciela), brat świętego Piotra, patron Szkocji, Grecji, Rosji, Hiszpanii, Sycylii. Według tradycji chrześcijańskiej prowadził działalność misjonarską na terenach nad Morzem Czarnym.

Andrzej Hopfer

Andrzej Hopfer, (ur. 6 sierpnia 1933) prof. zw. nauk technicznych, członek koresp. PAN, geodeta, rzeczoznawca majątkowy. Brat Tomasza – dziennikarza telewizyjnego.

Andrzej Zawada

Andrzej Zawada właściwie: Maria Andrzej Zawada (ur. 16 lipca 1928 w Olsztynie, zm. 21 sierpnia 2000 w Warszawie) – polski himalaista, z wykształcenia inżynier sejsmolog, jeden z pionierów polskiego himalaizmu i wspinaczki zimowej, autor filmów i fotografii z wypraw wysokogórskich, współautor książek alpinistycznych (m.in. Ostatni atak na Kunyang Chhish, 1973).

Antoni Blank

Jan Antoni Blank polski malarz historyczny, reprezentant warszawskiego klasycyzmu, portrecista (ur. 6 maja 1785 w Olsztynie, zm. 20 lutego 1844 w Warszawie). By podkreślić swoje pochodzenie posługiwał się dwuczłonowym nazwiskiem, podpisując się często Jan Antoni Blank-Białecki.^[1]

Architektura

Architektura (gr. ἀρχιτεκτονική - architektonike) - nauka i sztuka projektowania, konstruowania i wykonywania budynków oraz innych budowli przestrzennych. Architektura zajmuje się również organizowaniem przestrzeni używanej przez człowieka. Osoba posiadająca wykształcenie w dziedzinie architektury oraz uprawnienia do wykonywania projektów budynków nosi tytuł architekta.

Armia Czerwona

Armia Czerwona^[1], ros. Красная Армия, pełna nazwa Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona^[2] Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od 23 lutego 1946 r. Armia Radziecka^[3] (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne^[4] Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Artur Wojdat

Artur Wojdat (ur. 20 maja 1968 w Olsztynie) – polski pływak, najlepszy kraulista w historii polskiego pływania, pierwszy polski medalista MŚ i pierwszy polski medalista olimpijski wśród pływaków, rekordzista świata, mistrz Europy. Dwukrotny olimpijczyk.

Astronomia

Astronomia (gr. ἀστρονομία) – nauka o ciałach niebieskich, ich budowie, ruchach, pochodzeniu i ewolucji oraz o materii rozproszonej w przestrzeni kosmicznej (zwanej też kosmosem). Astronomia, a ściślej jej dział zwany kosmologią, zajmuje się także Wszechświatem jako całością. Nazwa astronomia pochodzi z greki: ἄστρον astron (gwiazda) + νόμος nomos (prawo).

Autobus

Autobus – pojazd samochodowy fabrycznie wyposażony w więcej niż 9 miejsc (wg polskich przepisów), łącznie z miejscem dla kierowcy. Autobus przystosowany jest do przewozu pasażerów i ich bagażu. Może mieć jeden lub dwa pokłady, może ciągnąć przyczepę bagażową.

Autobusy miejskie w Olsztynie

Komunikacja miejska w Olsztynie obsługuje obecnie 34 linie autobusowe o łącznej długości ok. 400 km. Wśród nich jest pięć linii miejsko-podmiejskich, dwie nocne oraz jedna sezonowa. Olsztyński tabor liczy 161 pojazdów (stan na listopad 2009 roku).

Bad Iburg

Bad Iburg – niemieckie miasto uzdowiskowe, w kraju związkowym Dolna Saksonia, powiat Osnabrück. Obecnie około 12 tys. mieszkańców. W Bad Iburg mieszka Hans-Gert Pöttering, były przewodniczący Parlamentu Europejskiego.

Bat

Bat – narzędzie złożone z rzemienia i sznura na pręcie lub kijku, stosowane do popędzania zwierząt, dawniej do wymierzania kar cielesnych, czyli plag. Także chłosta.

Bazylika konkatedralna św. Jakuba w Olsztynie

Bazylika konkatedralna św. Jakuba Apostoła w Olsztynie – kościół zbudowany w II poł. XIV wieku. W 1596 wieżę kościoła (w części drewnianą) zastąpiono nową. Utrzymana była, jak cały kościół, w stylu gotyckim. Miała 63 m wys. Kościół nie jest orientowany. W 1721 przebudował go Piotr Olchowski z Reszla (kaplice boczne). W 1864 kościół groził ruiną i musiano go zamknąć. Oddano go do użytku po generalnym remoncie z lat 1866-1868, ale prace nad restauracją wnętrza i nadaniem mu neogotyckiego poloru trwały jeszcze kilkanaście lat. W 1896 z nieznanych przyczyn wybuchł w kościele pożar i wyrządził sporo strat. Co najmniej od 1565 (brak danych dla wcześniejszego okresu) wygłaszano w kościele kazania po polsku. W 1599 proboszcz olsztyński, Ambroży Merten, prosił o zwolnienie z urzędu, ponieważ nie znał języka polskiego, mowy swych parafian. Na początku XVIII wieku wszyscy księża olsztyńscy byli Polakami. W ciągu wieków odwiedzali olsztyński kościół, modlili się w nim wybitni Polacy: Jan Dantyszek, Marcin Kromer i Ignacy Krasicki, wszyscy trzej piastujący godność biskupów warmińskich oraz król Władysław IV (1635). W latach 1898-1900 był tu organistą Feliks Nowowiejski, kompozytor "Roty" i "Legendy Bałtyku", a w latach 1979-1981 biskup Józef Glemp (późniejszy prymas Polski) zarządzał stąd diecezją warmińską. Od 1945 prokatedra, od 1973 konkatedra, od 2004 bazylika mniejsza. Latem odbywają się w niej Olsztyńskie Koncerty Organowe.

Bazylika mniejsza

Bazylika mniejsza (basilica minor) - tytuł honorowy, nadawany przez papieża, lub w drodze prawa zwyczajowego, który otrzymują kościoły wyróżniające się wartością zabytkową, albo ze względu na swoje walory liturgiczne bądź duszpasterskie.

Beata Krupska-Tyszkiewicz

Beata Krupska-Tyszkiewicz (ur. 23 stycznia 1970r. w Olsztynie) - polska koszykarka, grająca na pozycji rozgrywającej, reprezentantka Polski, wielokrotna medalistka mistrzostw Polski.

Biblioteka Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie

Biblioteka Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie – uniwersytecka biblioteka naukowa powstała 1 września 1999 r. z połączenia Biblioteki Akademii Rolniczo-Technicznej (założonej w 1950 r.) i Biblioteki Wyższej Szkoły Pedagogicznej (założonej w 1969 r.). Obecnie jest największą biblioteką naukową północno-wschodniej Polski.

Biskup

Biskup (łac. episcopus z gr. ἐπίσκοπος episkopos: nadzorca, opiekun) - w Kościołach chrześcijańskich duchowny o najwyższych święceniach, urząd kościelny.

Bitwa pod Tannenbergiem

Bitwa pod Tannenbergiem (w przypadku uznania bitwy pod Grunwaldem za pierwsze starcie pod Tannenbergiem, to zwykle nazywa się drugim) - bitwa w ramach operacji wschodniopruskiej w 1914 r. między siłami Imperium Rosyjskiego a Cesarstwem Niemieckim, zakończona zwycięstwem Niemiec.

Brama Górna w Olsztynie

Brama Górna w Olsztynie (niem. Obertor, Hochtor - Brama Górna, Wysoka Brama) od XIX wieku zwana Wysoką Bramą zbudowana została w XIV wieku. Jest jedyną bramą pozostałą z trzech,które znajdowały się w murach obronnych otaczających miasto. Ze średniowiecznego obwarowania pozostały również resztki murów przy Bazylice Konkatedralnej św. Jakuba, przy ulicy Asnyka, Okopowej i przy zamku. Brama usytuowana jest w północno-wschodniej części zespołu staromiejskiego, na osi wylotu głównego traktu komunikacyjnego.

Brandenburg an der Havel

Brandenburg an der Havel (powszechnie stosowna jest również forma skrócona Brandenburg; pol. hist. Branibór^[1] lub Branibórz^[2]) - miasto w Niemczech (Brandenburgia), położone nad rzeką Hawelą.

Brema

Brema (niem. Bremen) – miasto w północnych Niemczech, położone nad rzeką Wezerą w odległości ok. 60 km od jej ujścia do Morza Północnego. Brema jest stolicą najmniejszego z krajów związkowych Niemiec – "Wolnego Hanzeatyckiego Miasta Brema" (Freie Hansestadt Bremen), na które składa się miasto Brema i leżące około 60 km na północ Bremerhaven.

Bronisław Wildstein

Bronisław Wildstein (ur. 11 czerwca 1952 w Olsztynie) – polski publicysta, dziennikarz, pisarz, od 11 maja 2006 do 26 lutego 2007 prezes zarządu Telewizji Polskiej.

Budynek Rejencji w Olsztynie

Budynek Rejencji w Olsztynie przy ulicy Emilii Plater 1, wybudowany w latach 1908–1911 na potrzeby ówczesnej Rejencji. Znajduje się w kwartale ograniczonym przez ulice Emilii Plater, Tadeusza Kościuszki, aleję Piłsudskiego i plac Andrzeja Wakara.

Calpe

Calp (kat. Calp) - miasto w Hiszpanii, w Walencji, w prowincji Alicante (67 km od miasta Alicante) nad Morzem Śródziemnym. W 1999 Calpe miało 22 466 mieszkańców, większość z nich to cudzoziemcy.

Centralne Biuro Wystaw Artystycznych

Centralne Biuro Wystaw Artystycznych (CBWA) – galeria sztuki w Warszawie, centralna instytucja kultury powołana w 1949 przez Ministerstwo Kultury i Sztuki na wniosek Związku Polskich Artystów Plastyków z siedzibą w pałacu Towarzystwa Zachęty do Sztuk Pięknych; od 1950 tworzyła oddziały w największych miastach w kraju, dokumentowała historię sztuki współczesnej; w 1989 przekształcona w Państwową Galerię Sztuki Zachęta, oddziały Biura usamodzielniły się.

Centrum Badań Wschodnich w Olsztynie

Centrum Badań Wschodnich - rozpoczęło swoją działalność 24 stycznia 2008 roku w Olsztynie. Nowa placówka naukowa ma się zajmować m.in. doradzaniem samorządowi województwa w kontaktach polsko-rosyjsko-litewskich. Centrum funkcjonuje przy istniejącym od lat w Olsztynie Ośrodku Badań Naukowych. W skład Rady Programowej Centrum weszli naukowcy z Olsztyna, Warszawy, Wrocławia, Krakowa, a także Wilna. Posiedzenia ścisłego zespołu CBW, w skład którego wchodzą naukowcy i pracownicy samorządu województwa warmińsko-mazurskiego mają się odbywać co tydzień, natomiast Rada Programowa, w zależności od potrzeb, ma się spotykać raz-dwa razy w roku.

Centrum Filmowe Helios

Centrum Filmowe "HELIOS" S.A. – sieć kin prowadząca działalność od 1993 roku. Sieć powstała na bazie połączenia dwóch łódzkich kin Capitol i Bałtyku. Kina Heliosa są obecne w 24 miastach Polski. Siec Helios stanowi 27 kin różnej wielkości - od tradycyjnych kin jednosalowych po dziewięciosalowe multipleksy, posiadających łącznie prawie 28 tysięcy foteli. 1 czerwca 2007 roku przejął 5 kin należących do sieci Kinoplex. Helios posiada najnowszą technologię kina trójwymiarowego Triple Flash w systemie Dolby 3D Digital.

Cmentarz

Cmentarz – jest instytucjonalnie ukształtowanym wycinkiem przestrzeni o programowo założonym grzebalnym przeznaczeniu, zorganizowanym zaś wedle pewnych dyrektyw - reguł kulturowych, związanych tak ze zrytualizowaniem form grzebania zmarłych, jak i z istnieniem pewnej tradycji sposobu utrwalania pamięci o nich.

Cmentarz żydowski w Olsztynie

Cmentarz żydowski w Olsztynie – Cmentarz żydowski (kirkut) zlokalizowany w Olsztynie przy ul. Zyndrama z Maszkowic 2 (róg ul. Grunwaldzkiej)^[2]. Do cmentarza przylega budynek Domu Pożegnań, Bet Tahara zaprojektowanego przez światowej sławy archtekta Ericha Mendelsohna^[3], w którym odkryto bogate malowidła na sklepieniu^[4]. Obecnie budynek jest odrestaurowywany przez Wspólnotę Kulturową Borussia^[5].

Czesław Jerzy Małkowski

Czesław Jerzy Małkowski (ur. 22 września 1950 w Łupowie) – polski działacz samorządowy, od 10 października 2001 do 20 listopada 2008 prezydent Olsztyna.

Długość geograficzna

Długość geograficzna (ang. longitude; symbol λ) - jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt dwuścienny zawarty między półpłaszczyzną południka 0 (południka przechodzącego przez obserwatorium astronomiczne w Greenwich), a półpłaszczyzną południka przechodzącego przez dany punkt na powierzchni Ziemi.

Dajtki

Dajtki (niem. Deuten) - największe olsztyńskie osiedle domków jednorodzinnych, położone w południowo-zachodniej części miasta, pomiędzy jeziorami Krzywym (po stronie północnej; na załączonym zdjęciu jest po prawej stronie) i Kortowskim (po stronie wschodniej). Od południa i zachodu sąsiaduje z lasami. Przez Dajtki przebiega droga wylotowa z Olsztyna w kierunku Ostródy, widać ją w prawej części zdjęcia (obwodnica Dajtek, DK16).

Dania

Dania – Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

Diecezja mazurska (Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP)

Diecezja mazurska – diecezja Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Diecezja liczy 15 parafii oraz 27 filiałów obsługiwanych przez 16 duchownych i około 5000 wiernych. Aktualnie siedzibą władz diecezjalnych jest Olsztyn.

Ten artykuł dotyczy miasta Olsztyn. Zapoznaj się również z: inne miejscowości o tej nazwie.

