Operacja desantowa kerczeńsko-teodozyjska

Półwysep Krymski

Operacja desantowa kerczeńsko-teodozyjska – lądowanie wojsk radzieckich na Półwyspie Krymskim w grudniu 1941 roku podczas kampanii krymskiej.

Operacja została podjęta w celu odblokowania oblężonego przez niemiecką 11. Armię Ericha von Mansteina oraz wojska rumuńskie Sewastopola oraz wyzwolenia całego Krymu.

Sytuacja przed operacją

Przebieg linii frontu na Krymie w maju 1942 roku

7 grudnia 1941 Stawka wydała wojskom Frontu Północno-Kaukaskiego rozkaz przygotowania w ciągu dwóch tygodni operacji desantowej na Półwysep Kerczeński, z którego zamierzano jak najszybciej odblokować otoczoną od paru miesięcy twierdzę Sewastopolską.

Cieśnina Kerczeńska (ros. Керченский пролив, ukr. Керченська протока, Keriç boğazı, łac. Bosporus Cimmerius) – płytka cieśnina pomiędzy Półwyspem Kerczeńskim i Półwyspem Tamańskim, łączy Morze Azowskie z Morzem Czarnym. Długość ok. 41 km; szerokość od 4 do 45 km, średnio 20 km; głębokość od 5 do 15 metrów, średnio 6 m. W zimie pokryta jest pływającym lodem. Główny port Kercz.
Okręty desantowe to klasa okrętów bojowych, których podstawowym przeznaczeniem jest transport żołnierzy, uzbrojenia i sprzętu wojskowego oraz wyładunek tych sił w postaci desantu na nieprzygotowanym brzegu. Konstrukcyjne przystosowanie okrętów desantowych do szybkiego wysadzenia sił na nieprzygotowanym brzegu (pozbawionym urządzeń przeładunkowych), bezpośrednio lub za pomocą przenoszonych przez okręt środków technicznych, jest główną cechą odróżniającą klasę okrętów desantowych od okrętów transportowych, służących co do zasady jedynie do transportu sił na przygotowany brzeg. Próby tworzenia specjalnych okrętów desantowych podejmowano już w latach 30., lecz impuls rozwojowi jednostek tej klasy dała dopiero II wojna światowa, kiedy to operacje desantowe wymogły masową budowę jednostek desantowych.

Plan operacji zakładał jednoczesne wysadzenie dywizji 51. i 44. Armii w rejonie Kerczu i Teodozji. Wojska miała desantować Flota Czarnomorska, dowodzona przez wiceadmirała Filipa Oktiabrskiego, oraz wchodząca w jej skład Flotylla Azowska dowodzona przez kontradmirała S. Groszkowa. Datę rozpoczęcia operacji wyznaczono na 21 grudnia. Postanowiono jednocześnie wysadzić wojska 51. Armii gen. Władimira Lwowa na północnym i wschodnim wybrzeżu Półwyspu Kerczeńskiego, a 44. Armię gen. A. Pietruszkowa na południowym wybrzeżu i bezpośrednio w porcie Teodozji. Desant morski miał być wsparty przez desant powietrzny, wysadzony w rejonie Władysławowki. Miał on za zadanie przejąć znajdujące się tam nieprzyjacielskie lotniska.

Półwysep Tamański, Tamań (ros. Тама́нский полуостров) – półwysep na południu Federacji Rosyjskiej w Kraju Krasnodarskim, położony na wschód od Krymu, od którego jest oddzielony (konkretnie od jego odnogi – Półwyspu Kerczeńskiego) Cieśniną Kerczeńską. Półwysep jest przedłużeniem Wielkiego Kaukazu i oddziela Morze Azowskie od Morza Czarnego.
Erich von Manstein (właściwie Fritz Erich von Lewinski, (ur. 24 listopada 1887 w Berlinie, zm. 11 czerwca 1973 w Irschenhausen) – niemiecki feldmarszałek.

Dowództwo Frontu Północno-Kaukaskiego pod koniec grudnia 1941 przydzieliło siły ok. 42 tys. żołnierzy do operacji desantowej przeciwko 25 tys. żołnierzy niemieckich i rumuńskich.

Flota radziecka nie posiadała okrętów desantowych, więc wojska transportowano zarówno dużymi okrętami, jak i barkami czy kutrami rybackimi.

Oczekiwanie na krążowniki "Krasnyj Krym" i "Krasnyj Kawkaz" opóźniło termin rozpoczęcia operacji.

Kampania krymska – ośmiomiesięczna kampania przeprowadzona przez wojska państw Osi w celu zajęcia Półwyspu Krymskiego, która była miejscem jednej z największej bitwy frontu wschodniego podczas II wojny światowej. Niemieccy oraz rumuńscy żołnierze ponieśli ciężkie straty w ludziach, kiedy próbowali nacierać poprzez przesmyk łączący Półwysep Krymski z resztą Związku Radzieckiego pomiędzy latem 1941 roku a pierwszą połową 1942 roku.
Fieseler Fi 156 "Storch" ("Bocian"), zaprojektowany w 1935 roku w zakładach Gerhard Fieseler Werke GmbH samolot rozpoznawczo-łącznikowy typu STOL. Fi-156 do startu potrzebował dogodnego terenu o długości 60m, do lądowania 20m. Ze względu na jego wszechstronność używany przez Rzeszę na wszystkich frontach II wojny światowej. Do najsłynniejszych zadań wykonanych przy użyciu tego samolotu należy przeprowadzona 12 września 1943 przez Ottona Skorzenego akcja uwolnienia Benita Mussoliniego oraz przewiezienie do Berlina gen. von Greima przez słynną pilotkę Hannę Reitsch.

