Operacja Jaywick lub rajd na Singapur – dywersyjna operacja alianckich komandosów przeprowadzona we wrześniu 1943 roku przeciwko flocie japońskiej w porcie singapurskim, w rezultacie której bez strat własnych zatopiono siedem nieprzyjacielskich jednostek handlowych.

Pomysł, plan i przygotowania

Pomysł operacji pochodził od 28-letniego brytyjskiego oficera – kpt. Ivana Lyona i 61-letniego cywila Billa Reynoldsa.

Kpt. Lyon w momencie wybuchu II wojny światowej na Dalekim Wschodzie, służył w garnizonie singapurskim. Po upadku miasta udało mu się uciec, jednak w Singapurze musiał pozostawić swoją żonę i dziecko. Oficer nie miał żadnych wiadomości o ich losie, jednak z docierających przez linię frontu informacji wiedział, że europejska ludność cywilna pod okupacją japońską, zwłaszcza rodziny brytyjskich oficerów, traktowane są nieludzko. Rozpacz i nienawiść do Japończyków były głównymi motywami Lyona do zgłoszenia pomysłu operacji oraz inicjatywy jej zorganizowania i objęcia dowodzenia. Reynolds dysponował starym, japońskim kutrem rybackim „Kofuku Maru”, który przez Cejlon i Indie trafił do Australii po ewakuacji Singapuru.

Celem operacji było zaatakowanie japońskiej żeglugi na Morzu Południowochińskim w jednym z jej newralgicznych punktów – porcie singapurskim. Kuter „Krait” udający japoński statek rybacki – miał dostarczyć komandosów w pobliże Singapuru, skąd 6 z nich na 3 kajakach miało podpłynąć do portu i przyczepić ładunki wybuchowe do kadłubów statków. Po akcji komandosi mieli powrócić w wyznaczone miejsce, przeczekać japońską reakcję i ponownie wsiąść na pokład „Kraita” by powrócić do Australii.

Plan był bardzo śmiały i ryzykowny. Kuter miał przebyć odległość przeszło 2 000 mil morskich. Marszruta prowadziła przez Ocean Indyjski aż do wyspy Bali, koło której planowano przedrzeć się na Morze Jawajskie, na wody całkowicie opanowane przez Japończyków. Po ich pokonaniu, pomiędzy Jawą i Borneo, grupa miała przebyć ostatni odcinek, najtrudniejszy. Wiódł on ruchliwym szlakiem żeglugowym wzdłuż Sumatry, aż do Singapuru. Zarówno pomysłodawcy jaki uczestnicy rajdu doskonale zdawali sobie sprawę, że w wypadku ich wykrycia przez Japończyków, szanse ucieczki nie istnieją, a niewola będzie równoznaczna z torturami i wyrokiem śmierci. Dlatego też, każdy z uczestników wyprawy posiadał ampułkę z cyjankiem.

Żaden z uczestników rajdu poza samym kpt. Lyonem nie znał prawdziwego celu ataku. Ze względu na tajemnicę wojskową, powiedziano im, że mają zaatakować leżący na Jawie indonezyjski port Surabaja. Prawdziwy cel operacji ujawniono im dopiero trzeciego dnia rejsu, co wszyscy przyjęli z entuzjazmem.

Uczestnicy

Załoga (część) „Kraita” podczas operacji Jaywick

Rajdu dokonało 14 komandosów z „Jednostki Specjalnej Z” (znanej również jako „Z Force”) utworzonej w marcu 1942 z inicjatywy brytyjskiego Special Operations Executive w ramach australijskich jednostek specjalnych (Special Operations Australia – SOA). Byli to żołnierze rekrutowani głównie z szeregów australijskiej marynarki i piechoty (3 Brytyjczyków i 11 Australijczyków):

1. mjr Ivan Lyon (dowódca)
2. p.por. Hubert Edward Carse (kapitan kutra)
3. p.por. Donald Montague Noel Davidson
4. p.por. Robert Charles Page
5. kpr. Andrew Anthony Crilley
6. kpr. R. G. Morris
7. st. mar. Kevin Patrick Cain
8. mechanik James Patrick McDowell
9. radiooperator Horace Stewart Young
10. mat Walter Gordon Falls
11. mat Mostyn Berryman
12. mat Frederick Walter Lota Marsh
13. mat Arthur Walter Jones
14. mat Andrew William George Huston