Współrzędne: 53°47'N 20°30'E / 53.783, 20.5

Olsztyn
Herb Olsztyna Flaga Olsztyna
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Olsztyn miejska
Założono	ok. 1334
Prawa miejskie	31 października 1353
Prezydent miasta	Piotr Grzymowicz
Powierzchnia	88,33[1] km²
Położenie (punkt)	53° 47' N 20° 30' E
Wysokość	87,7-154,4 m n.p.m.
Ludność (2009) • liczba • gęstość • aglomeracja	176 387[2] 1996,9 os./km² 270 000[3] (2005)
Strefa numeracyjna	(+48) 089
Kod pocztowy	10-001 do 11-041 wszystkie kody
Tablice rejestracyjne	NO
Położenie na mapie Polski Olsztyn
TERC (TERYT)	2862011
SIMC	0964465
Miasta partnerskie	Rovaniemi Chateauroux Calpe Gelsenkirchen Offenburg Osnabrück Kaliningrad Łuck Richmond Bielsko-Biała
Urząd miejski pl. Jana Pawła II 1 10-101 Olsztyn tel. 89 527 31 11; faks 89 535 15 58
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Olsztyn w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Olsztyn (niem. Allenstein ^?/i, dawniej hist. pol. Holstin, prus. Alnāsteini^{[potrzebne źródło]}) – największe miasto i stolica województwa warmińsko-mazurskiego, powiat grodzki Olsztyn, stolica powiatu ziemskiego olsztyńskiego, archidiecezji warmińskiej, a od 1992 r. metropolii warmińskiej i luterańskiej diecezji mazurskiej. Główny ośrodek gospodarczy, edukacyjny i kulturowy, siedziba władz i najważniejszych instytucji regionu, a także ważny węzeł kolejowy i drogowy. Według danych GUS populacja Olsztyna wynosi 176 387^[2] (stan na 30.06.2009).

Olsztyn leży w południowej części Warmii, historycznej krainy będącej w latach 1466-1772 lennem Rzeczypospolitej.

Geografia

Lokalizacja

Lokalizacja Olsztyna na tle otaczających go gmin powiatu olsztyńskiego

Olsztyn położony jest w środkowej części województwa warmińsko-mazurskiego nad rzeką Łyną, w granicach Pojezierza Olsztyńskiego, które wchodzi w skład makroregionu Pojezierza Mazurskiego. Miasto sąsiaduje z gminami: Dywity, Barczewo, Purda, Stawiguda, Gietrzwałd oraz Jonkowo.

Miasto leży w paśmie moren czołowych ostatniego zlodowacenia. Najwyższy punkt Olsztyna umiejscowiony jest na wysokości 155 m n.p.m., natomiast najniższy na 88 m n.p.m.^[4]

Olsztyn leży 87 km od granicy z Rosją^[5], 131 km od Kaliningradu^[6] i 408 km od stolicy Litwy – Wilna^[7].

Według Google Maps odległości drogowe do stolic sąsiednich województw wynoszą:

• Olsztyn-Białystok – 241 km^[8],
• Olsztyn-Gdańsk – 169 km^[9],
• Olsztyn-Bydgoszcz – 208 km^[10],
• Olsztyn-Toruń – 172 km^[11],
• Olsztyn-Warszawa – 212 km^[12].

Warunki naturalne

W 2000 Olsztyn przekroczył liczbę 172 tys. mieszkańców. Szacuje się, że wówczas na każdego Olsztynianina przypadło średnio 139 m² lasu miejskiego, 3,5 m² parku, 43,5 m² powierzchni wód znajdujących się w granicach miasta^[13].

Zasoby wodne w mieście

 Osobny artykuł: Jeziora w Olsztynie.

Koryto Łyny na os. Brzeziny

Kortówka w Kortowie, z lewej wiosenne rozlewiska

Jezioro Ukiel

Jezioro Kortowskie o zachodzie słońca

Przez miasto Olsztyn przepływają 3 rzeki: Łyna, Wadąg i Kortówka. W granicach administracyjnych miasta obecnie leży 15 jezior, w tym 13 o powierzchni powyżej 1 ha.

Łącznie powierzchnia jezior w Olsztynie wynosi około 720 ha (8,15% powierzchni miasta). Ich rozmieszczenie jest nierównomierne na korzyść części zachodniej, gdzie jeziorność wynosi 40% (w części wschodniej 8%)^[14].

W przeszłości na obszarze miasta znajdowało sie więcej jezior, które po przejęciu przez prywatnych inwestorów w drugiej połowie XIX wieku poddane zostały osuszeniu. W wyniku osuszenia z powierzchni Olsztyna zniknęły liczne stawy oraz jeziora: Motka, Małe Klebarskie, Płocidugi czy Pelnogi (Połnogi) oraz jezioro Fajferek, nad którym w 1845 roku Zarząd Miejski otworzył kąpielisko.

Tereny zielone

Olsztyńskie lasy zajmują ponad 1800 ha (21,2% powierzchni miasta). Ponad połowa to zwarty kompleks Lasu Miejskiego (1050 ha), pełniący przede wszystkim funkcje terenów rekreacyjno-wypoczynkowych oraz turystyczno-krajoznawczych^[15].

Zieleń miejska zajmuje 560 ha (6,5% powierzchni miasta)^[16]. Urządzona jest w postaci licznych parków (m.in. Park Kusocińskiego, Park Zamkowy), zieleńców, skwerów oraz trzech ponad stuletnich cmentarzy.

Rezerwaty przyrody

Na terenie Olsztyna znajdują się dwa rezerwaty przyrody roślinności torfowej:^[15]

• Mszar – powierzchnia: 4 ha, ustanowiony w 1953 roku
• Redykajny – powierzchnia: 10 ha, ustanowiony w 1949 roku

W przeszłości na terenie miasta znajdował się również rezerwat przyrody poryblinu jeziornego, ustanowiony w 1957, obejmujący swym zasięgiem obszar jez. Tyrsko (Gutkowskiego) – rezerwat przyrody Jezioro Gutkowskie. Został on jednak zlikwidowany, a przy brzegu jeziora wzniesiono hotel.

Klimat

Olsztyn leży w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego. Jest to typowy klimat pojezierny. Uwarunkowany został głównie przez lokalne elementy środowiska (rzeźba terenu, lasy, jeziora). Klimat lokalny cechują średnie roczne opady, wynoszące ok. 600 mm. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi ok. +6,6 °C z maksimum w lipcu ok. +17,7 °C i minimum w styczniu ok. –3,5 °C. Przeciętnie w ciągu roku opady występują przez ok. 160 dni, liczba dni z przymrozkami wynosi 140, natomiast pokrywa śnieżna zalega średnio przez 83 dni^[4]. W ciągu całego roku dominują wiatry południowo-zachodnie i zachodnie. Jesienią i zimą wzrasta udział wiatrów południowych, zaś wiosną i latem północno-zachodnich.

Podział administracyjny

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Olsztyna.

Olsztyn podzielony jest na 23 osiedla – jednostki pomocnicze gminy^[17]. Stanowią one najniższy, pomocniczy, szczebel samorządu miejskiego. Do zakresu ich działania należą sprawy publiczne o zasięgu lokalnym.

W Olsztynie funkcjonuje również co najmniej kilkanaście mniejszych osiedli, nie posiadających rad osiedli. Nie stanowią one oficjalnego podziału administracyjnego, ale zostały wyodrębnione (np. ze względu na swoje położenie) i posiadają nazwy powszechnie używane przez mieszkańców.

Podział administracyjny Olsztyna
	Podział oficjalny Brzeziny • Dajtki • Generałów  • Grunwaldzkie • Gutkowo • Jaroty • Kętrzyńskiego • Kormoran • Kortowo • Kościuszki • Likusy • Mazurskie • Nad Jeziorem Długim • Nagórki • Pieczewo • Podgrodzie • Podleśna • Pojezierze • Redykajny • Śródmieście • Wojska Polskiego • Zatorze • Zielona Górka Osiedla bez rad osiedli Jakubowo • Karolin • Kolonia Jaroty • Kortowo II • Łupstych • Mleczna • Niedźwiedź • Piękna Góra • Podlesie • Pozorty • Skarbówka Poszmanówka • Słoneczny Stok • Stare Kieźliny • Stare Miasto • Stare Zalbki • Stary Dwór • Track

Aglomeracja Olsztyn

Problematyka obszaru i ludności kształtującej się aglomeracji olsztyńskiej jest podejmowana od połowy lat 80. XX wieku, kiedy to Olsztyn przekroczył 150 000 mieszkańców. W końcu lat 90. XX w. można wyodrębnić funkcjonalną aglomerację olsztyńską w strukturze osadniczej Polski składająca się z: Olsztyna, gminy Dywity oraz części gmin Barczewo, Purda, Stawiguda, Gietrzwałd i Jonkowo. Obszar ten zamieszkuje (osoby zameldowane) ok. 250 000 osób. Jest to aglomeracja rozwijająca się z dodatnim przyrostem naturalnym i dodatnim saldem migracji^[3].

Demografia

 Osobny artykuł: Ludność Olsztyna.

Tab. Zmiany liczby ludności Olsztyna od 1770 roku^[18][2]

Według danych GUS z 30 czerwca 2009, Olsztyn ma 176 387 mieszkańców (22 m-ce w kraju), powierzchnię 88,33 km² (26 m-ce w kraju) i gęstość zaludnienia 1997 os./km².^[1][2]

Zgodnie z danymi GUS z 30 czerwca 2009, proporcja liczby kobiet do liczby mężczyzn w Olsztynie wyniosła 94 526 kobiet na 81 861 mężczyzn, co daje stosunek 115 kobiet na 100 mężczyzn^[19]. W roku 2006 udzielono 903 małżeństw, na świat przyszło 1619 dzieci, zmarło 1257 osób, w tym 8 niemowląt. Przyrost naturalny w Olsztynie wyniósł 362 (2,15 na 1000 mieszkańców)^[20]. Saldo migracji wyniosło 273 osoby^[21], podczas gdy stopa bezrobocia rejestrowanego wyniosła 6,8%.^[22] W marcu 2008 stopa bezrobocia (liczona do aktywnych zawodowo) spadła do 4,4%.^[23]

Struktura demograficzna mieszkańców miasta Olsztyn wg danych z 31 grudnia 2007:^[24]

Historia

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Olsztyna.

Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z roku 1334, kiedy to Henryk von Luter założył w zakolu rzeki Łyny drewniano-ziemną strażnicę puszczańską, nadając jej nazwę Allenstein (Gród nad Łyną, Alna znaczy "łania", to pruska nazwa Łyny). Prawa miejskie oraz nazwę "Allenstein" (dla Polaków był to Holstin, a później Olstyn, ale wymawiano tę nazwę tak jak dzisiaj – Olsztyn) zostały nadane 31 października 1353 roku przez diecezjalną Kapitułę Warmińską. Zasadźcą i pierwszym burmistrzem miasta był Jan z Łajs.

Jeszcze przed nadaniem praw miejskich – w 1347 roku – w miejscu strażnicy drewniano-ziemnej rozpoczęto budowę zamku, którą ukończono w 1353. W późniejszych wiekach zamek był wielokrotnie przebudowywany. W drugiej połowie XIV wieku (lata 1370-1380) wzniesiono kościół pod wezwaniem św. Jakuba Apostoła, który uchodzi za jeden z najwybitniejszych przykładów gotyku ceglanego w Polsce. Do dnia dzisiejszego przetrwała wytyczona wtedy sieć ulic i część imponujących fortyfikacji, a wiele istniejących dziś na obszarze Starego Miasta domów wspiera się o średniowieczne fundamenty.

Liczne wojny XV wieku niejednokrotnie niszczyły młode jeszcze miasto. W 1414 Olsztyn został zniszczony przez wojska króla Władysława Jagiełły. W 1440 miasto przystąpiło do Związku Pruskiego – konfederacji szlachty i miast pruskich skierowanej przeciw Krzyżakom. W 1454 mieszczanie wzięli udział w powstaniu przeciwko zakonowi krzyżackiemu i opanowali zamek, uznając zwierzchnictwo króla polskiego, jednak rok później miasto ponownie zajął zakon krzyżacki. Na mocy traktatu pokojowego zawartego w 1466 roku w Toruniu, Olsztyn wraz z całą Warmią przeszedł pod zwierzchnictwo Polski.

Kolejna wojna, wywołana w latach 1519-1521 przez zakon krzyżacki spustoszyła południową Warmię. Ówczesnym administratorem dóbr kapituły warmińskiej był kanonik fromborski – Mikołaj Kopernik. Przygotował on skutecznie olsztyński zamek do obrony przed spodziewanym atakiem Krzyżaków (1521). Ponadto Kopernik podjął wielką akcję zasiedlania rejonu sprowadzając mówiących po polsku osadników z Mazowsza.

Kolejny wiek to rozkwit miasta, korzystnie położonego na ruchliwym szlaku Królewiec–Warszawa. Mieszkańcy utrzymywali się z handlu i rzemiosła. Pośredniczyli też w wymianie handlowej między Polską a portami Bałtyku. Rozwój został powstrzymany przez wojny północne w XVII i XVIII wieku, a wielka zaraza lat 1709-1712 wyludniła miasteczko niemal całkowicie. Dzięki wsparciu kapituły Olsztyn w ciągu XVIII wieku zdołał poprawić swe położenie. W okresie rozbiorów Warmię wcielono do Królestwa Prus. Miasto i zamek stały się własnością króla pruskiego.

W czasie wojen napoleońskich miasto zostało po raz kolejny obrabowane. 3 lutego 1807 w Olsztynie zatrzymał się cesarz Francuzów – Napoleon Bonaparte. Po wojnach napoleońskich w Prusach utworzono samorząd terytorialny, a w 1818 roku powstał powiat olsztyński.

