Operacja pomorska (nazywana także operacją wschodniopomorską) - operacja przeprowadzona w lutym i marcu 1945 na froncie wschodnim II wojny światowej. Celem operacji wykonywanej siłami 1. i 2 Frontu Białoruskiego było rozbicie wojsk niemieckich na terenie Pomorza, które zagrażały siłom sowieckim, na głównym, berlińskim kierunku operacyjnym.

W wyniku operacji pomorskiej wojska niemieckie na Pomorzu zostały rozbite, a ich resztki zostały zablokowane na Helu i Żuławach do końca wojny. Prawa flanka głównego kierunku natarcia strategicznego (na Berlin) została zabezpieczona. W trakcie operacji pomorskiej doszło do licznych, bardzo zaciętych walk o pozycje umocnione i walk ulicznych, co skutkowało wysokimi stratami osobowymi. Na samym tylko przyczółku dąbińskim w ciągu 20 dni walk, 1 Front Białoruski stracił 75 tysięcy, a Niemcy 50 tysięcy żołnierzy i oficerów. Równie duże były straty materialne, np. miasto Choszczno zostało zniszczone w 85-95%, podobnie jak Pyrzyce czy Kołobrzeg.

Położenie stron

Po zakończeniu w pierwszej dekadzie lutego, operacji wiślańsko-odrzańskiej i wschodniopruskiej, front przebiegał od wybrzeża Zalewu Wiślanego wzdłuż rzeki Nogat, dalej wzdłuż Wisły na jej prawym brzegu, aż do okolic Chełmna, gdzie linia zakręcała na zachód i szła mniej więcej wzdłuż linii Sępólno Krajeńskie-Okonek-Kalisz Pomorski-Recz-Pyrzyce-Cedynia do rzeki Odry. Za linią frontu pozostawały w okrążeniu zgrupowania niemieckie w Pile (około 27 tys. żołnierzy), Wałczu (około 7 tys. żołnierzy), Choszcznie (około 20 tys. żołnierzy) i Malborku.

Na terenie Pomorza znajdowała się niemiecka Grupa Armii "Wisła", w składzie trzech armii ogólnowojskowych (2,9 i 11) oraz armii pancernej (3 APanc.), z czego 9 Armia i 3 Armia Pancerna rozmieszczone były wzdłuż Odry. Wojska niemieckie posiadały oparcie w postaci umocnień Wału Pomorskiego oraz dogodnych warunków terenowych (m.in. zalane tereny Żuław, liczne kompleksy leśne i rzeki).

Naprzeciw wojsk Grupy Armii "Wisła", na prawym skrzydle działały wojska 2 Frontu Białoruskiego, a na lewym skrzydle wojska 1 Frontu Białoruskiego. Linia rozgraniczenia między frontami biegła wzdłuż linii Bydgoszcz-Lędyczek-Szczecinek-Białogard-Kołobrzeg. 2 Front Białoruski składał się z czterech armii ogólnowojskowych, dwóch korpusów pancernych, korpusu zmechanizowanego i gwardyjskiego korpusu kawalerii. Jego działania wspierała 4 Armia Lotnicza. Siły 1 Frontu Białoruskiego, działające na kierunku pomorskim, składały się z czterech armii ogólnowojskowych (w tym 1 Armia WP), gwardyjskiej armii pancernej oraz gwardyjskiego korpusu kawalerii.

Siły obu stron były mocno osłabione wcześniejszymi walkami, przykładowo w 2 Froncie Białoruskim przeciętny stan osobowy dywizji sięgał zaledwie 50% etatu, a cała armia dysponowała na początku lutego zaledwie 297 czołgami. Problemem było też znaczne wydłużenie radzieckich linii zaopatrzeniowych. Wojska niemieckie znajdowały się w podobnym stanie i borykały się z trudnościami zaopatrzeniowymi. W momencie rozpoczęcia głównych walk (2 faza operacji) wojska niemieckie na Pomorzu (bez 3 APanc., która została wycofana za Odrę) liczyły około 430 tys. żołnierzy, 1-1,5 tys. czołgów i dział pancernych, 5-6,5 tys. dział i moździerzy oraz około 500 samolotów.

Pierwotne plany radzieckie zakładały wykonanie głównego uderzenia siłami 2 Frontu Białoruskiego z okolic Grudziądza, tak aby po 10 dniach operacji osiągnąć ujście Wisły-Tczew-Bytów-Miastko-Szczecinek, a następnie po wzmocnieniu frontu 19 armią przejść do natarcia w ogólnym kierunku na Szczecin, a oddziałami prawoskrzydłowymi opanować rejon Trójmiasta. W tym czasie 1 Front Białoruski, miał zlikwidować zgrupowania niemieckie w Pile, Wałczu i Choszcznie.