Order Dannebroga - Polski Serwis Naukowy

Zamek Frederiksborg w Hillerød, gdzie mieści się kaplica orderu

Order Dannebroga (duń. Dannebrogordenen) – jeden z najstarszych orderów świata, drugie w precedencji odznaczenie Królestwa Danii (po Orderze Słonia), nadawane za zasługi cywilne i wojskowe.

Historia

Order został ustanowiony 12 października 1671 przez króla Chrystiana V w formie zakonu rycerskiego. Nosi nazwę duńskiej flagi narodowej – Dannebroga – (białego krzyża skandynawskiego w czerwonym polu) i przy założeniu jego powoływano się na bitwę pod Revalem (obecnie: Tallinn) w 1219, gdzie walczącym z pogańskimi Estami oddziałom króla duńskiego Waldemara II Zwycięskiego ukazała się na niebie czerwona flaga z białym krzyżem i dodała im sił do zwycięstwa, po czym Waldemar ogłosił ją narodową flagą Danii i stworzył podobno zakon rycerski dla 35 członków noszący jej nazwę. W 1693 Dannebrog, nadal zakon rycerski i odznaczenie jednoklasowe, otrzymał nowe statuty (dopuszczono ilość 50 rycerzy), a 28 czerwca 1808 król Fryderyk VI przekształcił go w odznaczenie za zasługi, wprowadzając cztery klasy: Wielkich Komandorów, Kawalerów Wielkiego Krzyża, Komandorów i Kawalerów, oraz związane z Dannebrogiem odznaczenie Dannebrogman (Człowiek Dannebroga), przeznaczone wówczas dla osób pochodzenia nieszlacheckiego. W 1842 wyodrębniono klasę Wielkich Komandorów, rezerwując ją jedynie dla głów koronowanych. Nowe statuty z lat 1951–1952 umożliwiły nadawanie Dannebroga kobietom i wprowadziły istniejący do dziś nowy podział na klasy:

Medalion – w jubilerstwie ozdoba do zawieszania na szyi w kształcie owalnego lub okrągłego pudełka. Na zewnętrznej powierzchni malowana, wyłożona kamieniami szlachetnymi, emalią itp., wewnątrz często umieszczano miniaturowy portret.

Order Słonia (duń.: Elefantordenen) – najznamienitsze i najstarsze jednoklasowe odznaczenie Królestwa Danii, w porządku precedencji orderów świata czwarte z kolei (piąte: Order Dannebroga, szóste: Order Orła Białego).

Wielki Komandor (Storkommendør) – najwyżej siedem osób z rodzin panujących, spokrewnionych z dynastią duńską

Kawaler Wielkiego Krzyża (Storkorsridder)

Komandor I stopnia (Kommendør)

Komandor

Kawaler I stopnia (Ridder)

Kawaler

Herby Wielkich Komandorów i Kawalerów Wielkiego Krzyża są umieszczane w kaplicy orderu na zamku Frederiksborg w Hillerød. Wielkim Mistrzem społeczności orderu jest aktualnie panujący monarcha duński. Świętami Dannebroga są 28 stycznia, urodziny Fryderyka VI, i 15 kwietnia, urodziny Chrystiana V.

Poddany (czes. poddaný, ang. subject, niem. Untertan, szw. undersåte) oznaczał w państwach o ustroju monarchicznym wszystkich mieszkańców danego państwa, gdyż byli poddani władzy i woli monarchy. Oczekiwano od nich, szczególnie w krajach, gdzie rządził absolutyzm, np. w Rosji, wiernopoddańczego stosunku do osoby monarchy.

Chrystian V (ur. 15 kwietnia 1646 we Flensburgu, zm. 25 sierpnia 1699 w Kopenhadze) — król Danii i Norwegii w latach 1670–1699. Pochodził z dynastii Oldenburgów. Był synem Fryderyka III i Zofii Amelii brunszwickiej.

Insygnia

Insygnia orderu Dannebroga to oznaka, gwiazda Wielkich Komandorów, Kawalerów Wielkiego Krzyża i krzyż Komandorów I.stopnia oraz łańcuch (kollana) Wielkich Komandorów i specjalna oznaka "Ludzi Dannebroga". Oznaka orderu to krzyż łaciński z rozszerzonymi zakończeniami ramion, emaliowany na biało z czerwoną bordiurą i ze złotymi koronami między ramionami, z ukoronowanym monogramem "C 5" pośrodku, z napisem "Gud og Kongen" (Bóg i Król) na awersie, z monogramami "V 2" i "F 6" oraz z datami "1219", "1671" i "1808" na rewersie. Nad górnym ramieniem krzyża umieszczony jest monogram aktualnie panującego monarchy. Zawieszką jest złota korona królewska. Oznaka Wielkich Komandorów jest nieemaliowana i pokryta brylantami. Order Dannebroga noszony jest na białej wstędze z obustronnymi czerwonymi bordiurami. Oznaka "Dannebrogmanów" jest nieemaliowana, srebrna, i może być nadawana tylko poddanym duńskim, którzy już są kawalerami Dannebroga.

Język duński (dansk, det danske sprog) - język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Posługuje się nim około 5,2 mln mówiących, głównie w Danii i Szlezwiku-Holsztynie w północnych Niemczech (ok. 50 tys. osób). Duński w charakterze języka urzędowego używany jest w Danii a także na Wyspach Owczych. W Islandii, która aż do 1944 r. była posiadłością Danii, duński jest nauczany jako jeden z głównych języków obcych, obok angielskiego, norweskiego i szwedzkiego.

Precedencja - proces ustalania pierwszeństwa pomiędzy szefami misji dyplomatycznych, ustalony zasadami protokołu dyplomatycznego. W przypadku dyplomatów tej samej rangi, zazwyczaj decyduje data złożenia listów uwierzytelniających w państwie przyjmującym.

Gwiazda pierwszych dwóch najwyższych klas jest srebrna, ośmiopromienna z nałożoną na nią oznaką orderu. Krzyż na pierś komandorów I. klasy jest zamiast emalii pokryty cyzelowanym srebrem i ma w medalionie środkowym monogram Waldemara II oraz napis "Gud og Kongen". Kollana składa się z trojakich członów: oznak orderu (bez napisów) i złotych ukoronowanych monogramów Waldemara II i Chrystiana V.

Dania – Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

Zakon rycerski – pierwotnie w Kościele katolickim zakon, w skład którego wchodzili zakonnicy (duchowni) oraz bracia-rycerze, czyli rycerze, którzy nie przyjmując święceń, godzili się żyć jak zakonnicy (składali śluby czystości i ubóstwa). Ich głównym zadaniem była nie tylko modlitwa czy kontemplacja, lecz również walka w obronie wiary i ideałów przyjętych w regule zakonnej. Pierwsze zakony rycerskie powstawały na fali krucjat w XI i XII w. Zakony powstałe w tym okresie w Królestwie Jerozolimskim to:

Odznaczeni Orderem Dannebroga.

Bibliografia

Gustav Adolph Ackermann, Ordensbuch sämmtlicher in Europa blühender und erloschenen Orden und Ehrenzeichen, Annaberg 1855

Paul Hieronymussen, Orders and Decorations of Britain and Europe in Colour, London 1978