Operacja Kondor - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy Operacji Kondor w Ameryce Południowej. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Państwa uczestniczące w operacji Kondor, jasnozielonym zaznaczono te, które uczestniczyły w niej częściowo (dostarczały informacji wywiadowczych)

Operacja Kondor (hiszp. Operación Cóndor) - kampania przeprowadzona w latach 70. XX wieku w krajach Ameryki Południowej, której celem było gromadzenie informacji dotyczących opozycji politycznej oraz zabijanie niektórych jej członków. Według określenia rządów państw biorących udział w operacji była ona operacją antyterrorystyczną. Operacja została przeprowadzona wspólnie przez wywiad oraz służby specjalne Argentyny, Boliwii, Brazylii, Chile, Paragwaju i Urugwaju. Kraje te były głównymi uczestnikami operacji przeprowadzonej w połowie lat 70. XX wieku. Inne kraje - Kolumbia, Peru i Wenezuela - współpracowały na mniejszą skalę dostarczając informacji. Stany Zjednoczone udostępniły "instalacje komunikacyjne" w Kanale Panamskim. Według historyka Kennetha R. Maxwella dyplomata Henry Kissinger oraz prezydent USA Richard Nixon, mieli wpływ na przebieg tej kampanii.

Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkulach południowej oraz północnej i zachodniej. Od wschodu graniczy z Oceanem Atlantyckim, a od zachodu z Oceanem Spokojnym. Powierzchnia Ameryki Południowej wynosi 17,8 mln km². Od północy, przez Przesmyk Panamski, graniczy z Ameryką Północną. Oba te kontynenty nazywane są też przez Europejczyków Nowym Światem.
Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Według tzw. "archiwów terroru", w wyniku Operacji Kondor zamordowano co najmniej 50 tys. osób, 30 tys. "zaginęło" a 400 tys. osób zostało uwięzionych.

Historia

Prawe skrzydła militarnych rządów krajów, przewodzonych przez dyktatorów takich jak Videla, Pinochet i Stroessner, zgodziły się współpracować, wysyłały zespoły osób do innych krajów wliczając w to Francję, Portugalię, Hiszpanię, Włochy oraz Stany Zjednoczone, w celu lokalizacji, obserwacji, a następnie morderstw, opozycji politycznej oraz ich rodzin. Prześladowania w Chile opisał raport Valecha.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Augusto José Ramón Pinochet Ugarte (ur. 25 listopada 1915 w Valparaíso, zm. 10 grudnia 2006 w Santiago de Chile) – chilijski dyktator i generał, przywódca junty wojskowej w Chile od 1973. W latach 1974 do 1990 pełnił urząd prezydenta. Doszedł do władzy w wyniku wojskowego puczu, odsuwając od władzy Salvadora Allende i zawieszając konstytucję. Po przegranym plebiscycie w 1988, nie kandydował w wynikających z tego plebiscytu wyborach, przekazał w 1990 pokojowo władzę zwycięzcy wolnych wyborów prezydenckich z 1989.

W listopadzie 1975 liderzy tajnych policji politycznych Argentyny, Boliwii, Chile, Paragwaju i Urugwaju spotkali się z Manuelem Contrerasem, szefem DINA, w Santiago. Stworzyli tam plan operacji Kondor, podpisali porozumienie. Brazylia podpisała porozumienie później (czerwiec 1976), odmówiła podejmowania działań poza granicami Ameryki Łacińskiej.

Chile (Republika Chile – República de Chile) – państwo w Ameryce Południowej, ciągnące się długim pasem na zachodnim wybrzeżu kontynentu nad Oceanem Spokojnym. Stolicą Chile jest Santiago de Chile. Graniczy z Peru, Boliwią i Argentyną. Do Chile należą liczne wyspy przybrzeżne i wyspy na otwartym oceanie (w sumie ok. 3 tys.): Juan Fernández, Wyspa Wielkanocna (najbardziej oddalona od innych wysp i lądów zamieszkana wyspa na świecie), Sala y Gómez, San Ambrosio, San Félix, Chiloé, Campana, Santa Inés, Chonos.
Waszyngton, D.C., formalnie Dystrykt Kolumbii (ang. Washington, D.C. /ˈwɒʃɪŋtən ˌdiːˈsiː/, District of Columbia), potocznie nazywany Waszyngtonem, Dystryktem lub po prostu D.C. – założona 16 lipca 1790 stolica Stanów Zjednoczonych.

