Operacja Mars - Polski Serwis Naukowy

Operacja Mars, druga rżewsko-syczewska strategiczna operacja zaczepna (ros. операция «Марс», bторая Ржевско-Сычёвская стратегическая наступательная операция) – ofensywa wojsk radzieckich na broniony przez Niemców tzw. występ rżewski trwająca od 25 listopada do 23 grudnia 1942 roku.

Günther Hans von Kluge (ur. 30 października 1882 w Poznaniu, zm. 19 sierpnia 1944 na autostradzie w okolicach Metzu) – oficer niemiecki, feldmarszałek Wehrmachtu.
Friedrich Wilhelm Ernst Paulus (ur. 23 września 1890 w Breitenau w Hesji, zm. 1 lutego 1957 w Dreźnie) – niemiecki feldmarszałek. Dowódca przeprowadzonych na dużą skalę strategicznych symulacji działań na froncie wschodnim. Współtwórca planu Barbarossa. Dowódca znamiennej 6 armii polowej, która zapisała się na kartach historii, dzięki krwawym bojom w Stalingradzie. Jedyny niemiecki feldmarszałek, który podczas działań II wojny światowej skapitulował i dał się wziąć do niewoli.

Założenia

Celem operacji było okrążenie większości wojsk niemieckiej 9. Armii uderzeniami 41., 22., 39. i 20. Armii na północną część występu rżewskiego. Po zakończeniu tej operacji, wymienione siły radzieckie miały zaatakować Wiaźmę wspólnie z 5. i 33. Armią wzmocnionymi 9. i 10. Korpusem Pancernym i być może 3. Armią Pancerną. Ta faza działań ofensywnych miała nosić imię "Jowisz" (lub "Neptun") i doprowadzić do rozbicia pozostałości 9. Armii, a także niemieckiej 3. Armii Pancernej. W efekcie większość sił GA "Środek" uległaby zniszczeniu, a wojska radzieckie mogłyby zaatakować Smoleńsk.

Josef Harpe (21 września 1887 roku w Buer – 14 marca 1968 roku w Norymberdze) – niemiecki wojskowy, Generaloberst (generał pułkownik) z okresu II wojny światowej
Operacja Bawół (niem. Büffel Bewegung) była serią lokalnych działań odwrotowych na Froncie Wschodnim przeprowadzonych przez Armię Niemiecką - odwrót strategiczny - w okresie od 1 do 22 marca 1943. W jej wyniku został zlikwidowany występ Rżewski, front został skrócony o 230 kilometrów, a 21 dywizji niemieckich mogło zostać użytych na innych odcinkach frontu.

Sukces operacji "Mars" i "Jowisz" pod Rżewem i Wiaźmą, wraz z udanymi operacjami "Uran" i "Saturn" pod Stalingradem, doprowadziłby do zniszczenia ogromnych sił Niemiec i ich sojuszników, a zapewne do przegrania przez Niemcy wojny już w 1943 roku.

Siły obu stron

Wojska sowieckie składały się z 41. i 22. Armii Frontu Kalinińskiego oraz z 39. i 20. Armii Frontu Zachodniego. Cztery sowieckie armie otrzymały duże wzmocnienia. Były to:

w 41. Armii – 6. Korpus Strzelecki i 1. Korpus Zmechanizowany

w 22. Armii – 3. KZmech.

w 20. Armii – 8. KS Gwardii, 5. i 6. Korpus Pancerny, 2. Korpus Kawalerii Gwardii

Ponadto w odwodzie 20. Armii znajdował się 8. KPanc. Wszystkie armie otrzymały również liczne dodatkowe siły – brygady zmechanizowane i pancerne, pułki artylerii, jednostki inżynieryjne. 20. Armia miała około 114 tysięcy żołnierzy, 41. Armia około 105 tysięcy, 39. Armia około 90 tysięcy, a 22. Armia około 80 tysięcy.