Po 1818 roku zabudowa miejska opuściła mury Starego Miasta. Druga połowa XIX wieku to dynamiczny rozwój pod rządami burmistrza Roberta Zakrzewskiego (Sakrzewskiego), a następnie Oskara Beliana. W 1867 – powstał nowoczesny jak na owe czasy szpital, w latach 1872-1873 przeprowadzono przez Olsztyn magistralę kolejową, łączącą Toruń z Królewcem, w 1877 powstało gimnazjum. Liczba mieszkańców w tym okresie wzrosła z 4 tys. w 1846, poprzez 6 tys. w 1875 do 25 tys. w 1895 roku. W tym samym okresie Olsztyn stał się ośrodkiem polskiego ruchu narodowego na Warmii. W kwietniu 1886 roku ukazał się pierwszy numer "Gazety Olsztyńskiej", polskiego pisma wydawanego bez przerwy do 1939 roku przez rodziny Liszewskich i Pieniężnych. W 1891 powstało Polsko-Katolickie Towarzystwo Ludowe "Zgoda". Dzięki pomocy działaczy z Wielkopolski i Pomorza polscy Warmiacy w wyborach do sejmu pruskiego zaczęli wysuwać swoich kandydatów.

W ostatnich latach XIX wieku i na początku XX wzniesiono nowe gmachy publiczne, między innymi nowy ratusz w stylu holenderskiego renesansu, neogotyckie kościoły Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Józefa, siedzibę rejencji, zbudowano też nowoczesne dzielnice mieszkaniowe. W roku 1890 położono instalację gazową, a w 1892 zadzwonił pierwszy telefon, sześć lat później doszedł nowoczesny wodociąg i kanalizację, a w 1907 – elektryczność. Na ulicach pojawiły się tramwaje, a niewiele później otwarto lotnisko.

W 1914 r. miasto zostało na krótko zajęte przez wojska rosyjskie, które wycofały się z miasta po klęsce w bitwie pod Tannenbergiem. Po I wojnie światowej o przyszłej przynależności państwowej południowej części Prus Wschodnich zadecydował plebiscyt z 11 lipca 1920. 97,8% głosujących w Olsztynie opowiedziało się za pozostaniem miasta przy Niemczech. Pod rządami Hitlera wokół miasta powstał krąg osiedli powiązanych ze śródmieściem terenami zielonymi. W roku 1939 mieszkało tu ponad 50 tys. osób.

22 stycznia 1945 Olsztyn zajęła Armia Czerwona, po kilku dniach stacjonowania żołnierze radzieccy podpalili miasto – zniszczeniu uległo ok. 40% zabudowy. 21 marca 1945 o godz. 12.00 Jakub Prawin jako Pełnomocnik Rządu na Okręg Warmińsko-Mazurski przejął administrację Warmii i Mazur. Pozostała w Olsztynie ludność niemieckojęzyczna uległa wysiedleniu, na jej miejsce stopniowo napływali polscy osadnicy. W 1946 miasto liczyło 23 tys. mieszkańców, a w 1950 – 45 tys.

Po 1945 roku Olsztyn jako stolica województwa znacznie się rozwinął. Tu przeniesiona została z Fromborka siedziba kurii biskupiej (diecezjalnej, a od 1992 archidiecezjalnej). Zlokalizowano zakłady przemysłu gumowego – Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych (1967), spożywczego, drzewnego, maszynowego, materiałów budowlanych i inne. Przełom w życiu politycznym oznaczało powstanie NSZZ "Solidarność". W okresie stanu wojennego w mieście czynnie działała opozycja. Po 1989 roku odtworzony został samorząd terytorialny, wybrano pierwszą demokratyczną radę i zarząd miasta. W 1999 roku z połączenia trzech szkół wyższych powstał Uniwersytet Warmińsko-Mazurski.

Obecnie widoczny jest dalszy rozwój miasta – szybka rozbudowa dzielnicy mieszkaniowej Jaroty oraz dzielnicy przemysłowej (m.in. poprzez rozwój fabryki Michelin). Olsztyn jest jednym z niewielu miast posiadających dodatni współczynnik przyrostu naturalnego jak też dodatnie saldo migracji.

Polityka i administracja

 Osobne artykuły: Polityka w Olsztynie, Okręg wyborczy Olsztyn.

Nowy Ratusz,
siedziba władz miasta

Rada miasta

W dawnym Olsztynie rada miejska organizowała życie w mieście m.in. poprzez ustanawianie przepisów porządkowych zwanych wilkierzami. Pierwszy wilkierz olsztyński datowany jest na 1568 rok. Samorząd Olsztyna kontrolowała kapituła, a właściwie jej przedstawiciel kanonik administrator komornictwa olsztyńskiego. Jego rezydencją był zamek.

Po rozbiorach, w ramach wielkich reform państwa pruskiego w latach 1806-1807, wprowadzono w życie nową ordynację miejską. Władza ustawodawcza należała do rady miejskiej, wybieranej przez obywateli w bezpośrednim głosowaniu. W Olsztynie wybierano wówczas 24 członków rady. Władza wykonawcza należała do magistratu, wybieranego przez radę miejską, a zatwierdzanego przez rejencyjną władzę państwową.

Obecnie Rada Miasta Olsztyna jest organem stanowiącym i kontrolnym Miasta, w skład którego wchodzi 25 członków, wybieranych na 4-letnią kadencję.

Burmistrzowie i prezydenci miasta

 Osobny artykuł: Prezydenci Olsztyna.

Prezydent Miasta Olsztyn jest organem wykonawczym gminy, wybieranym na 4-letnią kadencję w wyborach bezpośrednich. Obecnym prezydentem Olsztyna jest Piotr Grzymowicz, zaprzysiężony na tym stanowisku 9 marca 2009^[25]. Został on wybrany w przedterminowych wyborach prezydenta miasta, zarządzonych w wyniku odwołania poprzedniego prezydenta Czesława Małkowskiego w referendum gminnym^[26]. Prezydenta Grzymowicza wspomagają wiceprezydenci Jerzy Szmit i Halina Zaborowska-Boruch.

Gospodarka

Fabryka opon Michelin

Do XIX wieku Olsztyn był miastem niewyróżniającym się pod względem rozwoju gospodarczego spośród innych miast Warmii^{[potrzebne źródło]}. Sytuacja zmieniła się w II połowie XIX w. W ciągu 30 lat liczba mieszkańców powiększyła się ponad czterokrotnie. Zlokalizowano tu liczny^{[potrzebne źródło]} garnizon wojskowy, Olsztyn stał się ważnym węzłem kolejowym i drogowym, utworzono rejencje oraz przyznano mu status miasta wydzielonego na prawach powiatu.

Przemysł

W końcu XIX w. miasto wyróżniało się dzięki dwóm fabrykom maszyn: Karla Roenscha (przy dzisiejszej ul. Partyzantów) oraz spółki Beyer i Thiel (przy dzisiejszej al. Niepodległości), a także fabryce zapałek Juliusza Landedorfa (przy obecnej al. Piłsudskiego). W 1914 r. funkcjonowało już ok. 60 zakładów przemysłowych, m.in.: 2 zakłady mleczarskie, 2 młyny, 3 drukarnie, fabryka musztardy, 4 browary, 7 tartaków, 9 fabryczek mebli, 7 cegielni, 2 kaflarnie, 3 fabryki wozów, wytwórnia batów, fabryka rękawiczek, fabryka koszów, 2 fabryki grzebieni, 7 pralni chemicznych i farbiarni.

Szybki wzrost gospodarczy Olsztyn przeżył również po II wojnie światowej, kiedy miasto stało się ważnym ośrodkiem administracyjnym Warmii i Mazur. Zlokalizowano tu przemysł dotąd nieistniejący na Warmii jak Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych (otwarte 1967), znacznie rozbudowano zakłady oparte na przetwórstwie płodów rolnych oraz przemysł drzewny.

Obecnie Olsztyn, obok Dębicy, jest głównym ośrodkiem przemysłu oponiarskiego (fabryka opon Michelin), drzewnego i meblarskiego – MM International, Mazur Comfort, Mebelplast, spożywczego (mięsny, mleczarski, młynarski, browar) – Grupa Indykpol, Grupa Polmlek, Browar Kormoran, Browar Jurand, Chłodnia Olsztyn (jedna z większych w Polsce^{[potrzebne źródło]}), odzieżowego Wardom, Yakan, środków transportu, materiałów budowlanych, poligraficznego – Olsztyńskie Zakłady Graficzne). Istotną rolę odgrywają również Olsztyńskie Kopalnie Surowców Mineralnych^{[potrzebne źródło]}.

Pod względem wielkości zatrudnienia Olsztyn jest 15. ośrodkiem przemysłowym w Polsce w tym dziale gospodarki; w przemyśle pracuje ponad 20 tys. osób^{[potrzebne źródło]}.

Transport i komunikacja

 Osobny artykuł: Komunikacja w Olsztynie.

Komunikacja miejska

 Osobny artykuł: Historia komunikacji miejskiej w Olsztynie.

 Osobne artykuły: Tramwaje w Olsztynie, Trolejbusy w Olsztynie, Autobusy miejskie w Olsztynie.

Śródmieście – aleja Piłsudskiego

Osiedle Kościuszki – aleja Niepodległości

System komunikacji miejskiej w Olsztynie istnieje od 1907 roku. W latach 1907-1965 w jego skład wchodziły linie tramwajowe, a w latach 1939-1971 również trolejbusowe. Obecnie jedynym środkiem komunikacji miejskiej są autobusy. W Strategii Rozwoju Miasta Olsztyn pojawiły się plany przywrócenia trakcji tramwajowej do 2020 r. Jako pierwsza miałaby powstać linia łącząca Dworzec Główny z Jarotami.

Podstawowym organizatorem i przewoźnikiem w miejskim transporcie zbiorowym jest Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Olsztynie. Przewozy pasażerskie realizowane są na 34 liniach komunikacyjnych (w tym dwie linie nocne, 5 miejsko-podmiejskich i jedna sezonowa). Na stanie MPK znajduje się 170 autobusów (stan na kwiecień 2009 rok).

W Olsztynie funkcjonują także przewoźnicy prywatni, którzy zapewniają komunikację w granicach miasta (m.in. Olsztyńska Korporacja – 4 linie miejskie, "Prywatna Komunikacja Miejska"), jak również z okolicznymi miejscowościami.

Transport drogowy

 Osobny artykuł: mosty w Olsztynie.

 Z tym tematem związana jest kategoria: ulice i place Olsztyna.

Według stanu na 31 grudnia 2006, w Olsztynie jest 13 km powiatowych dróg publicznych o twardej nawierzchni ulepszonej i 170 km dróg publicznych o twardej nawierzchni, w tym 164 km posiadają nawierzchnie ulepszoną^[27]. Głównymi drogami przebiegającymi przez miasto są: droga krajowa 16, droga krajowa 51, droga krajowa 53, droga wojewódzka 527, droga wojewódzka 598

Śródmieście – Kwadratowe rondo z szaletem po środku

Olsztyn nie posiada obwodnicy, a większość ruchu tranzytowego odbywa się ulicami miasta. Obecnie trwają uzgodnienia oraz prace projektowe związane z ustaleniem jej trasy. Według założeń obwodnica Olsztyna powinna powstać do 2013.

 Osobny artykuł: obwodnica Olsztyna.

Jednocześnie trwają prace lobbingowe na rzecz modernizacji dróg krajowych w regionie oraz nt. budowy na ich podłożu dróg ekspresowych. W zamierzeniu podejmowane są tematy budowy drogi ekspresowej S16, drogi ekspresowej S51 oraz drogi ekspresowej S53.

Plac Pułaskiego jest jednym z niewielu rond w Europie, na środku którego umiejscowiony jest parking, przystanek autobusowy i toaleta miejska, a samo rondo ma kształt prostokąta.

Transport kolejowy

Pierwsza linia kolejowa przechodząca przez Olsztyn otwarta została w 1872 roku. Wkrótce Olsztyn stał się ważnym węzłem kolejowym regionu. Obecnie miasto posiada trzy funkcjonujące dworce kolejowe:

• Olsztyn Główny
• Olsztyn Zachodni
• Olsztyn Gutkowo

Transport lotniczy

 Osobny artykuł: Lotnisko Olsztyn-Dajtki.

W granicach administracyjnych Olsztyna funkcjonuje cywilno-sportowy port lotniczy Olsztyn-Dajtki . Lotnisko zlokalizowane zostało na osiedlu Dajtki, w odległości ok. 4,5 km od centrum miasta. Z lotniska korzysta m.in. Aeroklub Warmińsko-Mazurski oraz Lotnicze Pogotowie Ratunkowe.

Edukacja i nauka

 Osobny artykuł: Edukacja w Olsztynie.

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski

Nowa Biblioteka Główna UWM

Olsztyn jest największym ośrodkiem edukacyjnym województwa warmińsko-mazurskiego oraz jednym z najważniejszych w północnej Polsce. W obszarze miasta obecnie funkcjonują:^[28]

• 43 przedszkola (w tym 14 niepublicznych)
• 30 szkół podstawowych (w tym 3 niepubliczne)
• 25 gimnazjów (w tym 1 niepubliczne)
• 28 liceów ogólnokształcących (w tym 14 niepublicznych)
• 1 liceum plastyczne
• 9 liceów profilowanych
• 11 techników (w tym 1 niepubliczne)
• 8 zasadniczych szkół zawodowych (w tym 1 niepubliczna)
• 47 szkoły policealne (w tym 37 niepublicznych)
• 2 szkoły muzyczne (I i II stopnia)
• 8 ośrodków dokształcania i doskonalenia zawodowego (w tym 7 niepublicznych)
• 1 niepubliczne kolegium języków obcych
• 6 ośrodków doskonalenia nauczycieli (w tym 4 niepubliczne)
• 6 centrów kształcenia ustawicznego (w tym 4 niepubliczne)
• 18 niepublicznych placówek kształcenia ustawicznego
• 10 uzupełniających liceów ogólnokształcących (w tym 8 niepublicznych)
• 9 uzupełniających techników (w tym 2 niepubliczne)
• 1 szkoła specjalna przysposabiająca do pracy
• 1 niepubliczny ośrodek rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczy
• 3 niepubliczne placówki oświatowo-wychowawcze
• 2 specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze dla dzieci
• 5 poradni psychologiczno-pedagogicznych (w tym 1 niepubliczna)
• 18 zespołów szkół i placówek

Uczelnie wyższe

Pierwszą uczelnią wyższą w mieście była utworzona 31 maja 1950 Wyższa Szkoła Rolnicza. 1 października 1969 WSR przemianowana została na Akademię Rolniczo-Techniczną. 1 września 1999 roku w wyniku połączenia Akademii Rolniczo-Technicznej, Wyższej Szkoły Pedagogicznej i Warmińskiego Instytutu Teologicznego powstał Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, który kształci ponad 35 tys. studentów na 16 wydziałach i 48 kierunkach oraz jest największą szkołą wyższą w regionie.

