Operacja kijowska - 1919 - Polski Serwis Naukowy

Operacja kijowska - wspólna operacja militarna Ukraińskiej Halickiej Armii i Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej przeciw wojskom Rosji Radzieckiej, mająca na celu zdobycie Kijowa i uzyskanie przestrzeni dla dalszego prowadzenia operacji zaczepnych, przeprowadzona w sierpniu 1919.

Sytuacja militarna przed operacją

W dniach 16-17 lipca 1919, po niepowodzeniu ofensywy czortkowskiej, wojska UHA, liczące około 50 tysięcy żołnierzy, przeszły Zbrucz, i wycofały się na ostatni skrawek terytorium administrowanego przez rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej znajdujący się w owym czasie w Kamieńcu Podolskim. Dowódcy obu armii (armia URL liczyła wówczas kilkanaście tysięcy żołnierzy i oficerów) postanowili podjąć ofensywę przeciwko atakującym z północy i wschodu oddziałom bolszewickim. Rozważano dwa kierunki ataku:

Symon Wasylowycz Petlura (ukr. Си́мон Васи́льович Петлю́ра; ur. 22 maja [10 maja s.s.] 1879 w Połtawie, zm. 25 maja 1926 w Paryżu) – ukraiński polityk socjaldemokratyczny i narodowy, naczelny dowódca wojsk URL, pisarz, dziennikarz oraz publicysta. Prezydent Ukraińskiej Republiki Ludowej w latach 1919-1926.

Jurko Tiutiunnyk (ukr. Юрко́ Тютю́нник) (ur. 20 kwietnia 1891 w Budyszczach koło Czerkas, zm. 20 października 1930 w Moskwie) – ukraiński wojskowy w randze generała-chorążego armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, partyzant, dowodzący dwoma tzw. zimowymi pochodami armii URL (rok 1919/1920 i 1921).

na Kijów - za tym kierunkiem przemawiało znaczenie polityczne i propagandowe

na Odessę - jej zdobycie dawałoby możliwość zakupu i sprowadzenia broni, amunicji i wyposażenia. Możliwe byłoby wtedy również sprowadzenie jeńców ukraińskich (z armii austro-węgierskiej), przetrzymywanych w obozach jenieckich we Włoszech.

Wybrano uderzenie na Kijów, pozorując tylko pomocniczy atak w kierunku Odessy.

Fiodor Emiliewicz Bredow, ros. Федор Эмнльевич Бредов (ur. 22 kwietnia 1884 r. w Iwangorodzie w Rosji, zm. 15 marca 1959 r. w San Francisco) – rosyjski wojskowy (generał major), adiutant w 1 junkierskim batalionie, adiutant w 2 batalionie 2 pułku, adiutant w 3 pułku, dowódca 5 kompanii 3 pułku, a następnie dowódca 1 batalionu 5 pułku Rosyjskiego Korpusu Ochronnego podczas II wojny światowej, emigracyjny działacz kombatancki

Ukraińska Republika Ludowa (ukr. Українська Народна Республіка) – jedno z dwóch państw ukraińskich powstałych w wyniku I wojny światowej.

Przygotowania

Głównodowodzącym połączonych wojsk został Symon Petlura, szefem sztabu został gen. Mykoła Junakiw, a generalnym kwatermistrzem gen. Wiktor Kurmanowycz. Przed operacją wojska ukraińskie zostały zorganizowane w 3 grupy:

Grupa Zachodnia, dowodzona przez płk Arnolda Wolfa, złożona z II Korpusu UHA i Korpusu Strzelców Siczowych, miała nacierać w kierunku na Szepietówkę, osłaniając od zachodu i północnego zachodu Grupę Środkową.

Grupa Środkowa, dowodzona przez gen. Antina Krawsa, złożona z I Korpusu UHA, III Korpusu UHA i Korpusu Zaporoskiego, miała nacierać w kierunku Koziatyn-Berdyczów-Skwira-Kijów.

Grupa Wschodnia, dowodzona przez gen. Jurko Tiutiunnyka, złożona z reszty oddziałów Armii URL, miała nacierać w kierunku Birzuła-Humań-Wołodarka.

W dyspozycji Naczelnego Wodza pozostawały I Brygada USS i 11 Brygada Piechoty UHA.

Zbrucz (ukr. Збруч) – rzeka na zachodniej Ukrainie, dopływ Dniestru o długości 247km. Jej źródła leżą na Wołyniu, płynie w głębokim jarze. Nad rzeką leżą: Podwołoczyska, Wołoczyska, Husiatyn, Skała Podolska, Okopy.

1 Brygada Piechoty Ukraińskich Strzelców Siczowych - jeden z najlepszych oddziałów Armii Halickiej, złożony z dawnych żołnierzy Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych.

Przebieg operacji

Ofensywę rozpoczęto na początku sierpnia. Była ona dla bolszewików zaskoczeniem. 20 sierpnia Grupa Środkowa zdobyła Berdyczów. W czasie ofensywy rozwiązano z powodu strat, dezercji i chorób 18 i 21 Brygadę UHA. Część żołnierzy UHA przechodziła również do armii URL ze względu na wyższy żołd, lepsze zaopatrzenie i mniejszą dyscyplinę.

II Korpus Ukraińskiej Halickiej Armii - korpus Ukraińskiej Halickiej Armii, utworzony na przełomie stycznia i lutego 1919 z grup bojowych "Schid", "Stare Seło" i "Nawarija".

Ukraińska Republika Ludowa posiadała własną armię - Armię Czynną URL, utworzoną w 1917 z zukrainizowanych oddziałów rosyjskich, Strzelców Siczowych, Wolnego Kozactwa, ukraińskich jeńców pochodzących z Galicji oraz ochotników.

30 sierpnia żołnierze I i III Korpusu Halickiego i Korpusu Zaporoskiego wkroczyli do Kijowa.

W tym samym czasie z południa lewym brzegiem Dniepru rozwijała się ofensywa wojsk Sił Zbrojnych Południa Rosji pod dowództwem gen. Fiodora Bredowa. Wiedząc o tym, dowództwo ukraińskie wydało rozkaz o niepodejmowaniu żadnych zaczepnych akcji przeciw "Białym".

Ponieważ wojska ukraińskie nie zabezpieczyły i nie broniły przepraw mostowych, w dniu 31 sierpnia do Kijowa zaczęły przedostawać się oddziały rosyjskie. Prowadzone negocjacje nie dały rezultatów, i na początku września wybuchły walki rosyjsko-ukraińskie.

I Korpus Ukraińskiej Halickiej Armii - korpus Ukraińskiej Halickiej Armii, utworzony w połowie lutego 1919 z oddziałów odcinka "Piłnicz" (Północ, grupy bojowe Sokal, Uhnów-Bełz, Rawa Ruska, Jaworiw, Janiw).

Wiktor Kurmanowycz, ukr. Віктор Курманович (ur. 26 lutego 1876 w Pratulinie – zm. 18 października 1945 w Odessie) – ukraiński działacz wojskowy, generał UHA.

Literatura

Maciej Krotofil - "Ukraińska Armia Halicka 1918-1920", Toruń 2002, ISBN 83-7322-156-5