Hans Jürgen von Arnim (ur. 4 kwietnia 1889 w Ernsdorf, zm.11 września 1962 w Bad Wildungen) – niemiecki generał; dowodził 52 Dywizją Piechoty podczas kampanii wrześniowej i we Francji. W październiku 1940 roku objął dowodzenie nad 17 Dywizją Pancerną. W 1942 roku dowodził w Tunezji, w marcu 1943 roku objął po Erwinie Rommlu cofającą się Grupę Armii Afryka; wbrew rozkazowi Hitlera, w maju 1943 roku skapitulował i dostał się do niewoli alianckiej wraz z 250 tysiącami żołnierzy.
9 Armia (niemiecka), niem. 9. Armee – jedna z niemieckich armii z czasów II wojny światowej. Utworzona w maju 1940 roku z Naczelnego Dowództwa Wschód. Brała udział w kampanii francuskiej (Grupa Armii B i A), po jej zakończeniu przerzucona na wschód. Walczy na froncie wschodnim aż do końca wojny, głównie w składzie Grupy Armii Środek.

Wsparcia udzielić miały znacznie słabsze 29., 30. i 31. Armia.

Wojska niemieckie składały się na 9. Armię z Grupy Armii "Środek". 15 listopada 1942 roku, na dziesięć dni przed ofensywą, armia liczyła 5 korpusów (od zachodniej flanki: VI Korpus Armijny, XXXXI Korpus Pancerny, XXIII i XXVII Korpus Armijny oraz XXXIX KPanc.), które wraz z rezerwami armijnymi i przyporządkowanymi 9. Armii z GA "Środek" zawierały 17 dywizji piechoty (lub ich równowartość), 2 dywizje polowe Luftwaffe, 4 dywizje pancerne, 2 i ⅛ dywizji zmotoryzowanej oraz 1 dywizję kawalerii SS, ogółem 19 dywizji piechoty oraz 7 i ⅛ dywizji mobilnych.

Józef Stalin ( (ur. ) – formalnie pełnił obieralne, kadencyjne funkcje sekretarza generalnego KPZR i jej poprzedniczek oraz premiera ZSRR, a faktycznie był dożywotnim dyktatorem Związku Radzieckiego, posiadającym nieograniczoną władzę.
Otto Moritz Walther Model (ur. 24 stycznia 1891 w Genthin niedaleko Magdeburga, zm. 21 kwietnia 1945 w Lintorf w Zagłębiu Ruhry) – niemiecki strateg wojskowy i dowódca wojsk hitlerowskich, od 30 marca 1944 feldmarszałek, mający opinię zagorzałego zwolennika Adolfa Hitlera – nazywany często "strażakiem Hitlera".

W owym czasie większość dywizji piechoty Grup Armii "Północ" i "Środek" było zdolnych jedynie do obrony stacjonarnej ze względu na niedobór ludzi, artylerii, środków transportu itp. spowodowany ciężkimi stratami poniesionymi poprzedniej zimy. 9. Armia poniosła też poważne straty w poprzedniej sowieckiej ofensywie. Większość posiłków i uzupełnień Niemcy kierowali do wojsk walczących na południu.

Nikołaj Iwanowicz Kiriuchin (ros. Николай Иванович Кирюхин) (ur. 2 sierpnia 1896 Moskwa, zm. 13 grudnia 1953 Moskwa) – radziecki wojskowy, generał lejtnant, Bohater Związku Radzieckiego.
Luftwaffe (pol. broń powietrzna) - Niemieckie Siły Powietrzne III Rzeszy (1933-1945), powołane 26 lutego 1935 roku rozkazem Hitlera, również oficjalna nazwa powojennych sił powietrznych Republiki Federalnej Niemiec aż do dzisiaj.