W Olsztynie jest 6 szkół wyższych:

• Uniwersytet Warmińsko-Mazurski
• Olsztyńska Szkoła Wyższa im. Józefa Rusieckiego
• Olsztyńska Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania im. Tadeusza Kotarbińskiego
• Wyższa Szkoła Informatyki i Ekonomii TWP
• Wyższe Seminarium Duchowne Metropolii Warmińskiej "Hosianum"
• Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie – Wydział Nauk Humanistyczno-Społecznych w Olsztynie.

W Olsztynie funkcjonuje również Warmińsko-Mazurski Uniwersytet Trzeciego Wieku.

Jednostki naukowo-badawcze

Oprócz szkół wyższych, działalność badawczo-naukową w Olsztynie prowadzą instytuty:

• Centrum Badań Wschodnich
• Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN
• Rybactwa Śródlądowego im. Stanisława Sakowicza
• Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego

W przeszłości w mieście funkcjonowały również:

• Instytut Mazurski
• Warmiński Instytut Teologiczny

Kultura i sztuka

Muzea

Za czasów Prus Wschodnich muzealnictwo w Olsztynie nie miało warunków rozwoju. Pierwsze muzeum państwowe w Olsztynie powstało w 1921 w salach olsztyńskiego zamku, a zawarte w nim eksponaty głosiły zwycięstwa niemieckiego w plebiscycie z 1920^[29].

Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie

Największą obecnie olsztyńską placówką muzealną jest Muzeum Warmii i Mazur, którego siedziba mieści się w Zamku Kapituły Warmińskiej. W jego zbiorach znajdują się m.in. pamiątki, dokumenty, ikonografie, obrazy i rzeźby rodem z tutejszego regionu. W Muzeum zlokalizowana jest stała wystawa kopernikowska, której najważniejszym eksponatem jest astronomiczna tablica doświadczalna wykonana własnoręcznie przez Mikołaja Kopernika w 1517 roku.

Do muzeów w Olsztynie zalicza się także Dom Gazety Olsztyńskiej, którego siedzibą jest budynek, będący w czasach dwudziestolecia międzywojennego redakcją Gazety Olsztyńskiej, jedynej polskiej gazety na Warmii, ukazującej się od 1886 roku. W stolicy województwa warmińsko-mazurskiego mieszczą się także muzea przyrody przy ul. Metalowej w secesyjnym pałacyku oraz muzeum przyrody im. Janiny Wengris w dzielnicy akademickiej Kortowo, w hali widowiskowo-sportowej Urania znajduje się Muzeum Sportu im. Mariana Rapackiego.

Galerie

W Olsztynie funkcjonuje ok. 10 galerii sztuki. Jedną z nich jest Biuro Wystaw Artystycznych z siedzibą w olsztyńskim planetarium. Jest to największa, państwowa galeria sztuki w mieście. Powstała w roku 1958, początkowo jej siedzibą był olsztyński zamek, w roku 1973 przeniesiono ją w obecne miejsce. Wśród innych olsztyńskich galerii znajdują się m.in. Galeria Rynek, Galeria Spichlerz MOK czy Art Deco.

Kina

Pierwszym kinem wędrownym, które zawitało do miasta było najprawdopodobniej Welt – Biographie (niem.), inż. Heinrich Schnellhase. Anons reklamowy umieszczony 26 listopada 1909 w Allensteiner Volksblatt, przytacza dwunastoletnią tradycję pokazów kinowych w mieście. Na jego podstawie przyjąć można, że pierwsza projekcja kinowa w Olsztynie odbyła się najprawdopodobniej w 1897.^[30] 30 września i 1 października 1909, w sali hotelu Deutsches Haus gościł Edison-Welt-Theater Windorfa z Berlina-Weißensee^[30].

Pierwsze kina stacjonarne w Olsztynie powstawały jeszcze przed I wojną światową:^[30][31]

• Teatr obrazów świetlnych (niem. Lichtbild-Theater) – pierwszy stały teatr kinematografii w Olsztynie, utworzony w 1909, co upamietnia anons w Allensteiner Volksblatt z dnia 16 listopada 1909;
• Kino Luizy (niem. Luisen-Theater) przy Rynku nr 23 – obecnie w jego miejscu funkcjonuje kino „Awangarda”;
• Metropol Theater (niem.) przy ul. Podgórnej (obecna ul. Staromiejska) – kino zniszczone podczas działań wojennych w 1945;
• Lichtspielpalast (niem.) przy ul. Pieniężnego nr 12 – kino przemianowane w 1918 na Central-Theater (niem.), zlikwidowane po II wojnie światowej.

Kolejne obiekty kinowe w mieście powstały w okresie międzywojennym:^[31]

• kino Capitol przy ul. Klebarskiej (obecna al. Piłsudskiego) – kino utworzone w 1929, po zakończeniu II wojny światowej kino zastąpione nieistniejącym już kinem Odrodzenie;
• kino utworzone w 1936 nakładem inwestycyjnym berlińskiej firmy UT-Lichtspiele przy ul. Pieniężnego 16 – działające do 2005 jako kino Polonia.

W połowie lat 90. XX wieku zamknięto kino Grunwald przy al. Wojska Polskiego. Kolejne zamknięcia placówek kinowych w Olsztynie odbyły się w 2005 i dotyczyły kina Kopernik przy ul. 1 maja oraz kina Polonia przy ul. Pieniężnego. Oba kina zamknięto w związku z budowanym multipleksem centrum filmowego „Helios” w „Alfa Centrum” przy al. Piłsudskiego^[32].

Obecnie w mieście funkcjonują dwa kina: Helios oraz Awangarda. Ponadto istnieje również Dyskusyjny Klub Filmowy „ZA”^[33].

Teatry

Teatr im. St. Jaracza

Teatr Lalek

Największym olsztyńskim teatrem jest dramatyczny Teatr im. Stefana Jaracza, założony w 1925 roku jako Treudank, symbol wdzięczności mieszkańcom za głosowanie za pozostaniem w granicach Niemiec podczas plebiscytu w 1920 roku. Placówka posiada obecnie trzy sceny, w tym jedną dużą na 480 miejsc. W Teatrze im. Stefana Jaracza odbywają się Olsztyńskie Spotkania Teatralne oraz Międzynarodowy Festiwal Teatralny "Demoludy". Aktualnie teatr posiada status narodowej instytucji kultury^[34]. Od 1998 roku działa w nim publiczne Studium Aktorskie. W Olsztynie mieści się także Olsztyński Teatr Lalek. Za datę jego powstania uznaje się rok 1953. Trzecim olsztyńskim teatrem jest założona w 1957 przez Tadeusza Ostaszkiewicza Pantomima Olsztyńska – teatr głuchych, zaliczany w latach 1971-1990 do grona renomowanych scen w kraju i Europie (od 1959 do 1989 prowadził ją Bohdan Głuszczak). W latach 90. Pantomima Olsztyńska straciła na znaczeniu, zaś od początku XXI wieku jej status ogranicza się do roli teatralnego koła zainteresowań przy Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych (d. WDK) w Olsztynie.

Muzyka

Edukacja muzyczna w Olsztynie odbywa sie na bazie Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Fryderyka Chopina, a także prywatnej Szkoły Muzycznej Yamaha.

W Olsztynie mieści się Warmińsko-Mazurska Filharmonia im. Feliksa Nowowiejskiego. Początki działalności Filharmonii związane są z małą orkiestrą symfoniczną, powstałą w połowie lat 40. XX w. W 1972 r. zespół Orkiestry Symfonicznej otrzymał stałą siedzibę w Państwowej Szkole Muzycznej im. F. Chopina, wtedy też nadano jej status Państwowej Filharmonii im. F. Nowowiejskiego.

Olsztyn utożsamiany jest również jako ważny ośrodek chóralistyki w północno-wschodniej Polsce.

 Osobny artykuł: Chóry w Olsztynie.

Z Olsztyna wywodzi się kilka znanych zespołów muzycznych i wykonawców różnych nurtów i gatunków, m.in: Afromental, Vader, Big Day, Czerwony Tulipan, Pro Musica Antiqua, Pro Musica, PRO FORMA, Olsztyński Chór Kameralny COLLEGIUM MUSICUM, Norbi, Kuśka Brothers, Kangaros, Mietek Folk, Christ Agony, Union, Harlem, Kaczki z Nowej Paczki, Shannon, Horpyna, Dies Irae, Berkut, Enej, Los Vaticaneros, Medium, Kookaburra, Skyscream, Wierni,Akademicki Chór Bel Canto WSIiE TWP czy Anguilla Project.

Imprezy i festiwale

Do najważniejszych olsztyńskich cyklicznych imprez i festiwali należą m.in. Olsztyńskie Lato Artystyczne, Olsztyńskie Noce Bluesowe oraz Ogólnopolskie Spotkania Zamkowe "Śpiewajmy Poezję". Spotkania Zamkowe odbywają się w mieście od 1974 roku. Głównym punktem festiwalu jest konkurs młodych artystów poezji śpiewanej. Olsztyńskie Lato Artystyczne to z kolei trzymiesięczny cykl imprez odbywających się w trakcie wakacji. Główną ich sceną jest olsztyński amfiteatr. Wśród imprez organizowanych w ramach Olsztyńskiego Lata Artystycznego są m.in. Dni Olsztyna, Olsztyńskie Koncerty Organowe, Staromiejskie Spotkania z Szantą, Olsztyński Festiwal Jazzowy.

Planetarium i obserwatorium

Planetarium

Obserwatorium Astronomiczne

Olsztyńskie Planetarium Astronomiczne otwarto 19 lutego 1973 – w pięćsetną rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika – przy dzisiejszej Alei Piłsudskiego. Jest to drugie co do wielkości planetarium w Polsce. Planetarium jest siedzibą Federacji Miast Kopernikowskich.

Obserwatorium Astronomiczne w Olsztynie otwarto 13 października 1979. Zlokalizowane zostało w zaadaptowanej wieży ciśnień, zbudowanej w 1897 roku na wzgórzu św. Andrzeja, najwyższym (143 m n.p.m.) wzniesieniu dawnego Olsztyna^[35][36].

Przy bezchmurnej pogodzie obserwatorium prowadzi pokazy astronomiczne. Ponadto z tarasu budynku widoczna jest panorama miasta.

Inne organizacje i placówki kulturalne

• Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych – samorządowa instytucja kultury, zajmująca się animowaniem, inspirowaniem i wspieraniem społecznej aktywności kulturalnej w województwie warmińsko – mazurskim
• Miejski Ośrodek Kultury w Olsztynie – organizator wielu imprez i festiwali
• Pałac Młodzieży w Olsztynie – placówka oświatowo-wychowawcza dla dzieci i młodzieży
• Centrum Francusko-Polskie Cotes-d'Armor

Kościoły i związki wyznaniowe

Katolicyzm

• Kościół Rzymskokatolicki
• Ukraińska Cerkiew greckokatolicka (Kościół obrządku bizantyjsko-ukraińskiego)
• Kościół Polskokatolicki

Protestantyzm

• Kościół Ewangelicko-Augsburski
• Kościół Chrześcijan Baptystów
• Kościół Zielonoświątkowy
• Wspólnota Kościołów Chrystusowych
• Wspólnota Chrześcijańska "Golgota"^[37]
• Kościół Boży w Chrystusie (Centrum Chrześcijańskie "Droga" w Olsztynie)^[38]

Inne

• Świadkowie Jehowy

Turystyka

Szlaki turystyczne

 Osobny artykuł: szlaki turystyczne Olsztyna i okolic.

Targ Rybny

Olsztyn jest ważnym ośrodkiem turystycznym głównie ze względu na swoje położenie wśród jezior i lasów. Miasto położone jest Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego^[39], polskiej części Drogi św. Jakuba, Szlaku Zamków Gotyckich, Szlaku Grunwaldzkim, czy Szlaku Kopernikowskim^[40][41][42]

Turystyka kajakowa

W sezonie letnim po Łynie odbywaja się spływy kajakowe "Łyną przez Olsztyn". Spływy rozpoczynają się pod zamkiem olsztyńskim. Trzykilometrowa trasa wiedzie przez malowniczy przełom Łyny w olsztyńskim Lesie Miejskim. Celem spływu jest rozlewisko, gdzie łączą się dwie rzeki – Łyna i Wadąg.

Zabytki

Katedra św. Jakuba

Stary Ratusz

Budynek Rejencji,
obecnie Urząd Marszałkowski oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny

Oprócz dogodnego położenia i malowniczego krajobrazu, do walorów rekreacyjno-turystycznych należy zaliczyć zabytki architektoniczne miasta:^[43][44]

• gotycki zamek kapituły warmińskiej z II połowy XIV w.,
• fragmenty murów miejskich z Bramą Wysoką (Górna Brama) z XIV w.,
• XIV-wieczna konkatedra pw. św. Jakuba (bazylika mniejsza),
• Stary Ratusz (wzniesiony w XIV w., po pożarze odbudowany w latach 1623-1624),
• Kościół św. Wawrzyńca z XIV w. (w dzielnicy Gutkowo),
• Kaplica Jerozolimska z 1565 r.,
• secesyjna zabudowa ul. Dąbrowszczaków,
• neogotycki kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa z lat 1901-02,
• neoromański kościół pw. św. Józefa z lat 1912-13,
• kościół pw. Chrystusa Króla (zbudowany w stylu renesansu włoskiego) z XX w.,
• kościół garnizonowy pw. Matki Boskiej Królowej Polski (1913-14),
• neogotycki kościół ewangelicko-augsburski z lat 1876-99,
• pseudogotycka kaplica cmentarna, obecnie cerkiew prawosławna z 1904 r.,
• secesyjna kaplica Zjednoczonego Kościoła Ewangelickiego z przełomu XIX i XX w.,
• dom Gazety Olsztyńskiej,
• pałacyk przy ul. Metalowej,
• pałacyk fabrykancki (XIX w.),
• Pałac Archiprezbitera z II poł. XVIII wieku
• wiadukt kolejowy w przełomie Łyny (XIX w.),
• Dom Polski (XIX w.),
• gmach I LO im. Adama Mickiewicza z II połowy XIX w.,
• cmentarz żydowski z domem pogrzebowym, zaprojektowany przez Ericha Mendelsohna,
• Nowy Ratusz z pocz. XX w.,
• figura Boża Męka z XVIII w.,
• figura Chrystusa Pana z XVIII w.
• dzwonnica na Dajtkach przy ul. Żniwnej
• kościół Matki Bożej Różańcowej na Dajtkach z 1878

Do 10 listopada 1938 roku w mieście znajdowała się mauretańska synagoga z 1877 roku. Była jednym z najbardziej charakterystycznych budynków w mieście ze względu na swoją unikalną, orientalną architekturę.

