Order "Za Zasługi dla Litwy" - Polski Serwis Naukowy

Owalne odznaki określające dziedzinę, w której order został nadany

Order „Za Zasługi dla Litwy” (lit. Ordino „Už nuopelnus Lietuvai“) – order litewski ustanowiony w 2002 jako wyróżnienie dla osób, które zasłużyły się dla Państwa Litewskiego.

Podział i zasady przyznawania

Order „Za Zasługi dla Litwy” dzieli się na pięć klas:

Awers i rewers (łac.) to dwie strony jakiegoś zdobionego przedmiotu płaskiego, pokrytego jedno- lub dwustronnie malowidłem, grafiką lub drukiem, zawierającego płaskorzeźbę, wizerunek wykonany metodą rycia, kucia lub zdobionego w jeszcze inny sposób. Oba pojęcia funkcjonują wyłącznie razem, gdy w danym przedmiocie występuje swobodny dostęp do obu jego powierzchni, przy czym jedna z nich jest wyłączną lub główną stroną zawierającą przedstawiane treści.

Merkury (łac. Mercurius) – rzymski bóg handlu, zysku i kupiectwa; także złodziei i celników, posłaniec bogów. Jego imię pochodzi prawdopodobnie od łacińskiego merx, lub też mercator, co oznacza "kupiec". Za jego odpowiednika w mitologii greckiej można uznać Hermesa, zaś w panteonie etruskim – Turmsa.

I klasa – Krzyż Wielki (w dwu odmianach dla kawalerów i dla dam. Odmiana nadawana damom ma węższe wymiary wstążki)

II klasa – Komandor Krzyża Wielkiego

III klasa – Komandor Orderu

IV klasa – Krzyż Oficerski

V klasa – Krzyż Kawalerski.

Order jest nadawany za szczególne zasługi dla Państwa Litewskiego, a dziedzina w której został przyznany oznaczana jest jedną z siedmiu odznak, na której zawieszane są insygnia orderowe.

Asklepios (gr. Ἀσκληπιός Asklēpiós, Asclepius, łac. Aesculapius) – grecki bóg, opiekun sztuki lekarskiej. Jego rzymskim odpowiednikiem był Eskulap. Za jedną z postaci Asklepiosa uważany był też fenicki boski uzdrowiciel, Eszmun (Jasumunu).

Litwa herb państwa przedstawia w polu czerwonym konnego rycerza ze wzniesionym nad głową mieczem i tarczą z herbem własnym Władysława Jagiełły: podwójnym złotym krzyżem w polu błękitnym. Uprząż końska również jest barwy błękitnej.

Wraz z orderem ustanowiono także (powiązany z nim) Medal Orderu "Za Zasługi dla Litwy".

Opis odznaki

Odznaką Orderu „Za Zasługi dla Litwy” jest dosyć niezwykły w kształcie złoty krzyż grecki z podwójnym dolnym ramieniem, wypełniony białą emalią. Wszystkie ramiona krzyża są zaostrzone, a pomiędzy każdym widać po trzy złote promienie. Na środku odznaki znajduje się litewska Pogoń wykonana z oksydowanego srebra. Na rewersie odznaki umieszczona jest łacińska inskrypcja PRO/LITUANIA (Dla Litwy) i data „2002”, a dookoła, na każdym z pięciu ramion krzyża, widnieją herby największych litewskich miast: Wilna, Kowna, Szawli, Poniewieża i Kłajpedy. Order zawieszany jest na owalnej odznace określającej w jakiej dziedzinie został przyznany. Istnieje siedem odznak:

Słupy Giedymina, Kolumny, Trzy Słupy, Brama Słupna (Stiebu vartai), lit. Gediminaičių stulpai - historyczne godło Litwy, stosowane niekiedy obok oficjalnego godła "Pogoń", np. na państwowych odznaczeniach litewskich. Jest to prawdopodobnie wersja jakiejś tamgi, przejętej od ludów koczowniczych (być może Chazarów), którą kunigasi litewscy oznaczali swoje konie.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

Słupy Giedymina – za zasługi w dziedzinie krajowej i międzynarodowej służby państwowej

trzy liście dębu – za zasługi humanitarne

otwarta książka – za zasługi kulturalne

skrzydełka Merkurego – za zasługi w dziedzinie przedsiębiorczości i przemysłu

wąż eskulapa – za zasługi w dziedzinie lecznictwa

skrzyżowane miecze – za zasługi w dziedzinie wojskowości

znicz – za zasługi sportowe

Order umocowany jest na wstążce ze szkarłatnej mory z bordiurą w kolorach narodowych Litwy. Szerokość wstążki Krzyża Wielkiego: 100 mm dla kawalerów, 65 mm dla dam, 40 mm dla Krzyża Komandorskiego, 32 mm dla Krzyża Oficerskiego i Kawalerskiego. Odznaczonym orderem I klasy przysługuje również gwiazda orderowa wielkości 85 mm w kształcie srebrnej dziewięcioramiennej gwiazdy z wyobrażeniem odznaki orderu pośrodku.

Inskrypcja (łac. inscriptio = napis) – napis wyryty w twardym materiale (drewno, metal, kamień, ceramika). Występuje najczęściej na nagrobkach, tablicach i monetach. Popularnym przykładem inskrypcji są inskrypcje nagrobne. Odczytywaniem i interpretacją inskrypcji zajmuje się nauka pomocnicza historii – epigrafika.

Emalia (dawniej: szmelc, smalc) – technika zdobienia wyrobów metalowych, najczęściej złotych lub miedzianych, za pomocą szklistych powłok składających się z mieszaniny sproszkowanych minerałów (piasek, kreda, glina) oraz topników (boraks) z dodatkiem pigmentów, stopionej w temperaturze ok. 800-900°C w specjalnym piecu.

Przypisy

↑ The Order for Merits to Lithuania (ang.). www.prezidente.lt. [dostęp 2010-12-12].
↑ The Order for Merits to Lithuania, Cross of Officer (ang.). www.prezidente.lt. [dostęp 2010-12-12].
↑ The Order for Merits to Lithuania, Cross of Commander (ang.). www.prezidente.lt. [dostęp 2010-12-12].

Bibliografia

The Order for Merits to Lithuania (ang.). www.prezidente.lt. [dostęp 2010-12-12].

Mora - tkanina, najczęściej jedwabna, w której odpowiednie sploty wątku i osnowy dają deseń podobny do słojów drzewa. Jednobarwna, czasem z wytłoczonym deseniem. Stosowana w uroczystych kreacjach jako wykończenie klap, mankietów, kołnierzy itp. lub na szaty liturgiczne. Dziś jako materiał, z którego są szyte piuski, mankiety i pas sutanny papieża, kardynałów i legatów papieskich. Z mory wykonuje się także wstęgi do orderów i odznaczeń.

Oksydowanie - proces pokrywania powierzchni metali cienką warstwą ich tlenków (przeciw korozji i dla ozdoby). Oksydowanie można przeprowadzać metodą chemiczną (np. zanurzanie przedmiotów stalowych we wrzącym stężonym roztworze wodorotlenku sodu i azotanu srebra) lub metodą elektrolityczną (w procesie anodowego utleniania).