Przed nacierającymi armiami sowieckimi znajdowały się:

przed 41. Armią – XXXXI KPanc.

przed 22. i 39. Armią – XXIII KA

przed 20. Armią – XXXIX Korpus Pancerny

Po rozpoczęciu bitwy 9. Armia otrzymała także XXX KA oraz 3 dodatkowe dywizje pancerne.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

6 Armia (niemiecka), Grupa Armijna Balck, Grupa Armijna Fretter-Pico, niem. 6. Armee – jedna z niemieckich armii z czasów II wojny światowej. Utworzona w październiku 1939 roku z przekształcenia dowództwa 10 Armii. Do stycznia 1941 roku znajdowała się na zachodzie, brała udział w walkach przeciwko Francji, w składzie Grupy Armii B. Od maja 1941 roku na granicy z ZSRR, wzięła udział w operacji Barbarossa (w składzie Grupy Armii Południe). Po odcięciu w Stalingradzie podporządkowana Grupie Armii Don. Po podpisaniu kapitulacji 2 lutego 1943 roku przestała istnieć.

Gieorgij Konstantinowicz Żukow, ros. Георгий Константинович Жуков (ur. 1 grudnia 1896 w Striełkowce, zm. 18 czerwca 1974 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, uczestnik rewolucji październikowej, szef Sztabu Generalnego Armii Czerwonej, zastępca naczelnego wodza podczas II wojny swiatowej, Marszałek Związku Radzieckiego (1943), minister obrony ZSRR (1955–1957), czterokrotny Bohater Związku Radzieckiego (1939, 1944, 1945, 1956) i Bohater Mongolii (1972), członek Komitetu Centralnego KPZR (1953–1957), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 1., 2., 3. i 4. kadencji (1937–1958).

XXIII Korpus Armijny – jeden z niemieckich korpusów armijnych. Utworzony w 1938 roku jako dowództwo wojsk granicznych w górach Eifel. Z początkiem wojny zmobilizowany, we wrześniu 1939 roku już jako korpus armijny. W składzie Grupy Armii A wziął udział w kampanii francuskiej, walczy pod Verdun i na terenie Szampanii. Do maja 1941 roku znajduje się na zachodzie, potem przerzucony na wschód. Początkowo w składzie Grupy Armii Północ, następnie Grupy Armii Środek bierze udział w walkach przeciwko ZSRR. Walczył pod Kownem, Smoleńskiem, Wiaźmą i Rżewem. W okresie maj-sierpień 1943 walczył pod Orłem, po tym czasie cofa się w składzie 2 Armii na zachód, przez Briańsk, Mohylew, Bobrujsk, Orszę, Brześć Litewski, Narew aż do Prus Zachodnich (Armia Prusy Wschodnie), gdzie zastał go koniec wojny.

Operacja Uran to okrążenie wojsk niemieckich podczas Bitwy stalingradzkiej w czasie II wojny światowej. Atak został rozpoczęty 19 listopada 1942 roku z dwóch stron i zakończył się spotkaniem w mieście Kałacz nad Donem.

Iwan Stiepanowicz Koniew, ros. Иван Степанович Конев (ur. 28 grudnia 1897 we wsi Łodejno, zm. 21 maja 1973 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, Marszałek Związku Radzieckiego (1944), pierwszy dowódca Zjednoczonych Sił Zbrojnych Państw Stron Układu Warszawskiego (1955–1960), dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1944, 1945), Bohater Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej (1970) oraz Bohater Mongolii (1971), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 1., 2., 3., 4., 5., 6., 7. i 8. kadencji.

Stawka Wierchownogo Gławnokomandowanija (ros. Ставка Верховного Главнокомандования, Stawka Najwyższego Naczelnego Dowództwa) – nadzwyczajny najwyższy organ kierownictwa wojennego, wykonujący w czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941-45 zadania strategicznego kierowania siłami zbrojnymi ZSRR.

Adolf Hitler (ur. 20 kwietnia 1889 w Braunau am Inn, zm. 30 kwietnia 1945 w Berlinie) – polityk niemiecki, malarz, kanclerz Niemiec od 1933, führer i kanclerz Rzeszy od 1934, przywódca Narodowo-Socjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP), ideolog niemieckiej odmiany faszyzmu zwanej od jego nazwiska hitleryzmem, narodowym socjalizmem lub nazizmem – od niemieckiej nazwy partii (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei), twórca i dyktator III Rzeszy niemieckiej, zbrodniarz wojenny, odpowiedzialny za zbrodnie przeciw ludzkości.