Inne atrakcje turystyczne

 Osobny artykuł: Pomniki Olsztyna.

Stare Miasto

Przystań na jeziorze Kortowskim

• 15 jezior w granicach administracyjnych miasta,
• Olsztyńskie Lato Artystyczne,
• obserwatorium astronomiczne w XIX-wiecznej wieży ciśnień,
• planetarium,
• park na terenie lasu miejskiego (największego w Europie lasu na terenach miejskich), ze stadionem leśnym pochodzącym z lat 20. ubiegłego wieku,
• plaża miejska i przystanie nad Jeziorem Ukiel (Krzywym),
• Stare miasto w zakolu Łyny.

Hotele

• Hotel Na Skarpie w Olsztynie
• Hotel Warmiński w Olsztynie
• Hotel Park w Olsztynie
• Novotel Olsztyn
• Hotel Kur w Olsztynie
• Hotel Wysoka Brama w Olsztynie
• Hotel Gromada w Olsztynie
• Hotel Manor w Olsztynie
• Hotel Wileński w Olsztynie
• Hotel Pod Zamkiem w Olsztynie

Sport

 Osobny artykuł: Sport w Olsztynie.

Hala Urania

Oprócz typowych walorów rekreacyjno-turystycznych, miasto jest prężnie działającym ośrodkiem sportowym. W mieście działa kilkadziesiąt klubów sportowych. Najbardziej utytułowanymi i powszechnie rozpoznawanymi klubami na arenie ogólnokrajowej są OKS 1945 Olsztyn (dawny Stomil Olsztyn), AZS UWM Olsztyn (siatkówka), OKPR Traveland-Społem Olsztyn oraz i KKS Warmia Olsztyn.

Nieodzownym elementem życia sportowego w Olsztynie jest międzynarodowy, siatkarski Memoriał im. Huberta Wagnera. Olsztyn jest również etapowym miastem kolarskiego wyścigu Tour de Pologne.

Dzięki posiadanej infrastrukturze sportowej, unikalnej lokalizacji wśród lasów i jezior oraz rozwiniętej bazie hotelowej, Olsztyn jest miejscem zgrupowań wielu kadr i reprezentacji sportowych.

Osoby związane z Olsztynem

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Olsztynem.

Lista nazwisk znanych osób urodzonych lub mieszkająch w Olsztynie

Ławeczka z Mikołajem Kopernikiem

Hugo Haase

Olga Desmond na rosyjskiej karcie pocztowej

Dom przedpogrzebowy 'Bet Tahara' zbudowany w 1913 roku wg projektu Ericha Mendelsohna.

Piotr Bałtroczyk

Krzysztof Hołowczyc

• Johannes Knolleisen (zm. 1511), pruski profesor teologii,
• Mikołaj Kopernik (1473-1543), wybitny astronom, matematyk, ekonomista, lekarz, duchowny, administrator kapituły warmińskiej w latach 1516-1521,
• Łukasz David (1503-1583), historyk pruski,
• Albert Nowiejski (zm. 1664), sekretarz królewski, kanonik warmiński, cały swój majątek zapisał w testamencie na rzecz szpitali Świętego Ducha i Świętego Jerzego w Olsztynie.
• Oskar Belian, słynny burmistrz Olsztyna,
• Piotr Poleski (1730-1798) kupiec olsztyński, rajca miejski, opiekun zabytków, założyciel fundacji Poleskiego,
• Jan Antoni Blank-Białecki (1785-1844), malarz historyczny,
• Jan Liszewski (1852-1894), założyciel „Gazety Olsztyńskiej”,
• Hugo Haase (1863-1919), niemiecki polityk (SPD i USPD),
• Franz Justus Rarkowski (1873-1950), niemiecki, katolicki biskup polowy wojska niemieckiego
• Feliks Nowowiejski (1877-1946), kompozytor, muzyk-wirtuoz, dyrygent, autor muzyki do "Roty",
• Maksymilian Kaller (1880-1947), w latach 1930-1947 biskup warmiński,
• Erich Mendelsohn (1887-1953), wybitny architekt niemiecki,
• Seweryn Pieniężny (1890-1940), dziennikarz, redaktor i wydawca „Gazety Olsztyńskiej”,
• Olga Desmond (1891-1964), ur. jako Olga Sellin, niemiecka tancerka i aktorka,
• Kurd von Bülow (1899-1971), niemiecki geolog,
• Maria Zientara-Malewska (1894-1984), poetka,
• Jakub Prawin (1901-1957), pierwszy wojewoda olsztyński,
• Jędrzej Giertych (1903-1992), polityk, ideolog Narodowej Demokracji,
• Klaus-Joachim Zülch (1910-1988), niemiecki naukowiec (neurologia), syn burmistrza Georga Zülcha,
• Günter Wand (1912-2002), niemiecki dyrygent i kompozytor,
• Henryk Panas (1912-1985), prozaik, dramaturg i publicysta,
• Annemarie Suckow von Heydendorff (ur. 1912), niemiecka rzeźbiarka,
• Mieczysław Moczar (1913-1986), działacz władz komunistycznych, w latach 1948-1952 związany z Olsztynem,
• Hans-Jürgen Wischnewski (1922-2005), wieloletni minister Republiki Federalnej Niemiec,
• Andrzej Zawada (1928-2000), sejsmolog i himalaista,
• Józef Glemp (ur. 1929), prymas Polski, w latach 1979-1981 biskup warmiński,
• Leonhard Pohl (ur. 1929), niemiecki lekkoatleta, zdobywca brązowego medalu w 1956 na olimpiadzie w Melbourne,
• Wolf Lepenies (ur. 1941), niemiecki naukowiec, socjolog i politolog,
• Janusz Lorenz (ur. 1942), polityk,
• Kazimierz Schilling (1943-2006) astronom, popularyzator astronomii,
• Gudrun Wagner (1944-2007), współorganizatorka Festiwalu Wagnerowskiego w Bayreuth,
• Tadeusz Iwiński (ur. 1944), polityk SLD,
• Jacek Jezierski (ur. 1949), biskup pomocniczy warmiński,
• Zbigniew Lubiejewski (ur. 1949), siatkarz, mistrz olimpijski z Montrealu,
• Marian Bublewicz (1950-1993), wielokrotny mistrz Polski w rajdach samochodowych,
• Andrzej Arciszewski (ur. 1951), lalkarz, aktor dubbingowy,
• Ryszard Górecki (ur. 1951), rektor UWM, członek PAN, senator RP, honorowy obywatel Olsztyna,
• Kazimierz Brakoniecki (ur. 1952), poeta, eseista, tłumacz literatury francuskiej Bretanii, laureat nagrody Laur Unesco 2007,
• Bronisław Wildstein (ur. 1952), dziennikarz,
• Rudolf Bażanowski (ur. 1953), biskup diecezji mazurskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP,
• Juliusz Machulski (ur. 1955), reżyser,
• Izabela Trojanowska (ur. 1955), piosenkarka i aktorka,
• Włodzimierz Kowalewski (ur. 1956), prozaik, nominowany do literackiej nagrody NIKE (1998,2001)
• Andrzej Ryński (ur. 1958), polityk SLD, prezydent Olsztyna (1994-1998), marszałek województwa warmińsko-mazurskiego (1999-2006),
• Piotr Galiński (1959), tancerz, choreograf, juror Tańca z gwiazdami TVN,
• Piotr Bałtroczyk (ur. 1961), dziennikarz, poeta, konferansjer, satyryk, prezenter telewizyjny i radiowy,
• Krzysztof Pater (ur. 1961), ekonomista, działacz społeczny i polityk, harcmistrz,
• Krzysztof Hołowczyc (ur. 1962), kierowca rajdowy,
• Iwona Szymańska-Pavlović (ur. 1963) – tancerka, sędzia związkowy, jurorka Tańca z gwiazdami TVN,
• Piotr "Peter" Wiwczarek (ur. 1965), wokalista zespołu Vader
• Artur Wojdat (ur. 1968), pływak, brązowy medalista olimpijski,
• Beata Krupska-Tyszkiewicz (ur. 1970), polska koszykarka,
• Ireneusz Bruski (ur. 1971), duchowny katolicki, prawnik, dziennikarz, publicysta,
• Anna Samusionek (ur. 1971), aktorka,
• Marek Bożek (ur. 1974) ekskomunikowany proboszcz parafii św. Stanisława Kostki w St. Louis, USA
• Łukasz Kadziewicz (ur. 1980), siatkarz, reprezentant Polski,
• Wojciech Grzyb (ur. 1981), siatkarz, reprezentant Polski,
• Marek Kaliszuk (ur.1980), aktor,
• Wojciech Łozowski pseudonim Łozo (ur. 1984) – wokalista grupy Afromental i prezenter MTV Polska.
• Mamed Khalidov – jeden z najlepszych zawodników MMA na świecie

Honorowi obywatele miasta

Honorowe Obywatelstwo Olsztyna nadawane jest na podstawie uchwały osobom szczególnie zasłużonym dla Olsztyna, a także wybitnym osobistościom, jako wyraz najwyższego wyróżnienia i uznania Rady Miasta Olsztyn. Osoba wyróżniona otrzymuje Akt Nadania i Odznakę Honorowego Obywatelstwa Olsztyna.

Honorowemu Obywatelstwi Olsztyna przysługuje uczestniczenie, na prawach honorowego gościa, w sesjach Rady oraz w uroczystościach o charakterze miejskim, korzystanie z bezpłatnego wstępu na imprezy okolicznościowe organizowane przez miasto oraz prawo bezpłatnego przejazdu środkami miejskiej komunikacji publicznej^[45].

Miasta partnerskie

Miasta partnerskie
Miasto	Kraj	Data podpisania umowy
Bielsko-Biała	Polska	2005[64]
Calpe	Hiszpania	marzec 1989[65]
Chateauroux	Francja	23 lutego 1991
Gelsenkirchen	Niemcy	grudzień 1992[66]
Kaliningrad	Rosja	5 marca 1993[67]
Łuck	Ukraina	19 grudnia 1997[68]
Offenburg	Niemcy	19 marca 1999[69]
Osnabrück	Niemcy	2009
Richmond	Stany Zjednoczone	1995[70]
Rovaniemi	Finlandia	1976[71]

Miasta współpracujące

Miasta partnerskie
Miasto	Kraj	Data podpisania umowy
Sønderborg	Dania	1994[72]
Halmstad	Szwecja	listopad 2003[73]
Perugia	Włochy	grudzień 2004[74]

Media

 Osobny artykuł: Media w Olsztynie.

Radio i telewizja

Maszt radiowo-telewizyjny w Olsztynie o zachodzie słońca

W 1969, uruchomiono Olsztyński Radiowo-Telewizyjny Ośrodek Nadawczy w Pieczewie. Wybudowano tam maszt radiowo-telewizyjny 53°45'13″N 20°30'57″E / 53.75361, 20.51583 o wysokość 360 m (po podwyższaniach ok. 380 m), który jest najwyższym istniejącym obiektem budowlanym w Polsce.

Stacje radiowe funkcjonujące na obszarze miasta:

• Radio Olsztyn
• Radio Eska
• Radio Planeta
• Radio UWM FM
• Radio RMF FM – oddział lokalny Olsztyn
• Radio ZET – oddział lokalny Olsztyn
• Radio VOX FM (planowane)

Ośrodki telewizyjne nadające z Olsztyna:

• TVP Olsztyn – regionalny oddział TVP, powstały 1 stycznia 2005 na bazie Warmińsko-Mazurski Ośrodek TVP (pasmo lokalne TVP Info)
• Tele-Top Olsztyn – lokalna stacja telewizyjna, nadająca program w sieci telewizji kablowej Multimedia Polska
• TV Olsztyn – lokalna stacja telewizyjna, nadająca program w sieci telewizji kablowej Vectra
• TV Kortowo – internetowa telewizja UWM w Olsztynie

Prasa

 Osobne artykuły: Prasa w Olsztynie, Prasa akademicka w Olsztynie.