17 grudnia 11. Armia gen. Mansteina rozpoczęła szturm twierdzy Sewastopolskiej. O godzinie 6:10 rozpoczęło się artyleryjskie przygotowanie, trwające z powodu oszczędności amunicji tylko trzy minuty. Pierwsze dwa dni walk spowodowały, że radzieckie dowództwo miało powody do głębokiego zaniepokojenia rozwojem sytuacji. Straty w ciągu tych dni wyniosły 3,5 tysiąca zabitych i rannych żołnierzy. Samodzielna Armia Nadmorska wprowadziła do walki swoje nieliczne odwody.

Masakra w Teodozji – wymordowanie przez żołnierzy Armii Czerwonej rannych żołnierzy niemieckich, wziętych do niewoli w krymskim porcie Teodozja podczas walk na froncie wschodnim II wojny światowej. Ofiarą dokonanej 29 grudnia 1941 r. masakry padło około 160 pacjentów tamtejszego szpitala polowego Wehrmachtu.
Korweta - klasa współczesnych niewielkich okrętów. Współczesne korwety dzielą się pod względem przeznaczenia i uzbrojenia na okręty przeznaczone do zwalczania okrętów podwodnych lub przeznaczone do zwalczania okrętów nawodnych za pomocą kierowanych pocisków rakietowych (korwety rakietowe). Do XIX wieku korweta oznaczała historyczną klasę okrętów żaglowych (zobacz korweta żaglowa).

Na trwożne meldunki z Sewastopola Stawka zareagowała natychmiast. 20 grudnia zostały wydane rozkazy: wiceadmirałowi Oktiabrskiemu – przesunięcie operacji na późniejszy termin, dowódcy Frontu Zakaukaskiego – natychmiastowego przerzucenia do Sewastopola dywizji i dwóch brygad piechoty oraz wsparcia osłony lotniczej, co najmniej pięciu pułków lotnictwa myśliwskiego. Sewastopolski Rejon Obrony podporządkowany został dowództwu Frontu Zakaukaskiego, które podjęło decyzję natychmiastowego skierowania do twierdzy z Noworosyjska 79. Brygady Piechoty Morskiej, a następnie z Tuapse 345. Dywizji Strzeleckej z 44. Armii. Związki te miały wziąć udział w przygotowywanej operacji desantowej.

Krasnyj Kawkaz (ros. Красный Кавказ, tzn. Czerwony Kaukaz) - radziecki krążownik ciężki z okresu międzywojennego i II wojny światowej. Był jedynym okrętem zmodyfikowanego typu Admirał Nachimow.
Filip Sergiejewicz Oktiabrski (ros. Филипп Сергеевич Октябрьский, prawdziwe nazwisko: Iwanow – Иванов; ur. 23 października 1899 roku, zm. 8 lipca 1969 roku w Sewastopolu) – radziecki dowódca morski oraz od 1944 roku admirał. 20 lutego 1958 roku został mianowany Bohaterem Związku Radzieckiego. Rozpoczął on służbę we Flocie Bałtyckiej w listopadzie 1917 roku. Od marca 1939 do kwietnia 1943 i ponownie od marca 1944 do listopada 1948 roku był dowódcą Floty Czarnomorskiej i dowodził jej akcjami podczas obrony Sewastopola i Odessy. Po wojnie Oktiabrski był zastępcą szefa sztabu marynarki wojennej, dowódcą wszystkich morskich ośrodków treningowych i także od 1957 do 1960 roku stał na czele Wyższej Akademii Marynarki Wojennej im. Nachimowa znajdującej się w Sewastopolu.

Rano 21 grudnia oddziały te zostały wyładowane w porcie w Sewastopolu i od razu przystąpiły do walki. Szturm Sewastopola, który zmusił do zaangażowania w jego odparcie znaczne siły Floty Czarnomorskiej oraz niektóre związki przewidziane do operacji desantowej (79. Brygada Piechoty Morskiej, 345. Dywizja Strzelecka), spowodował że dowództwo frontu musiało zmienić swoje plany.

Flota Czarnomorska – związek operacyjno-strategiczny Imperium Rosyjskiego, Związku Radzieckiego i Marynarki Wojennej (WMF) Federacji Rosyjskiej, działający na Morzu Azowskim, Czarnym i Śródziemnym.
Kontrofensywy sowieckie 1941/1942 – ciąg uderzeń Armii Czerwonej, jakie odbyły się zimą 1941/1942 na wszystkich głównych teatrach operacyjnych wojny na froncie wschodnim. W ich wyniku całkowicie zatrzymano realizację niemieckiego planu uderzenia na ZSRR – (Plan Barbarossa).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)