Opona twarda - Polski Serwis Naukowy

Opona twarda (łac. dura mater) – jedna z opon mózgowo-rdzeniowych. Zbudowana jest z blaszki zewnętrznej - okostnowej i blaszki wewnętrznej - oponowej lub mózgowej. Blaszki są oddzielone od siebie w miejscu, gdzie znajdują się zatoki żylne opony twardej; w zagłębieniu Meckela; w miejscu siodła tureckiego oraz w miejscach, gdzie leżą woreczki śródchłonkowe, na tylnej powierzchni piramidy kości skroniowej. Na pozostałej powierzchni są ze sobą zrośnięte.

Sierp mózgu (łac. falx cerebri) – wypustka opony twardej przebiegająca w płaszczyźnie strzałkowej, niecałkowicie oddzielająca od siebie półkule mózgu.

Rdzeń kręgowy (łac. medulla spinalis) – część ośrodkowego układu nerwowego, przewodząca bodźce pomiędzy mózgowiem a układem obwodowym. U człowieka ma kształt grubego sznura, nieco spłaszczonego w kierunku strzałkowym, o przeciętnej średnicy 1 cm, barwy białej, o masie ok. 30 g. Umieszczony jest w biegnącym w kręgosłupie kanale kręgowym. U góry w otworze wielkim rdzeń kręgowy łączy się z rdzeniem przedłużonym, umowną granicę między nimi stanowi po stronie grzbietowej miejsce wyjścia pierwszej pary korzeni szyjnych, po stronie brzusznej dolna krawędź skrzyżowania piramid. Rozciąga się on na przestrzeni ok. 45 cm, od I kręgu szyjnego do górnej krawędzi II kręgu lędźwiowego, gdzie kończy się stożkiem rdzeniowym (łac. conus medullaris).

Wypustki opony twardej

Opona twarda ma cztery wypustki (fałdy) zbudowane ze zdwojenia blaszki wewnętrznej:

fałdy o przebiegu strzałkowym:

sierp mózgu (falx cerebri) - oddziela od siebie półkule mózgu,

sierp móżdżku (falx cerebelli) - stanowi przedłużenie sierpa mózgu i biegnie od namiotu móżdżku do otworu potylicznego wielkiego,

fałdy o przebiegu poziomym:

namiot móżdżku (tentorium cerebelli) - oddziela półkule mózgu od półkul móżdżku,

przepona siodła (diaphragma sellae) - oddziela przysadkę od reszty środkowego dołu czaszki.

Zatoki żylne opony twardej (sinus venosus durae matris)

Zatoki żylne są wysłane śródnabłonkiem i wypełnione krwią żylną. Wyróżnia się dwa zespoły zatok:

Sierp móżdżku (łac. falx cerebelli) – to mała (znacznie mniejsza od sierpa mózgu) wypustka opony twardej przebiegająca w płaszczyźnie strzałkowej. Jest zlokalizowana w przestrzeni podnamiotowej i oddziela od siebie półkule móżdżku.

Namiot móżdżku (łac. tentorium cerebelli) - wypustka opony twardej mózgu oddzielająca częściowo tylny dół czaszki od pozostałej części jamy czaszki. Powstaje w ten sposób przestrzeń nadnamiotowa (zawierająca mózg) i podnamiotowa (zawierająca móżdżek i większą część pnia mózgu). Pień mózgu przechodzi przez wcięcie namiotu - połączenie pomiędzy przestrzenią nad- i podnamiotową.

Górny zespół zatok - punktem centralnym tego zespołu jest spływ zatok (confluens sinuum), położony na guzowatości potylicznej wewnętrznej. Uchodzi do niego nieparzysta zatoka strzałkowa górna (sinus sagittalis superior) oraz nieparzysta zatoka prosta (sinus rectus). Krew odpływa ze spływu zatok przez parzyste zatoki poprzeczne (sinus transversi) oraz nieparzystą zatokę potyliczną (sinus occipitalis). Krew odpływa z górnego zespołu zatok również przez żyły wypustowe (venae emissariae) oraz sploty żylne.

Dolny zespół zatok - punktem centralnym tego zespołu jest zatoka jamista (sinus cavernosum).