Dom Gazety Olsztyńskiej – dawna siedziba redakcji „Gazety Olsztyńskiej (1886-1939)”

Siedziba redakcji dzisiejszej „Gazety Olsztyńskiej”

• „Extra Sukces” – bezpłatny tygodnik wydawany od 4 września 2007 przez Produkt Sp. z o.o.
• „Gazeta Olsztyńska” – gazeta regionalna powstała 6 kwietnia 1970 z przemianowania "Głosu Olsztyńskiego", wydawany przez Edytor Sp. z o.o.
• „Gazeta Studencka” – miesięcznik studentów UWM w Olsztynie
• „Gazeta Uniwersytecka” – bezpłatny dodatek do Gazety Olsztyńskiej i Dziennika Elbląskiego, ukazujący się w każdą pierwszą środę miesiąca od marca 2002 przy współpracy z UWM w Olsztynie
• „Gazeta Wyborcza” – mutacja lokalna Olsztyn, wydawana przez Agora SA
• „Nasz Olsztyniak” – bezpłatna gazeta ukazująca się dwa razy w tygodniu, wydawana przez spółkę Wydawca Olsztyn Sp. z o.o.
• „Nowe Życie Olsztyna” – kolorowy miesięcznik, wydawany od 2004 r.
• „Posłaniec Warmiński” – dwutygodnik Kurii Metropolitalnej Archidiecezji Warmińskiej, wydawany od 10 października 1982
• „Super Express” – mutacja lokalna Olsztyn, wydawany przez MURATOR SA
• „Wiadomości Uniwersyteckie” – bezpłatny miesięcznik informacyjny UWM w Olsztynie, wydawany od 1999

Internet

• Gazeta On-Line Olsztyn24 – portal internetowy założony w 2007 roku, poruszający sprawy związane z Olsztynem i regionem
• Portal Warmii i Mazur WM.PL – portal internetowy założony w 2002 roku, związany z Gazetą Olsztyńską
• Polska Olsztyn – regionalny serwis internetowy, powstały 26 lutego 2009 roku, będący częścią Polskatimes.pl – internetowego serwisu dziennika Polska

Zobacz też

Informacje w siostrzanych projektach:

 Grafiki i media  na Wikimedia Commons
 Definicja słownikowa  w Wikisłowniku
 Cytaty  w Wikicytatach
 Wiadomości  na Wikinews

Portal:
Olsztyn

Zobacz Wikiprojekt:
Olsztyn

• Warmia
• Pojezierze Olsztyńskie
• Synagoga w Olsztynie
• „O Warmio moja miła” („Hymn Warmiński”) – hymn i hejnał Olsztyna
• Olsztyńskie Centrum Edukacji Ekologicznej

Przypisy

Bibliografia

• Olsztyn 1353-2003. praca zbiorowa pod red. Stanisława Achremczyka i Władysława Ogrodzińskiego; [aut. oprac. Stanisław Achremczyk et al.]. Olsztyn: Ośrodek Badań Naukowych i Towarzystwo Naukowe im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, 2003, s. 651. ISBN 83-87643-38-6. 
• Olsztyn 1945-2005 : kultura i nauka. praca zbiorowa pod red. Stanisława Achremczyka i Władysława Ogrodzińskiego; [aut. oprac. Stanisław Achremczyk et al.]. Olsztyn: Ośrodek Badań Naukowych i Towarzystwo Naukowe im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, 2006, s. 927. ISBN 83-87643-44-0.  (pol.)
• Rafał Bętkowski: Olsztyn jakiego nie znacie : obraz miasta na dawnej pocztówce. red. Tomasz Śrutowski. Olsztyn: Edytor „Wers”, 2003, s. 192. ISBN 83-919110-1-2. 
• Jan Chłosta: Ludzie Olsztyna. Olsztyn: „Posłaniec Warmiński” i Urząd Miasta Olsztyn, 2003, s. 145. ISBN 83-919372-3-2. 
• Jan Chłosta: Słownik Warmii. Olsztyn: „Littera”, 2002, s. 462. ISBN 83-914158-5-6. 
• Bohdan Łukaszewicz: Olsztyn : 1945-1985 : zapis czterdziestolecia. Olsztyn: „Pojezierze”, 1987, s. 513. ISBN 83-7002-283-9. 
• Bohdan Łukaszewicz: Olsztyn 1945-2005 : raptularz miejski. Olsztyn: Pracownia Wydawnicza „ElSet”, 2006, s. 719. ISBN 83-89151-17-0. 
• Stanisław Piechocki: Czyściec zwany Kortau. Olsztyn: Książnica Polska, 1993, s. 153. ISBN 83-85702-02-4. 
• Stanisław Piechocki: Dzieje olsztyńskich ulic. Wyd. pierwsze. Olsztyn: Agencja Wydawnicza „Remix”, 1994, s. 190. ISBN 83-900155-6-0. 
• Stanisław Piechocki: Dzieje olsztyńskich ulic. Wyd. rozszerzone i wzbogacone nowymi ilustracjami. Olsztyn: Agencja Wydawnicza „Remix”, 2002, s. 295. ISBN 83-87031-12-7. 
• Rzempołuch Andrzej: Architektura i urbanistyka Olsztyna 1353-1953 : od założenia miasta po odbudowę ze zniszczeń wojennych. fot. Grzegorz Kumorowicz. Olsztyn: Urząd Miasta Olsztyn i Agencja Wydawnicz „Remix” s.c., 2004, s. 239. ISBN 83-921324-0-8. 
• Jerzy Sikorski: Galopem przez stulecia : Olsztyn 1353-2003. red. i wybór il. Tomasz Śrutkowski. Olsztyn: Edytor „Wers”, 2003, s. 219. ISBN 83-919110-0-4. 
• Andrzej Wakar: Olsztyn : dzieje miasta. Olsztyn: „Radio Wa-Ma”, 1997, s. 367. ISBN 83-905634-0-1.  (pol.)
• Andrzej Wakar: Olsztyn. praca zbiorowa, red. Maria Lossman. Wyd. pierwsze. T. 1: Olsztyn 1353-1945. Olsztyn: „Pojezierze”, 1971, s. 432.  (pol.)
• Andrzej Wakar: Kronika Olsztyna : 1945-1950. Wyd. pierwsze. Olsztyn: „Pojezierze”, 1972, s. 160.  (pol.)

Linki do innych stron:

• Serwis informacyjny Urzędu Miasta w Olsztynie
  • BIP Urzędu Miasta w Olsztynie
  • e-Urząd Miasta w Olsztynie
  • System komunikacji elektronicznej e-Poczta Urzędu Miasta Olsztyn
  • Informator miejski Urzędu Miasta w Olsztynie
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• Olsztyn w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII (Netrebka — Perepiat) z 1886 r.

Na górę strony

p • d • e Federacja Miast Kopernikowskich  Włochy: Bolonia  Polska: Frombork • Grudziądz • Lidzbark Warmiński • Kraków • Olsztyn • Toruń • Włocławek

p • d • e Miasta Nowej Hanzy  Niemcy Ahlen • Alfeld an der Leine • Anklam • Attendorn • Bad Iburg • Balve • Beckum • Bockenem • Brakel • Brandenburg an der Havel • Breckerfeld • Brema • Brilon • Brunszwik • Buxtehude • Demmin • Dorsten • Dortmund • Drolshagen • Duderstadt • Duisburg • Einbeck • Emmerich am Rhein • Frankfurt nad Odrą • Fürstenau • Gardelegen • Getynga • Goslar • Greifswald • Gronau (Leine) • Halle • Haltern am See • Hamburg • Hameln • Hamm • Haselünne • Havelberg • Helmstedt • Herford • Hildesheim • Höxter • Kalkar • Kamen • Kilonia • Korbach • Kyritz • Lemgo • Lippstadt • Lubeka • Lüneburg • Lünen • Magdeburg • Marienmünster • Medebach • Melle • Meppen • Merseburg • Minden • Mühlhausen • Münster • Naumburg • Neuenrade • Neuss • Nieheim • Osnabrück • Osterburg (Altmark) • Osterode am Harz • Paderborn • Perleberg • Pritzwalk • Quakenbrück • Quedlinburg • Rheda-Wiedenbrück • Rheine • Rostock • Rüthen • Salzwedel • Seehausen (Altmark) • Soest • Solingen • Stade • Stendal • Stralsund • Sundern (Sauerland) • Tangermünde • Telgte • Uelzen • Unna • Uslar • Vreden • Warburg • Warendorf • Werben (Elbe) • Werl • Werne • Wesel • Wipperfürth • Wismar  Polska Białogard • Braniewo • Chełmno • Darłowo • Elbląg • Frombork • Gdańsk • Goleniów • Koszalin • Kraków • Lębork • Olsztyn • Radom • Sławno • Słubice • Słupsk • Stargard Szczeciński • Strzelce Opolskie • Szczecin • Toruń • Wrocław  Holandia Bolsward • Deventer • Doesburg • Elburg • Groningen • Harderwijk • Hasselt • Hattem • Kampen • Oldenzaal • Ommen • Roermond • Stavoren • Zutphen • Zwolle  Rosja Biełoziersk • Iwangorod • Kaliningrad • Kingisepp • Nowogród Wielki • Psków • Smoleńsk • Tichwin • Torżok • Totma • Twer • Wielki Ustiug  Łotwa Kieś • Koknese • Kuldīga • Limbaži • Ryga • Straupe • Valmiera • Windawa  Estonia Narwa • Parnawa • Tallinn • Tartu • Viljandi  Szwecja Kalmar • Nyköping • Visby  Wielka Brytania Aberdeen • King's Lynn Pozostałe państwa Turku • La Rochelle • Brugia • Kowno • Bergen • Witebsk

p • d • e Miasta wojewódzkie Polski Białystok • Bydgoszcz • Gdańsk • Gorzów Wielkopolski • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Łódź • Olsztyn • Opole • Poznań • Rzeszów • Szczecin • Toruń • Warszawa • Wrocław • Zielona Góra

p • d • e Miasta województwa warmińsko-mazurskiego Miasta powiatowe Bartoszyce • Braniewo • Działdowo • Elbląg • Ełk • Giżycko • Gołdap • Iława • Kętrzyn • Lidzbark Warmiński • Mrągowo • Nidzica • Nowe Miasto Lubawskie • Olecko • Olsztyn • Ostróda • Pisz • Szczytno • Węgorzewo Miasta gminne Barczewo • Biała Piska • Biskupiec • Bisztynek • Dobre Miasto • Frombork • Górowo Iławeckie • Jeziorany • Kisielice • Korsze • Lidzbark • Lubawa • Mikołajki • Miłakowo • Miłomłyn • Młynary • Morąg • Olsztynek • Orneta • Orzysz • Pasłęk • Pasym • Pieniężno • Reszel • Ruciane-Nida • Ryn • Sępopol • Susz • Tolkmicko • Zalewo

p • d • e Województwo warmińsko-mazurskie Powiaty grodzkie Elbląg • Olsztyn Powiaty ziemskie bartoszycki • braniewski • działdowski • elbląski • ełcki • giżycki • gołdapski • iławski • kętrzyński • lidzbarski • mrągowski • nidzicki • nowomiejski • olecki • olsztyński • ostródzki • piski • szczycieński • węgorzewski

Suplement C.D.

Antoni Blank

Jan Antoni Blank polski malarz historyczny, reprezentant warszawskiego klasycyzmu, portrecista (ur. 6 maja 1785 w Olsztynie, zm. 20 lutego 1844 w Warszawie). By podkreślić swoje pochodzenie posługiwał się dwuczłonowym nazwiskiem, podpisując się często Jan Antoni Blank-Białecki.^[1]

Architektura

Architektura (gr. ἀρχιτεκτονική - architektonike) - nauka i sztuka projektowania, konstruowania i wykonywania budynków oraz innych budowli przestrzennych. Architektura zajmuje się również organizowaniem przestrzeni używanej przez człowieka. Osoba posiadająca wykształcenie w dziedzinie architektury oraz uprawnienia do wykonywania projektów budynków nosi tytuł architekta.

Armia Czerwona

Armia Czerwona^[1], ros. Красная Армия, pełna nazwa Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona^[2] Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od 23 lutego 1946 r. Armia Radziecka^[3] (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne^[4] Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Artur Wojdat

Artur Wojdat (ur. 20 maja 1968 w Olsztynie) – polski pływak, najlepszy kraulista w historii polskiego pływania, pierwszy polski medalista MŚ i pierwszy polski medalista olimpijski wśród pływaków, rekordzista świata, mistrz Europy. Dwukrotny olimpijczyk.

Astronomia

Astronomia (gr. ἀστρονομία) – nauka o ciałach niebieskich, ich budowie, ruchach, pochodzeniu i ewolucji oraz o materii rozproszonej w przestrzeni kosmicznej (zwanej też kosmosem). Astronomia, a ściślej jej dział zwany kosmologią, zajmuje się także Wszechświatem jako całością. Nazwa astronomia pochodzi z greki: ἄστρον astron (gwiazda) + νόμος nomos (prawo).

Autobus

Autobus – pojazd samochodowy fabrycznie wyposażony w więcej niż 9 miejsc (wg polskich przepisów), łącznie z miejscem dla kierowcy. Autobus przystosowany jest do przewozu pasażerów i ich bagażu. Może mieć jeden lub dwa pokłady, może ciągnąć przyczepę bagażową.

Autobusy miejskie w Olsztynie

Komunikacja miejska w Olsztynie obsługuje obecnie 34 linie autobusowe o łącznej długości ok. 400 km. Wśród nich jest pięć linii miejsko-podmiejskich, dwie nocne oraz jedna sezonowa. Olsztyński tabor liczy 161 pojazdów (stan na listopad 2009 roku).

Bad Iburg

Bad Iburg – niemieckie miasto uzdowiskowe, w kraju związkowym Dolna Saksonia, powiat Osnabrück. Obecnie około 12 tys. mieszkańców. W Bad Iburg mieszka Hans-Gert Pöttering, były przewodniczący Parlamentu Europejskiego.

Bat

Bat – narzędzie złożone z rzemienia i sznura na pręcie lub kijku, stosowane do popędzania zwierząt, dawniej do wymierzania kar cielesnych, czyli plag. Także chłosta.

Bazylika konkatedralna św. Jakuba w Olsztynie

Bazylika konkatedralna św. Jakuba Apostoła w Olsztynie – kościół zbudowany w II poł. XIV wieku. W 1596 wieżę kościoła (w części drewnianą) zastąpiono nową. Utrzymana była, jak cały kościół, w stylu gotyckim. Miała 63 m wys. Kościół nie jest orientowany. W 1721 przebudował go Piotr Olchowski z Reszla (kaplice boczne). W 1864 kościół groził ruiną i musiano go zamknąć. Oddano go do użytku po generalnym remoncie z lat 1866-1868, ale prace nad restauracją wnętrza i nadaniem mu neogotyckiego poloru trwały jeszcze kilkanaście lat. W 1896 z nieznanych przyczyn wybuchł w kościele pożar i wyrządził sporo strat. Co najmniej od 1565 (brak danych dla wcześniejszego okresu) wygłaszano w kościele kazania po polsku. W 1599 proboszcz olsztyński, Ambroży Merten, prosił o zwolnienie z urzędu, ponieważ nie znał języka polskiego, mowy swych parafian. Na początku XVIII wieku wszyscy księża olsztyńscy byli Polakami. W ciągu wieków odwiedzali olsztyński kościół, modlili się w nim wybitni Polacy: Jan Dantyszek, Marcin Kromer i Ignacy Krasicki, wszyscy trzej piastujący godność biskupów warmińskich oraz król Władysław IV (1635). W latach 1898-1900 był tu organistą Feliks Nowowiejski, kompozytor "Roty" i "Legendy Bałtyku", a w latach 1979-1981 biskup Józef Glemp (późniejszy prymas Polski) zarządzał stąd diecezją warmińską. Od 1945 prokatedra, od 1973 konkatedra, od 2004 bazylika mniejsza. Latem odbywają się w niej Olsztyńskie Koncerty Organowe.

