Omar Chajjam - Polski Serwis Naukowy

Omar Chajjam

Krypta Chajjama w Nishapur w Iranie

Omar Chajjam (arab. „fabrykant namiotów”, prawdopodobnie nazwisko rodowe; ur. 31 maja 1048, zm. w grudniu 1131; per. عمر خیام) – perski poeta, astronom, filozof, lekarz i matematyk. W pełnym brzmieniu nazwisko brzmiało Ghiyath al-Din Abu'l-Fath Omar ibn Ibrahim Al-Nisaburi Chajjam. Omar Chajjam wywodził się ze szkoły Awicenny.

Rok zwrotnikowy (tropikalny, tropiczny, słoneczny) - czas pomiędzy dwoma kolejnymi przejściami Słońca przez punkt równonocy wiosennej (punkt Barana). Wskutek zjawiska precesji punkt Barana przesuwa się o około 50 sekund łuku na rok względem gwiazd w kierunku przeciwnym do pozornego ruchu Słońca po ekliptyce i dlatego rok zwrotnikowy jest krótszy od gwiazdowego (w roku 2000 różnica wynosiła 20,409 minuty, w 1900 - 20,4).

Język perski (nowoperski, farsi albo parsi, per. فارسی albo پارسی) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.

Życie

Matematyk

Zajmował się geometrią i podał metody rozwiązywania niektórych równań trzeciego stopnia. Spośród kilkunastu zachowanych jego traktatów największym uznaniem w średniowieczu cieszyła się Algebra. Uznawany jest za (niezależnego od Chińczyków) odkrywcę trójkąta znanego obecnie jako trójkąt Pascala

Kalendarz muzułmański – kalendarz księżycowy zawierający 12 miesięcy po 29 lub 30 dni, używany głównie do celów religijnych przez wyznawców islamu.

Lekarz – osoba posiadająca właściwe kwalifikacje, potwierdzone wymaganymi dokumentami, do udzielania świadczeń zdrowotnych, w szczególności do: badania .

Astronom

Prowadził obserwatorium i tworzył tablice astronomiczne. Dokonał reformy kalendarza muzułmańskiego. W rezultacie swych obserwacji ustalił długość roku na 365,24219858156 dni; wynik ten jest zgodny do piątego miejsca po przecinku z najnowszymi ustaleniami współczesnej astronomii. Bazując na wyliczeniach Omara Chajjama 15 marca 1079 roku sułtan Malikszah I wprowadził w miejsce dotąd stosowanego kalendarza muzułmańskiego nowy kalendarz irański. Odpowiednikiem tej reformy w kręgu europejskim jest reforma z 1582 roku przeprowadzona przez Grzegorza XIII.

Słowo filozofia (gr. φιλοσοφία, łac. philosophia) pochodzi (prawdopodobnie) od matematyka i filozofa Pitagorasa żyjącego w VI wieku p.n.e. Pierwotnie miało sens dosłowny i oznaczało poszukiwanie, umiłowanie mądrości lub posiadanie mądrości (gr. φιλέω phileo – kochać, σοφία sophia – mądrość). Obecnie terminu filozofia używa się w różnych znaczeniach. Trudno o jego definicję, gdyż zakres rozważań filozoficznych i ich metoda ulegały zmianom w historii, a rozumienie filozofii jest uzależnione od wielu czynników, w tym od przyjętej tradycji filozoficznej. W uproszczeniu można powiedzieć, że filozofia zajmuje się ogólnymi, podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi natury świata i człowieka. Filozofowie rozważają kwestie natury istnienia, rozumienia bytu i rzeczywistości (ontologia, metafizyka, teoria bytu), poznawalności rzeczywistości i prawdy (epistemologia czyli teoria poznania), moralności, powinności i koncepcji wartości (etyka oraz aksjologia czyli teoria wartości), także zagadnienia dotyczące człowieka antropologia filozoficzna, a także kwestie społeczne, prawne, kulturowe, teologiczne i inne.

Język arabski – język należący do południowej grupy języków semickich, zapisywany alfabetycznym pismem arabskim od strony prawej do lewej. Kod ISO 639-3: ar/ara

Na cześć uczonego jedna z planetoid otrzymała nazwę 3095 Omarkhayyam.

