Operacja Fall Blau - Polski Serwis Naukowy

Operacja Fall Blau - walki toczone w czasie II wojny światowej na prawym skrzydle ofensywy niemieckiej w latach 1942-43 przeprowadzonej w celu przełamania impasu z końca 1941 i zdobycia cennych złóż ropy w podkaukaskim Majkopie i w Baku nad Morzem Kaspijskim.

Polecenie przygotowania i rozpoczęcia operacji kaukaskiej zostało sformułowane przez Hitlera w dyrektywie nr 41. Niemcy przygotowali akcję dezinformacyjną w celu zapewnienia pełnego zaskoczenia i zmniejszenia strat własnych. W ramach tych działań przygotowano plan uderzenia na Moskwę i zadbano o jego przechwycenie przez ZSRR.

Morze Kaspijskie (per. دریای خزر, ros. Каспийское море, azerb. Xəzər dənizi, kaz. Каспий теңізі, turkm. Hazar deňzi) – bezodpływowe słone jezioro reliktowe w Azji i w niewielkiej części w Europie. Jest największym jeziorem świata z powierzchnią wynoszącą ok. 370 tys. km2 (zmieniającą się wskutek opadania poziomu wody, w 1930 roku wynosiła ona aż 442 tys. km²). Maksymalna głębokość to 1025 m. Zasolenie od 10-12‰ do bardzo dużego, sięgającego nawet 300‰ w zamkniętych zatokach. Czas wymiany wód wynosi 250 lat. W Starożytności nosiło różne nazwy: Ocean Hyrkański, Morze Azarskie i Morze Kwalijskie.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Rozpoczęcie ofensywy

Niemiecki atak rozpoczęto o świcie 28 czerwca 1942 roku. Obiektami ataków były radzieckie 13.Armia i 40.Armia. Około godz. 10 niemiecka 4 Armia Pancerna ruszyła w kierunku na Don. Na północ od niej nacierał 55.Korpus Armijny, a na południe węgierska 2.Armia. Obrona została przerwana i niemiecki czołgi wdarły się 12 km w głąb linii wroga. Wszystkie radzieckie kontrataki załamały się na skutek złego dowodzenia i nieumiejętnego wprowadzenia do walki. Następnego dnia Niemcy wdarli się do Bykowa i rozpędzili sztab 40.Armii. Radziecki 1. Korpus Pancerny, mający za zadanie powstrzymać natarcie niemieckie, z powodu dużych strat 5 lipca musiał się wycofać za rzekę Ołym.

Terekli-Mekteb (ros. Терекли-Мектеб) – wieś na terytorium Federacji Rosyjskiej w Republice Dagestanu, ośrodek administracyjny Rejonu Nogaiskiego na południowo-wschodnim skrawku kontynentu europejskiego.

Ropa naftowa (olej skalny, czarne złoto) – ciekła kopalina, złożona z mieszaniny naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych (bituminów), z niewielkimi domieszkami azotu, tlenu, siarki i zanieczyszczeń. Ma podstawowe znaczenie dla gospodarki światowej jako surowiec przemysłu chemicznego, a przede wszystkim jako jeden z najważniejszych surowców energetycznych.

6 sierpnia niemiecka 1 Armia Pancerna przekroczyła Kubań i zbliżyła się do pól naftowych Majkopu, który został zdobyty 9 sierpnia.

W tym czasie 19 sierpnia generał Paulus wydał rozkaz ataku na Stalingrad. 23 sierpnia wojska niemieckiej Grupy Armii B dotarły do Wołgi, a 13 września na przedmieścia Stalingradu. Rozpoczęły się zacięte walki na ulicach miasta.

6 października niemieckie jednostki pancerne zdobyły miasto Małgobek niedaleko Groznego.

Atak - etap działań taktycznych wojsk lądowych, lotnictwa i marynarki wojennej, polegający na gwałtownym uderzeniu na przeciwnika i szybkim, połączonym z umiejętnym manewrem i ogniem, posuwaniu się w głąb jego ugrupowania.