Bazylika mniejsza

Bazylika mniejsza (basilica minor) - tytuł honorowy, nadawany przez papieża, lub w drodze prawa zwyczajowego, który otrzymują kościoły wyróżniające się wartością zabytkową, albo ze względu na swoje walory liturgiczne bądź duszpasterskie.

Beata Krupska-Tyszkiewicz

Beata Krupska-Tyszkiewicz (ur. 23 stycznia 1970r. w Olsztynie) - polska koszykarka, grająca na pozycji rozgrywającej, reprezentantka Polski, wielokrotna medalistka mistrzostw Polski.

Biblioteka Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie

Biblioteka Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie – uniwersytecka biblioteka naukowa powstała 1 września 1999 r. z połączenia Biblioteki Akademii Rolniczo-Technicznej (założonej w 1950 r.) i Biblioteki Wyższej Szkoły Pedagogicznej (założonej w 1969 r.). Obecnie jest największą biblioteką naukową północno-wschodniej Polski.

Biskup

Biskup (łac. episcopus z gr. ἐπίσκοπος episkopos: nadzorca, opiekun) - w Kościołach chrześcijańskich duchowny o najwyższych święceniach, urząd kościelny.

Bitwa pod Tannenbergiem

Bitwa pod Tannenbergiem (w przypadku uznania bitwy pod Grunwaldem za pierwsze starcie pod Tannenbergiem, to zwykle nazywa się drugim) - bitwa w ramach operacji wschodniopruskiej w 1914 r. między siłami Imperium Rosyjskiego a Cesarstwem Niemieckim, zakończona zwycięstwem Niemiec.

Brama Górna w Olsztynie

Brama Górna w Olsztynie (niem. Obertor, Hochtor - Brama Górna, Wysoka Brama) od XIX wieku zwana Wysoką Bramą zbudowana została w XIV wieku. Jest jedyną bramą pozostałą z trzech,które znajdowały się w murach obronnych otaczających miasto. Ze średniowiecznego obwarowania pozostały również resztki murów przy Bazylice Konkatedralnej św. Jakuba, przy ulicy Asnyka, Okopowej i przy zamku. Brama usytuowana jest w północno-wschodniej części zespołu staromiejskiego, na osi wylotu głównego traktu komunikacyjnego.

Brandenburg an der Havel

Brandenburg an der Havel (powszechnie stosowna jest również forma skrócona Brandenburg; pol. hist. Branibór^[1] lub Branibórz^[2]) - miasto w Niemczech (Brandenburgia), położone nad rzeką Hawelą.

Brema

Brema (niem. Bremen) – miasto w północnych Niemczech, położone nad rzeką Wezerą w odległości ok. 60 km od jej ujścia do Morza Północnego. Brema jest stolicą najmniejszego z krajów związkowych Niemiec – "Wolnego Hanzeatyckiego Miasta Brema" (Freie Hansestadt Bremen), na które składa się miasto Brema i leżące około 60 km na północ Bremerhaven.

Bronisław Wildstein

Bronisław Wildstein (ur. 11 czerwca 1952 w Olsztynie) – polski publicysta, dziennikarz, pisarz, od 11 maja 2006 do 26 lutego 2007 prezes zarządu Telewizji Polskiej.

Budynek Rejencji w Olsztynie

Budynek Rejencji w Olsztynie przy ulicy Emilii Plater 1, wybudowany w latach 1908–1911 na potrzeby ówczesnej Rejencji. Znajduje się w kwartale ograniczonym przez ulice Emilii Plater, Tadeusza Kościuszki, aleję Piłsudskiego i plac Andrzeja Wakara.

Calpe

Calp (kat. Calp) - miasto w Hiszpanii, w Walencji, w prowincji Alicante (67 km od miasta Alicante) nad Morzem Śródziemnym. W 1999 Calpe miało 22 466 mieszkańców, większość z nich to cudzoziemcy.

Centralne Biuro Wystaw Artystycznych

Centralne Biuro Wystaw Artystycznych (CBWA) – galeria sztuki w Warszawie, centralna instytucja kultury powołana w 1949 przez Ministerstwo Kultury i Sztuki na wniosek Związku Polskich Artystów Plastyków z siedzibą w pałacu Towarzystwa Zachęty do Sztuk Pięknych; od 1950 tworzyła oddziały w największych miastach w kraju, dokumentowała historię sztuki współczesnej; w 1989 przekształcona w Państwową Galerię Sztuki Zachęta, oddziały Biura usamodzielniły się.

Centrum Badań Wschodnich w Olsztynie

Centrum Badań Wschodnich - rozpoczęło swoją działalność 24 stycznia 2008 roku w Olsztynie. Nowa placówka naukowa ma się zajmować m.in. doradzaniem samorządowi województwa w kontaktach polsko-rosyjsko-litewskich. Centrum funkcjonuje przy istniejącym od lat w Olsztynie Ośrodku Badań Naukowych. W skład Rady Programowej Centrum weszli naukowcy z Olsztyna, Warszawy, Wrocławia, Krakowa, a także Wilna. Posiedzenia ścisłego zespołu CBW, w skład którego wchodzą naukowcy i pracownicy samorządu województwa warmińsko-mazurskiego mają się odbywać co tydzień, natomiast Rada Programowa, w zależności od potrzeb, ma się spotykać raz-dwa razy w roku.

Centrum Filmowe Helios

Centrum Filmowe "HELIOS" S.A. – sieć kin prowadząca działalność od 1993 roku. Sieć powstała na bazie połączenia dwóch łódzkich kin Capitol i Bałtyku. Kina Heliosa są obecne w 24 miastach Polski. Siec Helios stanowi 27 kin różnej wielkości - od tradycyjnych kin jednosalowych po dziewięciosalowe multipleksy, posiadających łącznie prawie 28 tysięcy foteli. 1 czerwca 2007 roku przejął 5 kin należących do sieci Kinoplex. Helios posiada najnowszą technologię kina trójwymiarowego Triple Flash w systemie Dolby 3D Digital.

Cmentarz

Cmentarz – jest instytucjonalnie ukształtowanym wycinkiem przestrzeni o programowo założonym grzebalnym przeznaczeniu, zorganizowanym zaś wedle pewnych dyrektyw - reguł kulturowych, związanych tak ze zrytualizowaniem form grzebania zmarłych, jak i z istnieniem pewnej tradycji sposobu utrwalania pamięci o nich.

Cmentarz żydowski w Olsztynie

Cmentarz żydowski w Olsztynie – Cmentarz żydowski (kirkut) zlokalizowany w Olsztynie przy ul. Zyndrama z Maszkowic 2 (róg ul. Grunwaldzkiej)^[2]. Do cmentarza przylega budynek Domu Pożegnań, Bet Tahara zaprojektowanego przez światowej sławy archtekta Ericha Mendelsohna^[3], w którym odkryto bogate malowidła na sklepieniu^[4]. Obecnie budynek jest odrestaurowywany przez Wspólnotę Kulturową Borussia^[5].

Czesław Jerzy Małkowski

Czesław Jerzy Małkowski (ur. 22 września 1950 w Łupowie) – polski działacz samorządowy, od 10 października 2001 do 20 listopada 2008 prezydent Olsztyna.

Długość geograficzna

Długość geograficzna (ang. longitude; symbol λ) - jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt dwuścienny zawarty między półpłaszczyzną południka 0 (południka przechodzącego przez obserwatorium astronomiczne w Greenwich), a półpłaszczyzną południka przechodzącego przez dany punkt na powierzchni Ziemi.

Dajtki

Dajtki (niem. Deuten) - największe olsztyńskie osiedle domków jednorodzinnych, położone w południowo-zachodniej części miasta, pomiędzy jeziorami Krzywym (po stronie północnej; na załączonym zdjęciu jest po prawej stronie) i Kortowskim (po stronie wschodniej). Od południa i zachodu sąsiaduje z lasami. Przez Dajtki przebiega droga wylotowa z Olsztyna w kierunku Ostródy, widać ją w prawej części zdjęcia (obwodnica Dajtek, DK16).

Dania

Dania – Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

Diecezja mazurska (Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP)

Diecezja mazurska – diecezja Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Diecezja liczy 15 parafii oraz 27 filiałów obsługiwanych przez 16 duchownych i około 5000 wiernych. Aktualnie siedzibą władz diecezjalnych jest Olsztyn.

Dies Irae (grupa muzyczna)

Dies Irae (łac. dzień gniewu) – polska grupa muzyczna wykonująca death metal. Zespół powstał 1992 roku w Olsztynie z inicjatywy gitarzysty i wokalisty Maurycego "Mausera" Stefanowicza. W 1994 roku ukazało się demo Dies Irae pt. Fear of God po czym w 1997 roku zespół został rozwiązany.

Dom przedpogrzebowy w Olsztynie

Dom Oczyszczenia, hebr. Bet Tahara, obecnie zwany również Domem Mendelsohna – dawny dom przedpogrzebowy gminy żydowskiej w Olsztynie zbudowany w 1913 roku według projektu architekta Ericha Mendelsohna^[2].

Dramat

Dramat (z gr. δρᾶμα - dráma czyli działanie, akcja) – jeden z trzech rodzajów literackich (obok liryki i epiki). Jest to właściwie rodzaj sztuki na granicy teatru i literatury.

Droga św. Jakuba

Droga św. Jakuba, nazywana często także po hiszpańsku Camino de Santiago – szlak pielgrzymkowy do katedry w Santiago de Compostela w Galicji w północno-zachodniej Hiszpanii. W katedrze tej, według przekonań pielgrzymów, znajduje się ciało św. Jakuba Większego Apostoła. Nie ma jednej trasy pielgrzymki, a uczestnicy mogą dotrzeć do celu jednym z wielu szlaków.

Droga ekspresowa

Droga ekspresowa (niem. Schnellstraße, autostrasse, ang. expressway) oznaczona symbolem S, według ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 z późn. zm.), – droga publiczna o ograniczonej dostępności, przeznaczona wyłącznie do ruchu pojazdów samochodowych, wyposażona w jedną lub dwie jezdnie, posiadająca wielopoziomowe skrzyżowania z przecinającymi ją innymi drogami transportu lądowego i wodnego, z dopuszczeniem wyjątkowo jednopoziomowych skrzyżowań z drogami publicznymi. Wyposażona jest w urządzenia obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek, przeznaczone wyłącznie dla użytkowników drogi.

Droga ekspresowa S16 (Polska)

Droga ekspresowa S16 – planowana (przez GDDKiA^{[potrzebne źródło]}) droga ekspresowa w północnej i północno-wschodniej Polsce o przebiegu: A1 – Olsztyn – Augustów o długości ok. 335 km. Przebiegać miała przez województwa kujawsko – pomorskie, warmińsko-mazurskie i podlaskie.

Droga ekspresowa S51 (Polska)

Droga ekspresowa S51 – połączy Olsztyn z drogą ekspresową S7 w węźle Olsztynek. Łączna długość ok. 25 km (w całości w województwie warmińsko-mazurskim). Przebieg S51 w większości pokrywa się z przebiegiem istniejącej drogi krajowej nr 51.

Droga krajowa

Droga krajowa - jedna z dróg publicznych, umożliwiających krajową i międzynarodową komunikację kołową pomiędzy dużymi miastami oraz ogólnodostępnymi przejściami granicznymi, która jest rekomendowana do ruchu długodystansowego i tranzytowego.

Droga krajowa nr 16

Droga krajowa nr 16 (DK16) - droga krajowa przebiegająca z Dolnej Grupy k/ Grudziądza do dawnego przejścia granicznego z Litwą w Ogrodnikach. Biegnie równoleżnikowo przez województwa: kujawsko-pomorskie, warmińsko-mazurskie oraz podlaskie. Stanowi główny szlak komunikacyjny na Mazurach, a w sezonie turystycznym jest używana w dużej części przez wypoczywających w tamtym rejonie mieszkańców pozostałych obszarów Polski. Droga jednak nie spełnia wymagań klasy drogi krajowej ponieważ na niektórych odcinkach jest bardzo wąska (trudno mijają się tam samochody). Nie ma poboczy ponieważ przydrożne drzewa rosną tuż przy skrajni drogi.

Droga krajowa nr 51

Droga krajowa nr 51 (DK51) – droga krajowa przebiegająca przez województwo warmińsko-mazurskie o długości ok. 122 km. Stanowi jeden z najważniejszych szlaków komunikacyjnych w województwie warmińsko-mazurskim, ponieważ łączy najważniejsze polsko-rosyjskie przejście graniczne w Bezledach z zespołem miejskim Olsztyna oraz drogą krajową nr 7, do której dochodzi w Olsztynku. W przyszłości stworzy tam duży węzeł drogowy z planowaną w miejsce DK7, drogą ekspresową S7.

Droga krajowa nr 53

Droga krajowa nr 53 (DK53) - droga krajowa o długości ok. 123 km, leżąca na obszarze województw warmińsko-mazurskiego i mazowieckiego. Trasa ta łączy Olsztyn z Ostrołęką.Najtrudniejszy dla kierowców jest bardzo kręty odcinek pomiędzy Olsztynem a Szczytnem. Maksymalna prędkość jazdy nie powinna przekraczać 60 km/h

Droga publiczna

Droga publiczna – droga zaliczona do jednej z kategorii dróg na podstawie ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115)^[1], z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych.

Droga wojewódzka nr 527

Droga wojewódzka nr 527 (DW527) - droga wojewódzka w województwie pomorskim oraz środkowo-zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego o długości 74 km.

