Operacja siniawińska – operacja zaplanowana przez Związek Radziecki mająca na celu przerwanie blokady Leningradu, który znajdował się pod oblężeniem przez prawie rok. W tym samym czasie siły niemieckie planowały operację "Północne Światło" (niem. Nordlicht). Operacja miała na celu zdobycie Leningradu i połączenie się z wojskami fińskimi. Sprowadzono w tym celu dużą ilość posiłków z rejonu Sewastopola, który Niemcy zdobyli w lipcu 1942 roku. Obydwie strony nie wiedziały o przygotowaniach każdej ze stron i to spowodowało, że bitwa rozwinęła się w nieoczekiwany sposób dla obu stron.

Radziecka ofensywa przebiegała w dwóch fazach: Front Leningradzki rozpoczął ofensywę 19 sierpnia, a Front Wołchowski rozpoczął główną ofensywę 27 sierpnia. Od dnia 28 sierpnia strona niemiecka przemieściła swoje siły, które rozpoczęły własną ofensywę stopniowo wyhamowując radzieckie natarcie. Pierwsze kontrataki Niemców nie powiodły się. Jednak siły radzieckie nie potrafiły tego wykorzystać. Po dziesięciodniowym pacie mocno wzmocnione siły niemieckie rozpoczęły kontratak w dniu 21 września. Po pięciu dniach zaciętych walk niemieckie siły otoczyły i odcięły wybrzuszenie utworzone przez radziecką ofensywę. Do 10 października linia frontu powróciła do sytuacji sprzed bitwy; zaciekłe walki trwały do 15 października, kiedy ostatnie punkty oporu wojsk radzieckich zostały zniszczone lub przełamane.

Ostatecznie radziecka ofensywa załamała się, ale potężne straty po stronie niemieckiej zmusiły Wehrmacht do przerwania kontrofensywy. W listopadzie niemieckie wzmocnienia plus inne jednostki zostały przesunięte z Grupy Armii "Północ" na południe w celu wzmocnienia wojsk toczących bitwę o Stalingrad i tym samym operacja "Północne Światło" została zaniechana.

Tło

Oblężenie Leningradu rozpoczęło się wczesną jesienią 1941 roku. Do 8 września 1941 niemieckie i fińskie siły otoczyły miasto, odcinając wszystkie szlaki zaopatrzeniowe do Leningradu i do jego przedmieść. Jednak uderzenie na miasto nie powiodło się i tym samym Leningrad stał się przedmiotem długotrwałego oblężenia. Podczas zimy 1941/1942 miasto było częściowo zaopatrywane poprzez tzw. "Drogę życia", która prowadziła przez zamarznięte jezioro Ładoga i pozwoliła ona wytrwać obrońcom. Jednakże po zakończeniu oblężenia Sewastopola 4 lipca 1942 roku zwolniły się inne oddziały Wehrmachtu i tym samym niemiecka 11. Armia została użyta w ataku na Leningrad.

Radzieckie siły próbowały przerwać oblężenie, które powodowało olbrzymie straty wśród ludności cywilnej jak i wobec samego miasta. Tzw. "Droga życia" była regularnie niszczona przez ataki niemieckiej Luftwaffe. Kilka mniejszych ofensyw przeprowadzono w 1942 roku w tym rejonie, ale i one zakończyły się niepowodzeniem. Ostatnia ofensywa w pobliżu Lubania zakończyła się okrążeniem i zniszczeniem większości jednostek 2. Armii Uderzeniowej. Pomimo tego otwarcie szlaku zaopatrzeniowego do Leningradu było tak istotne, że przygotowania do nowej operacji rozpoczęły się prawie natychmiast po klęsce po Lubaniem.

Przygotowania

Teren na południe od jeziora Ładoga jest podmokły i gęsto porośnięty lasem. Takie ukształtowanie terenu wpłynęło poważne na osłabienie mobilności pojazdów i artylerii. Dodatkowo las chroni skutecznie przed obserwacją na obydwóch kierunkach. Jedną z kluczowych lokalizacji były tzw. Wzgórza Siniawińskie, które wznosiły się ok. 150 m nad tym otaczającym je płaskim terenem. Wzgórza były jednym z nielicznych dobrych punktów obserwacyjnych i nie były podmokłe. Linia frontu nie zmieniła się prawie w ogóle od ustanowienia blokady, co pozwoliło Niemcom zbudować gęstą sieć punktów oporu połączonych ze sobą rowami, chronionymi rożnymi przeszkodami i wspieranymi ogniem artylerii i moździerzy.