Poeta

Znany jest przede wszystkim jako autor znakomitych Rubajatów. Słynny na cały świat, jako autor dowcipnych, śmiałych, nieraz cynicznych, ale przede wszystkim gorzkich czterowierszy (zwanych rubajjatami), w których drwił z różnych filozoficznych i teologicznych prądów swego czasu (zwłaszcza ortodoksyjnych) oraz zmagał się z uczuciem egzystencjalnego bezsensu.

Awicenna (łac. Avicenna; w j. perskim Abu Ali Husain ebn Abdallah Ebn-e Sina lub krótko Ibn Sina ابن سینا) (ur. 980 r.; zm. 1037 r.) – perski lekarz, filozof i uczony. Jego łacińskie nazwisko wywodzi się ze zniekształconego Ibn Sina, pod którym znany był w Persji.

Kalendarz – umowna, przyjęta w danej społeczności bądź kulturze rachuba czasu. Dzieli ona czas na powtarzające się cyklicznie okresy, związane najczęściej z cyklami przyrody. Nazwa pochodzi od rzymskiego słowa Kalendy bądź według innych źródeł od łacińskiego callendarium.

Tłumaczenia pism Omara Chajjama

Od roku 1859 przekładano je wielokrotnie na języki europejskie, m.in. na francuski Nicolas (1867), na angielski Fitz Gerald (1859), Heron Allen (1898), na niemiecki Friedrich Rosen (1909, V. wyd. 1922), na polski (w wyjątkach) J. A. Święcicki, Fr. Ks. Pusłowski, Ant. Lange, M. Wolska, M. Pawlikowski, Konrad Libicki (1921).

Sir Ahmed Salman Rushdie (ur. 19 czerwca 1947 roku w Bombaju, arab.:أحمد سلمان رشدی, hindi: अहमद सलमान रश्दी), brytyjski pisarz i eseista indyjskiego pochodzenia, specjalizujący się w tematach związanych z Subkontynentem Indyjskim.

3095 Omarkhayyam (1980 RT2) – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 6,55 lat w średniej odległości 3,5 j.a. Została odkryta 8 września 1980 roku przez Lyudmiłę Zhuravlyovą w Nauchnyj. Nazwa planetoidy została nadana na cześć Omara Chajjama, perskiego poety, astronoma i filozofa.

Omar Chajjam współcześnie

Pomnik Omara Chajjama w Bukareszcie

Życie Omara Chajjama stało się kanwą hollywoodzkiej produkcji z 1957 Omar Khayyam z rolami Cornela Wilde, Debry Paget, Raymonda Masseya, Michaela Renniego oraz Johna Derek.

Najświeższą pozycją o życiu Omara Chajjama jest film w reżyserii Amerykanina irańskiego pochodzenia Kayvan'a Mashayekh'a "The Keeper: the Legend of Omar Khayaam" (Strażnik. Legenda Omara Chajjama)

Na Księżycu znajduje się krater Omar Chajjam nazwany tak w 1970

3095 Omarkhayyam Asteroida 3095 nosi imię Omara Chajjama, nazwana tak po jej odkryciu w 1980 roku.

Salman Rushdie poświęcił swoją nowelę Shame - Omarowi Chajjamowi.

Zobacz też

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Omar Chajjam

Zobacz w Wikiźródłach zbiór polskich przekładów prac Omara Chajjama

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Omar Chajjam

literatura perska

Rubajjaty Omara Chajjama

3095 Omarkhayyam - planetoida

Bibliografia

Yves Thoraval, Słownik cywilizacji muzułmańskiej, Katowice 2002, s. 64. ISBN 83-7132-413-8

Wielka encyklopedia PWN, t. 19, Warszawa 2003, s. 480.

Linki zewnętrzne

John J. O'Connor; Edmund F. Robertson: Omar Chajjam w MacTutor History of Mathematics archive (ang.)

Strona poezji perskiej w tym 42 rubbajaty Omara Chajjama

Rubajaty w tłumaczeniu E.Fitzgeralda (j.angielski)

Rubajaty strona frankofońska

Grzegorz XIII (Ugo Boncompagni) (ur. 7 stycznia 1502 w Bolonii – zm. 10 kwietnia 1585 w Rzymie) – papież w okresie 13 maja 1572 – 10 kwietnia 1585 r.

Matematyka (. Ponieważ ścisłe założenia mogą dotyczyć najróżniejszych dziedzin myśli ludzkiej, a muszą być czynione w naukach ścisłych, technice a nawet w naukach humanistycznych, zakres matematyki jest szeroki i stale się powiększa.