Unaczynienie

Opona twarda mózgowia posiada swoje własne naczynia krwionośne, w przeciwieństwie do opon rdzenia kręgowego. Naczynia układają się w dwie warstwy i te, które przebiegają w warstwie zewnętrznej są silniejsze.

Móżdżek - (łac. cerebellum) część mózgowia występująca u wszystkich kręgowców, odpowiadająca za koordynację ruchów i utrzymanie równowagi ciała.

Nerw trójdzielny (łac. nervus trigeminus) - V nerw czaszkowy, największy wśród nich. Jest nerwem I łuku skrzelowego. Ma charakter mieszany (czuciowo-ruchowy).

Opona twarda dołu przedniego czaszki zaopatrywana jest przez:

parzystą tętnicę oponową przednią (arteria meningea anterior),

parzystą gałąź czołową tętnicy oponowej środkowej (ramus frontalis arteriae meningeae mediae),

Opona twarda dołu środkowego czaszki zaopatrywana jest przez:

parzystą tętnicę oponową środkową (arteria meningea media),

gałęzie oponowe od tętnicy łzowej (arteria lacrimalis),

tętnicę oponową dodatkową (arteria meningea accessoria),

Opona twarda dołu tylnego czaszki zaopatrywana jest przez:

parzystą tętnicę oponową tylną (arteria meningea posterior),

gałąź ciemieniową tętnicy oponowej środkowej (ramus parietalis arteriae meningeae mediae),

gałąź oponową tętnicy potylicznej (ramus meningeus arteriae occipitalis),

gałąź oponową tętnicy kręgowej (ramus meningeus arteriae vertebralis).

Unerwienie

Unerwienie czuciowe pochodzi od gałęzi nerwu trójdzielnego, gałęzi nerwów: błędnego i podjęzykowego oraz od trzech górnych nerwów rdzeniowych szyjnych.

Kość skroniowa (łac. os temporale) - parzysta, silnie spneumatyzowana kość wchodząca w skład mózgoczaszki. Jest położona pomiędzy kością potyliczną a kością klinową i poza funkcją strukturalną pełni dodatkowe role. W jej wnętrzu zawarty jest błędnik kostny, który stanowi jamę złożoną z kanalików i komórek, w których mieści się błędnik błoniasty, stanowiący narząd słuchu i równowagi za sprawą zawartych w nim receptorów słuchu i nacisku. Ponadto współtworzy staw skroniowo-żuchwowy stanowiąc panewkę dla stawu. Podczas żucia amortyzuje ruchy żuchwy i przenosi ciśnienie na sąsiednie kości czaszki. W dolnej powierzchni kości, która stanowi część podstawy zewnętrznej czaszki (łac. basis cranii externa) znajdują się miejsca przyczepów więzadeł i ścięgien mięśni szyi oraz powięzi gardłowo-podstawnej (łac. fascia pharyngobasalis). Za pomocą tych struktur, a także za pośrednictwem żuchwy kość skroniowa dźwiga trzewia szyi (gardło, przełyk, tchawicę i krtań).

Nerw rdzeniowy (nervus spinalis)- nerw odchodzący od rdzenia kręgowego, opuszcza go przez otwory międzykręgowe, które są utworzone przez wcięcie kręgowe dolne i górne.

Bibliografia

Opony mózgowia. W: J.Walocha, T.Iskra, J.Gorczyca, J.Zawiliński, J.Skrzat: Anatomia prawidłowa człowieka. Ośrodkowy układ nerwowy. Pod redakcją Andrzeja Skawiny. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2003. ISBN 83-233-1756-9.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Opony mózgowo-rdzeniowe (łac. meninges l. poj. meninx) – błony zbudowane z tkanki łącznej zbitej otaczającej mózgowie oraz rdzeń kręgowy. Ich funkcją jest ochrona mózgowia przed urazami mechanicznymi, a płyn mózgowo-rdzeniowy znajdujący się między nimi pełni funkcje amortyzacyjne.

Siodło tureckie (łac. sella turcica) - jest to środkowy odcinek górnej powierzchni trzonu kości klinowej. Przed nim znajduje się mały guzek siodła (łac. tuberculum sellae). W lekkim wgłębieniu na siodle - dole przysadki spoczywa przysadka (łac. hypophysis).