W czasach zimnej wojny operacja Kondor uzyskała cichą aprobatę Stanów Zjednoczonych, co było spowodowane strachem przed marksistowską rewolucją w regionie. Oficjalnymi celami mieli być lewicowi partyzanci, lecz faktycznie dotyczyły wszelkiego rodzaju politycznych oponentów, wliczając w to rodziny oraz przypadkowe osoby, co zostało opisane przez komisję Valecha. Henry Kissinger, Sekretarz Stanu w rządzie Nixona, był związany dyplomatycznie z południowoamerykańskimi juntami i świadomy sporządzenia planu operacji. 6 marca 2001 gazeta New York Times poinformowała o dokumencie Departamentu Stanu, z którego wynikało, że Stany Zjednoczony ułatwiły komunikację dla przeprowadzenia operacji Kondor. Projekt odtajnienia chilijskich akt przeprowadzony w 2000, ujawnił notatkę z 1978, która informowała, że: "utrzymywali kontakt ze sobą za pomocą instalacji USA obejmujących całą Amerykę Łacińską, które były położone w strefie Kanału Panamskiego". Robert E. White, ambasador USA w Paragwaju, podczas trwającego wówczas śledztwa dotyczącego śmierci Orlando Letelier i jego amerykańskiej przyjaciółki Ronni Moffitt, wyraził swoje zaniepokojenie ujawnieniem udziału USA w operacji Kondor.

Departament Stanu (ang. The United States Department of State) – odpowiednik ministerstwa spraw zagranicznych w innych krajach. Na czele Departamentu Stanu stoi sekretarz stanu, co odpowiada stanowisku ministra spraw zagranicznych w innych krajach.
Matki z Plaza de Mayo (hiszp. Asociación Madres de Plaza de Mayo) - ruch argentyńskich matek, których dzieci "zaginęły" podczas tzw. "brudnej wojny" w czasie wojskowej dyktatury w latach siedemdziesiątych. Wojskowi przyznają, że porwano wówczas ok. 9 tys. osób, podczas gdy organizacja matek szacuje liczbę zaginionych na blisko 30 tys.

Pozostałe notatki dotyczące "wymiany informacji" (poprzez teleks), ujawnione w 2000, opisywały techniki tortur (m.in. podtapianie lub puszczanie nagrań torturowanych osób ich rodzinom). Często używane "loty śmierci" (wyrzucanie osób z lecącego samolotu do morza lub oceanu) w celu pozbycia się zwłok a w efekcie dowodu. Było opisanych również wiele przypadków porwań dzieci.

Carlos Prats González (ur. 24 lutego 1915 zm. 30 września 1974), był chilijskim wojskowym, Generałem, głównodowodzącym armii, ministrem i wiceprezydentem w rządzie Salvadora Allende. Został zamordowany w ramach Operacji Kondor, poprzez samochód pułapkę w Buenos Aires w Argentynie, w 1974 r. Zamach został zlecony przez szefa chilijskich służb bezpieczeństwa (DINA) Manuela Contrerasa, a wykonany przez francuskich najemników wywodzących się z OAS.
Argentyna (Argentina, Republika Argentyńska – República Argentina) – państwo w Ameryce Południowej, nad południowym Atlantykiem. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Argentyna rości pretensje do archipelagu Falklandów oraz części Antarktydy. Nazwa pochodzi od łacińskiego argentum (srebro), którym Indianie obdarowali hiszpańskich rozbitków Juana Díaza de Solís. Pod względem wielkości Argentyna jest ósmym krajem na świecie i drugim w Ameryce Południowej (biorąc pod uwagę liczbę ludności i powierzchnię). Argentyna jest członkiem organizacji gospodarczej Mercosur.