Grupa Armii B (niem. Heeresgruppe B) – jedna z niemieckich grup armii. Utworzona w październiku 1939 roku z przemianowania przerzucanej z Polski na zachód Grupy Armii Północ. Grupa Armii B była północnym skrzydłem uderzenia na Francję - atakowała przez Belgię i Holandię. W dalszej fazie kampanii francuskiej nacierała nad Sommą, w kierunku na Paryż i Atlantyk. Po zakończeniu działań na zachodzie przerzucono ją w sierpniu 1940 roku do Prus Wschodnich. Z początkiem wojny niemiecko-radzieckiej przemianowana na Grupę Armii Środek.

Armia niemiecka po rozciągnięciu linii zaopatrzeniowych, niszczeniu przez Armię Czerwoną instalacji wydobywających ropę oraz przegranej bitwie pod Stalingradem utraciła inicjatywę strategiczną, choć dotarła aż na przedmieścia Władykaukazu i zatknęła flagę na Elbrusie.

28 grudnia 1942 Adolf Hitler nakazał rozpoczęcie odwrotu z Kaukazu. Jednak bitwa o Kaukaz jeszcze się nie zakończyła. Armia radziecka w celu odsunięcia wojsk niemieckich od Kaukazu przeprowadziła trzy operacje:

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Dyrektywa nr 41 - dyrektywa wydana przez Adolfa Hitlera 5 kwietnia 1942 roku, która nakazywała Wehrmachtowi przygotowanie strategii letniej, której najważniejszym elementem byłoby zdobycie kaukaskich złóż ropy naftowej.

operację północnokaukaską (1 stycznia — 4 lutego 1943)

operację rostowską (1 stycznia — 18 lutego 1943)

operację krasnodarską (9 lutego — 16 marca 1943)

Niemcy prowadzili wobec kaukaskich narodów politykę znacznie łagodniejszą niż wobec ludności słowiańskiej. Pozwolili na otwarcie meczetów, zwrócili część ziemi zabranej góralom podczas kolektywizacji, pozwolili na działalność kulturalną.

Don (ros. Дон, starożytny Tanais) – rzeka w południowej Rosji. Długość – 1950 km, powierzchnia zlewni – 422 000 km², średni przepływ – 935 m³/s.

Elbrus (ros. Эльбрус, karaczajsko-bałkarskie Минги тау Mingi-tau) – najwyższy szczyt Kaukazu. Położony jest w zachodniej części głównego łańcucha Kaukazu, na terenie Kabardo-Bałkarii. Jest najwyższym szczytem Rosji.

Liczyli iż skłoni to górali do współpracy z Niemcami. Rzeczywiście wielu przedstawicieli narodów kaukaskich wstępowało do proniemieckich ugrupowań zbrojnych i podejmowało aktywną walkę zbrojną przeciwko Sowietom.

Zobacz też

Terekli-Mekteb

Bitwa o Stalingrad

Bibliografia

George M. Nipe Jr. (2000). Last Victory in Russia: The SS-Panzerkorps and Manstein's Kharkov Counteroffensive—February–March 1943. Schiffer Publishing. ISBN 0-7643-1186-7.

Erich von Manstein (2004). Lost Victories: The War Memoirs of Hitler's Most Brilliant General. Zenith Press. ISBN 0-7603-2054-3.

David M. Glantz (1998). When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler. University Press of Kansas. ISBN 0-7006-0899-0.

Timothy Woods, Andrew A. Wiest, M. K. Barbier, Strategy and Tactics Infantry Warfare, Zenith Imprint, 2002 ISBN 0-7603-1401-2

Adolf Hitler (ur. 20 kwietnia 1889 w Braunau am Inn, zm. 30 kwietnia 1945 w Berlinie) – polityk niemiecki, malarz, kanclerz Niemiec od 1933, führer i kanclerz Rzeszy od 1934, przywódca Narodowo-Socjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP), ideolog niemieckiej odmiany faszyzmu zwanej od jego nazwiska hitleryzmem, narodowym socjalizmem lub nazizmem – od niemieckiej nazwy partii (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei), twórca i dyktator III Rzeszy niemieckiej, zbrodniarz wojenny, odpowiedzialny za zbrodnie przeciw ludzkości.