Dubbing

Dubbing, dublaż – tworzenie ścieżki dialogowej filmu, serialu lub gry, polegające na zastąpieniu ścieżki oryginalnej lokalną wersją językową. Głosy podkładają często wyspecjalizowani aktorzy głosowi.

Dyskusyjny klub filmowy

Dyskusyjny klub filmowy (DKF, ang. film society, fr. ciné club) to zrzeszenie miłośników sztuki filmowej, mające na celu pogłębianie wiedzy członków klubu na temat tej sztuki oraz jej popularyzację. Głównym sposobem realizacji tych celów są projekcje filmów o wysokich walorach artystycznych lub poznawczych. Jednak z założenia DKF nie ogranicza się tylko do takiej formy, uzupełniając projekcje o prelekcje, dyskusje, spotkania z twórcami, publikacje.

Edukacja w Olsztynie

Początki edukacji w Olsztynie sięgają średniowiecza, ale pierwsze wiadomości o szkole, która była w tamtym okresie instytucją kościelną, pochodzą z akt parafialnych z 1565 r.
Obecnie Olsztyn jest największym ośrodkiem edukacyjnym województwa warmińsko-mazurskiego oraz jednym z najważniejszych w północnej Polsce. Miasto posiada istniejący od 1999 roku uniwersytet, kilka niepublicznych uczelni wyższych, około 30 państwowych szkół ponadgimnazjalnych (licea ogólnokształcące i profilowane, technika i szkoły zawodowe) oraz szereg gimnazjów i szkół podstawowych.

Ekskomunika

Ekskomunika (z łac. excommunicatio – poza wspólnotą, wyłączenie ze wspólnoty, pot. klątwa, wyklęcie i anatema) – w chrześcijaństwie kara kościelna polegająca na wykluczeniu z życia Kościoła.

Elektryczność

Elektryczność (z gr.) to zdolność określonych cząstek subatomowych (na przykład elektronów i protonów) do wiązania się z polem elektromagnetycznym i istnieniem między nimi sił przyciągających i odpychających. Elektryczność daje energię jednej z czterech podstawowych sił natury i jest własnością magazynowania energii przez materię. W tym znaczeniu "ładunek elektryczny", "wartość ładunku" i "ilość elektryczności" mogą być używane zamiennie.

Erich Mendelsohn

Erich Mendelsohn, także Eric Mendelsohn (ur. 21 marca 1887 w Olsztynie, zm. 15 września 1953 w San Francisco) – niemiecki architekt modernistyczny. Najbardziej znane dzieła Mendelsohna powstały w stylu ekspresjonistycznym.

Estonia

Estonia (est. Eesti, Republika Estońska – Eesti Vabariik) – państwo w Europie Północnej, nad Morzem Bałtyckim, powstałe po I wojnie światowej. Członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy z Łotwą od południa i z Rosją od wschodu oraz z Finlandią przez Zatokę Fińską.

Europa

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Europejski Szlak Gotyku Ceglanego

Europejski Szlak Gotyku Ceglanego (ang. European Route of Brick Gothic, EuRoB) jest to trasa turystyczna obejmująca 32 miasta z ceglaną architekturą gotycką w siedmiu krajach wokół Morza Bałtyckiego – w Szwecji, Danii, Niemczech, Polsce, na Litwie, Łotwie i w Estonii.

Fajferek

Fajferek (niem. Pfeiffersee) - jezioro w Olsztynie, osuszone w XIX w., znajdowało się w między ul. Grunwaldzką, Szarych Szeregów, Warszawską, Jagiellończyka, Zawiszy Czarnego. Jezioro owalnego kształtu, wypływał z niego strumień, który otaczał w głębokim jarze od południowej strony wzgórze, na którym wybudowano szpital wojskowy. Na planie z 1922 roku widoczne są łąki (Łąki Fajferskie) po osuszonym jeziorze. Później było tu miejskie wysypisko śmieci. Obecnie znajdują się tu ogródki działkowe. Według S. Piechockiego nazwę jezioro Fajferek wzięło od nazwiska Marcina Pfeiffera, ostatniego właściciela młyna, który znajdował się w okolicy. W tym czasie w Olsztynie mieszkało kilka osób o tym nazwisku, m.in. fabrykant, możliwe więc, że nazwa jeziora pochodzi od innej osoby o tym nazwisku.

Federacja Miast Kopernikowskich

Federacja Miast Kopernikowskich - związek miast związanych z życiem i działalnością Mikołaja Kopernika. Akt powołania federacji podpisany został 19 lutego 1983 roku w Toruniu.^[1] Członkami Federacji są:

Feliks Nowowiejski

Feliks Nowowiejski (ur. 7 lutego 1877 w Wartemborku (obecnie Barczewo) na Warmii, zm. 18 stycznia 1946 w Poznaniu) – polski kompozytor, dyrygent, pedagog, organista-wirtuoz, organizator życia muzycznego, szambelan papieski.

Finlandia

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1917 roku. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.

Flaga Olsztyna

Flagą Olsztyna (zgodnie z Regulaminem Flagi Miasta Olsztyna) jest prostokątny płat materii o barwie niebieskiej, na którym w górnej części od drzewca umieszczona jest żółta muszla, a w dolnej części przez długość płata pas falisty biały.

Fortyfikacja

Fortyfikacja (z łac. fortificatio – umocnienie) – obiekty wojskowe przeznaczone do działań obronnych oraz dziedzina inżynierii wojskowej, która zajmuje się przygotowywaniem terenu do walki przez opracowanie, zaprojektowanie i zorganizowanie prac mających na celu wykonanie obiektów i zespołów fortyfikacyjnych służących do osłony wojsk i obszaru terytorium podczas działań bojowych.

Fundament

Fundament – element konstrukcyjny przekazujący na podłoże gruntowe całość obciążeń budowli lub maszyn (w przypadku fundamentu pod maszynę, urządzenie) wykonany z betonu, żelbetu, murowany z cegieł lub kamieni, rzadziej z drewna (budowle lekkie). Pod wpływem przekazywanych obciążeń dochodzi do odkształceń gruntu, co z kolei powoduje osiadanie budowli. W związku z tym, dobór odpowiedniego rozwiązania fundamentu (sposobu posadowienia budynku) ma zapewnić:

Gęstość zaludnienia

Gęstość zaludnienia – miara przyporządkowująca populację do powierzchni. W przypadku zaludnienia poszczególnych regionów świata najczęściej stosuje się liczbę osób w przeliczeniu na km².

Gardelegen

Gardelegen - miasto w Niemczech, w kraju związkowym Saksonia-Anhalt w powiecie Altmarkkreis Salzwedel. Powstało w X wieku, pierwsze wzmianki z 1196. Liczy 13.302 mieszkańców (2007).

Gazeta Olsztyńska

Gazeta Olsztyńska – gazeta regionalna ukazująca się w województwie warmińsko-mazurskim, powstała 6 kwietnia 1970 roku z przemianowania "Głosu Olsztyńskiego".

Gazeta Studencka (miesięcznik olsztyński)

Gazeta Studencka – miesięcznik studentów Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, ISSN 1733-734, wydawany od 2004 r., nakład 2000 egz.miesięcznik informacyjny redagowany przez studentów UWM w Olsztynie, pismo bezpłatne, dostępne w budynkach Uniwersytetu, akademikach, niektórych sklepach. Wydawane w kolorze, w dużym formacie gazetowym, 8 stron. Publikowane są artykuły studentów: recenzje, felietony, eseje, wywiady, relacje z uroczystości i studenckich imprez, relacje z wydarzeń kulturalnych, opinie.

Gazeta Wyborcza

Gazeta Wyborcza (oficjalny skrót GW) — wysokonakładowy, ogólnopolski dziennik społeczno-polityczny, wydawany w Warszawie - nieprzerwanie od 8 maja 1989 roku - przez koncern medialny Agora SA, zajmujący drugą^[2] pozycję na rynku pod względem średniego nakładu jednorazowego.

Georg Dietrich

Georg Dietrich (ur. 9 lutego 1922 w Griesheim) – przedsiębiorca niemiecki, działacz charytatywny, honorowy obywatel Olsztyna, doktor honoris causa Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.

Gimnazjum

Gimnazjum (łac. gymnasium z gr. gymnásion – "miejsce służące gimnastyce") – określony typ szkoły średniej, różnej postaci zależnie od epoki i kraju.

Gmina

Gmina (od niem. Gemeinde - komuna, społeczność) - to wspólnota samorządowa mieszkańców na odpowiednim terytorium. Może występować również jako jednostka samorządu specjalnego np. gmina wyznaniowa, gmina szkolna.

Gmina Barczewo

Gmina Barczewo – gmina miejsko-wiejska w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie olsztyńskim.

Gmina Dywity

Gmina Dywity to gmina wiejska w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie olsztyńskim.

Gmina Gietrzwałd

Gmina Gietrzwałd to gmina wiejska w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie olsztyńskim.

Gmina Jonkowo

Gmina Jonkowo (dawn. gmina Wrzesina) - gmina wiejska w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie olsztyńskim.

Gmina Purda

Gmina Purda - gmina wiejska w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie olsztyńskim. Jest to gmina rolniczo-turystyczna.

Gmina Stawiguda

Gmina Stawiguda to gmina wiejska w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie olsztyńskim.

Google Maps

Google Maps, znane przez pewien czas jako Google Local – jeden z serwisów firmy Google, który z założenia ma być bazą danych map oraz zdjęć satelitarnych i lotniczych całego świata. Zdjęcia oglądać można w kilkunastu skalach, jednak poziom największego zbliżenia jest różny w różnych miejscach. W Stanach Zjednoczonych w większości miast na najwyższym poziomie zbliżenia rozróżnić da się nawet pojedyncze drzewa (podobnie w wypadku większych miast w Polsce), z drugiej strony sporą część świata wciąż można oglądać jedynie z bardzo dalekiej perspektywy. Do serwisu regularnie dodawane są nowe zdjęcia.

Gospodarka

Gospodarka - całokształt działalności gospodarczej prowadzonej w danym regionie (gospodarka regionalna), kraju (gospodarka narodowa) lub na całym świecie (gospodarka światowa). Działalność ta polega na wytwarzaniu dóbr i świadczeniu usług zgodnie z potrzebami ludności. Najprostszy podział gospodarki wyróżnia trzy sektory: rolnictwo, przemysł, usługi.

Gotyk

Gotyk – styl w architekturze i innych dziedzinach sztuk plastycznych (rzeźbie, malarstwie i sztuce sepulkralnej), który powstał i rozwinął się w połowie XII wieku we Francji (Anglosasi uważają że w Anglii) i swoim zasięgiem objął zachodniochrześcijańską Europę.

Gudrun Wagner

Gudrun Wagner z domu Armann (ur. 15 czerwca 1944 w Olsztynie, zm. 28 listopada 2007 w Bayreuth) – niemiecka działaczka kulturalna, współorganizatorka corocznego Festiwalu Wagnerowskiego w Bayreuth oraz żona jego dyrektora Wolfganga Wagnera, wnuka słynnego kompozytora Richarda Wagnera.

Gutkowo (Olsztyn)

Gutkowo – osiedle (jednostka pomocnicza gminy), część oficjalnego podziału administracyjnego Olsztyna, położone w północno-zachodniej części miasta, nad Jeziorem Ukiel (Krzywym). Dawniej podolsztyńska wieś, której część obszaru w 1987 włączono do granic administracyjnych miasta jako osobną dzielnicę. Na terenie osiedla znajdują się jeziora Redykajny i Tyrsko (potocznie zwane Żbikiem). Administracyjnie osiedle Gutkowo obejmuje osiedle Łupstych.

Halle (Saksonia-Anhalt)

Halle – położone nad rzeką Soławą (niem. Saale) miasto na prawach powiatu w środkowych Niemczech, siedziba okręgu. Z populacją niemal 232 500 mieszkańców jest najliczniej zaludnionym miastem w kraju związkowym Saksonia-Anhalt. Z Lipskiem (Saksonia) tworzy aglomerację miejską o liczbie 1,397 mln mieszkańców (2004). Zniszczone w czasie II wojny światowej w bardzo niewielkim stopniu.

Haltern am See

Haltern am See - miasto w Niemczech, położone nad rzeką Lippe w powiecie Recklinghausen w Nadrenii Północnej-Westfalii. Według danych na rok 2007 liczy 38 061 mieszkańców.

Hameln

Hameln - miasto w północnych Niemczech, w południowo-wschodniej części landu Dolna Saksonia nad rzeką Wezerą w Górach Wezerskich. Stolica powiatu Hameln-Pyrmont.

Hamm

Hamm (łac. Hammona) to miasto na prawach powiatu w zachodniej części Niemiec, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia w rejencji Arnsberg w Zagłębiu Ruhry, port nad rzeką Lippe i kanałem Datteln-Hamm-Kanal. Miasto znajduje się między autostradą A1 i autostradą A2. Dnia 1 stycznia 1975 r. do miasta dołączono okoliczne gminy. W związku z tym liczba mieszkańców przekroczyła 100.000. Dziś miasto ma około 180.849 mieszkańców.

Hans-Jürgen Wischnewski

Hans-Jürgen Wischnewski (ur. 24 lipca 1922 w Olsztynie, zm. 24 lutego 2005 w Kolonii) – niemiecki polityk należący do Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD).

Harlem (grupa muzyczna)

Harlem – polska grupa rockowa, założona w 1993 roku przez wokalistę Ryszarda Wolbacha, gitarzystę Krzysztofa Jaworskiego, perkusistę Jarosława Zdankiewicza oraz basistę Wiesława Sałatę.

Hejnał

Hejnał — sygnał muzyczny, wygrywany (np. na trąbce) lub — obecnie coraz częściej — odtwarzany o określonej porze dnia, zwykle z wieży ratusza. Wyraz pochodzący prawdopodobnie od węgierskiego słowa "hajnal" (wym. węg. hojn`ol) oznaczającego: świt, jutrzenka.

Hektar

Hektar – jednostka powierzchni używana między innymi w rolnictwie i leśnictwie. 1 hektar jest to pole powierzchni kwadratu o boku 100 m. Oznaczana symbolem ha. Nazwa pochodzi od przedrostka "hekto-" oznaczającego 100 i nazwy jednostki miary "ar".