Wiele istotnych informacji dotyczących operacji Kondor wyszło na jaw 22 grudnia 1992, kiedy paragwajski sędzia José Fernandez odwiedził komisariat na przedmieściu Lambaré Asunción, by szukać informacji o byłym więźniu politycznym. Zamiast nich odnalazł to, co stało się znane jako "archiwa terroru". Podano w nich szczegóły dotyczące losu tysięcy latynoamerykanów, których potajemnie porywały, torturowały i zabijały służby bezpieczeństwa Argentyny, Boliwii, Brazylii, Chile Paragwaju i Urugwaju. W części z tych krajów użyto informacji z tego archiwum, by wytoczyć procesy byłym wojskowym oficerom. Archiwa zawierają informacje o 50 tysiącach osób zamordowanych, 30 tysiącach zaginionych i 400 tysiącach uwięzionych.

Kanał Panamski – sztuczny kanał wodny zbudowany w latach 1904-14, położony w Panamie, na Przesmyku Panamskim, łączący wody Oceanu Atlantyckiego (przez Morze Karaibskie) z wodami Oceanu Spokojnego. Jest on jedną z najważniejszych dróg wodnych świata, która wydatnie skróciła trasę, jaką musiały pokonywać wcześniej statki, np. droga morska z San Francisco do Nowego Jorku uległa skróceniu o 14 500 km. Podczas budowy Kanału Panamskiego zmarło około 25 000 robotników a około 20 000 z nich zaraziło się malarią lub żołtą febrą.
Kolumbia (hiszp. Colombia, Republika Kolumbii – República de Colombia) – państwo w północno-zachodniej części Ameryki Południowej leżące nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym.

Według tych archiwów, inne kraje takie jak Kolumbia, Peru i Wenezuela także współpracowały, dostarczały informacje wywiadowcze, na prośbę tzw. "Południowego Stożka". Przedstawiciele tych krajów nie pojawili się nawet na tajnym spotkaniu w listopadzie 1975, w Santiago, jednak istnieją dowody na ich udział. W czerwcu 1980 Peru kolaborowało z argentyńskimi agentami tzw. "Batallón de Inteligencia 601" i współpracowało przy porwaniu, torturach i "zniknięciu" członków lewicowej partyzantki "Montonero Peronist Movement", żyjących na uchodźstwie w Limie. Archiwa terroru wskazywały również na współpracę w większym lub mniejszym stopniu Kolumbii i Wenezueli (Luis Posada Carriles prawdopodobnie był na spotkaniu, na którym zadecydowano o zamachu na życie Orlando Letelier). Możliwe, że paramilitarna organizacja Alianza Americana Anticomunista w Kolumbii również współpracowała podczas operacji Kondor.

Michael Townley, emigrant z Stanów Zjednoczonych, pracował najpierw dla amerykańskiej CIA, później dla chilijskiej DINA, tajnej policji reżymu wojskowego Augusto Pinocheta. Townley uczestniczył w operacji Kondor. Na rozkaz szefa DINA Manuela Contrerasa zaplanował morderstwo generała Carlosa Pratsa w Buenos Aires w 1974 oraz podłożenie bomby pod samochód chilijskiego ambasadora Orlando Leteliera w Waszyngtonie w 1976.
Urugwaj (Uruguay, Wschodnia Republika Urugwaju – República Oriental del Uruguay) – państwo w Ameryce Południowej, nad Atlantykiem, graniczące z Argentyną od zachodu i Brazylią od północy. Stolicą państwa jest Montevideo, port atlantycki u ujścia La Platy. Po drugiej stronie tego estuarium leży stolica Argentyny – Buenos Aires. Dawniej Urugwaj stanowił część Wicekrólestwa La Platy i nosił nazwę Banda Oriental (Brzeg Wschodni).

Operacja Kondor zakończyła się oficjalnie w 1983 wraz z upadkiem reżimu w Argentynie, jednakże morderstwa były kontynuowane.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)