Operacja toropiecko-chołmska (ros. Торопецко-Холмская операция) – operacja wojskowa przeprowadzona przez Armię Czerwoną w czasie II wojny światowej na południe od jeziora Ilmień w dniach od 9 stycznia do 6 lutego 1942 roku. Operacja wpłynęła na utworzenie tzw. kotła chołmskiego, czyli otoczenia II Korpusu Armijnego Wehrmachtu w tzw. kotle diemiańskim i zniszczenia 189. Pułku Piechoty Wehrmachtu nieopodal Andrieapola.

Kontekst

Kontynuując zwycięską kontrofensywę z grudnia 1941 roku, Stawka postanowiła przeprowadzić nową akcję na szerokim froncie mającą na celu zniszczenie sił Wehrmachtu w Związku Radzieckim. Wehrmacht nie oczekiwał, że Armia Czerwona będzie zdolna do przeprowadzenia operacji na tak szeroką skalę i tym samym dał się zaskoczyć w rejonach, które miały być wolne od walk, między innymi w rejonie na południe od jeziora Ilmień.

Cel

Front Północno-Zachodni pod dowództwem gen. Kuroczkina otrzymał do wykonania dwa zadania. Pierwszym z nich było wbicie klina na wysokości Starej Russy w celu rozbicia 18. i 16. Armii niemieckiej i zapewnienie wsparcia dla Frontu Wołchowskiego i Leningradzkiego, które to zmagały się z przerwaniem oblężenia Leningradu. Drugim zadaniem było wbicie klina w kierunku południowo-zachodnim w kierunku Witebska. Atak ten miał zostać przeprowadzony przez trzy armie, a mianowicie 33. Armię, 3. i 4. Armię Uderzeniową (przy czym te dwie ostatnie nie dawno zmieniły swoją nazwę). Celem końcowym ofensywy miało być utworzenie północnego skrzydła "nożyc", które miały zamknąć się nad niemiecką Grupą Armii "Środek".