Plany Niemców

Plan zdobycia Leningradu na przełomie lata i jesieni 1942 zrodził się wpierw w OKW (Oberkommando der Wehrmacht). Była to dyrektywa nr 41 z dnia 5 kwietnia 1942 roku. Dyrektywa podkreślała, że zdobycie Leningradu i ofensywa na Kaukaz to nadrzędne cele letniej kampanii na froncie wschodnim. Podczas dyskusji z Hitlerem w dniu 30 czerwca, naczelny dowódca Grupy Armii "Północ" feldmarsz. Georg von Küchler przedstawił kilka operacji, które pomogłyby przeprowadzić wspomnianą wcześniej dyrektywę. Po tych rozmowach OKH zaczęło przemieszczać ciężką artylerie z Sewastopola, w tym baterie oblężnicze Gustav, Dora i Karl, które zasłużyły się w przełamaniu twierdzy Kronsztadzkiej. Przemieszczenie wojsk zakończyło się 23 lipca, tego samego dnia Dyrektywa Hitlera nr 45 nakazała Grupie Armii "Północ" zająć Leningrad na początku września. Operacji nadano kryptonim "Feuerzauber" (Magiczny Ogień), a atak miał zostać przeprowadzony przez siły 11. Armii. Oprócz tego OKH wysłało VIII Korpus Lotniczy, który miał wspierać z powietrza siły lądowe. 30 lipca kryptonim operacji zmieniono na "Północne Światło" (niem. Nordlicht).

Operacja wymagała trzech korpusów armijnych, które miały przerwać obronę radziecką na południe od Leningradu. Jeden z korpusów miał wtedy odciąć wojska od strony południowej i zachodniej, podczas gdy pozostałe dwa korpusy miały skierować się na wschód i zniszczyć radzieckie siły miedzy rzeką Newą a jeziorem Ładoga. W końcu te trzy korpusy miały zająć Leningrad bez poważniejszych walk ulicznych.

To miało z kolei zwolnić wojska związane z tym oblężeniem i użyć je gdzieś indziej, co mogło sprawić, że zwycięstwo niemieckie na froncie wschodnim stałoby się znacznie bardziej prawdopodobne. W tym samym bowiem czasie Niemcy przygotowywali się do bitwy pod Stalingradem. W sumie 11. Armia miała pod swoim dowództwem w rejonie Leningradu ogólną liczbę 12 dywizji.

Plany Rosjan

Związek Radziecki próbował znieść blokadę Leningradu przez cały 1942 rok. Podczas gdy zarówno ofensywa zimowa jak i ofensywa lubańska nie zdołały przerwać okrążenia, to teraz zaledwie 16 km dzieliło Front Leningradzki od Frontu Wołchowskiego. Ofensywa miała na celu połączenie sił tych dwóch frontów i ustanowienie szlaku zaopatrzeniowego do Leningradu. Ponieważ Front Leningradzki był w tym czasie słabszy, to z tego powodu Front Wołchowski miał przeprowadzić ofensywę, podczas gdy Leningradzki miał przeprowadzać lokalne ataki i zajmować przyczółki po drugiej stronie rzeki Newa. 8. Armia Frontu Wołchowskiego była czołową armią w tym ataku, zaś 4. Korpus Strzelecki Gwardii znajdował się w drugim rzucie, a nowo formująca się 2. Armia Uderzeniowa w trzecim.

Biorąc pod uwagę bardzo trudny i silnie ufortyfikowany teren, wojska radzieckie (w odróżnieniu od poprzednich operacji) były dobrze zaopatrzone i uzbrojone. 8. Armia została wzmocniona czołgami i artylerią. Uśredniając, każda dywizja piechoty była wsparta batalionem czołgów, kilkoma pułkami artylerii i jedną do dwóch bateriami Katiusz. To pozwoliło radzieckim siłom przemieścić od 60 do 100 dział i od 5 do 9 czołgów na każdy kilometr frontu głównej ofensywy. Wojska były uzbrojone w dużą ilość karabinów maszynowych PPD-40 i PPSz-41. Do każdej baterii artylerii dołączono oddziały inżynieryjne, które powodowały zwiększenie mobilności jednostek.